ЦIыху гумызагъэу, щIэныгъэшхуэ бгъэдэлъу, къэухьышхуэ иIэу дунейм тетащ литературэдж, публицист, зэдзэкIакIуэ Iэзэ КIурашын БетIал икIи адыгэбзэм, литературэм, тхыдэм гуащIэу иIэр зэрыхилъхьар лъэужьыншэ хъуакъым. КIурашыным и зэфIэкIыр зыхуэдам тетхыхьащ тхакIуэ, щIэныгъэлI куэд. Абыхэм ящыщ зыщ филологие щIэныгъэхэмкIэ кандидат Абазэ Албэчи.
«ЗэрыжаIэщи, цIыхур къызэралъытэр къигъэщIаракъым, атIэ илэжьа-хузэфIэкIаращ. Абы и лъэныкъуэкIэ къапщтэмэ, занщIэу жыIапхъэщ КIурашын БетIал зылI хузэфIэкIын лэжьыгъэ и лъэпкъым зэрыхуищIар.
Лъэпкъым дежкIэ лъапIэщ литературэм, тхыдэм, щэнхабзэм, IуэрыIуатэм, хабзэм тегъэпсыхьауэ КIурашын БетIал итхахэр. «ФIэхъус апщий!», «Гъуазэ» тхылъхэу нэхъапэм дунейм къытехьахэм тхылъеджэхэр, литераторхэр БетIал псэу щIыкIэ тепсэлъыхьауэ щытамэ, «Лъэпкъ гъуазэ» тхылъым теухуауэ абы зэхиха щыIэкъым. Ар къыдэкIри, куэд мыщIэу езыри дунейм ехыжащ. Абы къыхэкIыу, кIэщIу дриплъэмэ си гуапэт а тхылъым и ухуэкIэ-зэхэлъыкIэм.
«Лъэпкъ гъуазэм» ит тхыгъэхэр тIууэ зэщхьэщыхащ. «Япэ зэIущIэ» зыфIища псалъащхьэм щIэтщ IуэрыIуатэм теухуауэ къытригъэдзахэр, радиотеленэтынхэу, къэхутэныгъэхэу иригъэкIуэкIахэм зришэлIа гупсысэхэр. Шэч хэмылъу, абы и лъэныкъуэкIэ гу зылъытапхъэ Iыхьэщ Агънокъуэ Лашэ ехьэлIа «Уэрэдым и щIопщыр и ежьущ» статьяр.
«ЕтIуанэ зэIущIэ» псалъащхьэм щIэту къокIуэ КъардэнгъущI Зырамыку, Къардэн Бубэ, Дадэ Адэлбий, Шэвлокъуэ Петр, Къуэдзокъуэ Хьэсэн, IутIыж Борис, Акъсырэ Залымхъан, япэ адыгэ цIыхубз кинорежиссёр Тамбий Джанет, актёрхэу Сибэч Быхуэ, Токъуий Хъусен, скульптор БжэIумых Хьид, критик-зэдзэкIакIуэ Къэрмокъуэ Хьэмид, усакIуэхэу Хьэту Пётр, Сонэ Абдулчэрим сымэ ятеухуа эссехэр, статьяхэр, гукъэкIыжхэр.
Псэуху езым хуэфэщэжын гулъытэ имыгъуэтами, КIурашын БетIал къызыхэкIа лъэпкъым хуэарэзыуэ псэуащ. Абы и щыхьэтщ мыпхуэдэ и псалъэхэр: «Сэ сыхуэарэзыщ си лъэпкъ гуащIэм - Адыгэ нарт эпосыр, Адыгэ хабзэр къызэригъэщIыфам, дуней псом щыцIэрыIуэ адыгэшыр зэрихъумэфам, Iэщэ-фащэ екIу, ерыскъы къызэрыхуэгупсысам, лIы щэджащэ куэд къызэрыхэкIам, иджыри къызэрыхэкIынум папщIэ. Трырет бэрэ мы дунеишхуэм адыгэ уафэ, адыгэ щIылъэ, адыгэ лъэпкъ!»
БетIал мурадыфI куэд зэриIам щыхьэт техъуэу къыхэзгъэщыну сыхуейт сымаджэ хьэлъэ щыхъуам щIэупщIакIуэ сыкIуауэ зи гугъу къысхуищIа Iуэхур. КъызиIуэтылIат Агънокъуэ Лашэ теухуа тхылъ итхыну зэримурадри, XIX лIэщIыгъуэм и япэ Iыхьэм ди щIыпIэм щыIа урыс усакIуэ Родожницкий Илья I828 гъэм «Алий Къарэмырзэ - шэрджэс повесть» фIищу усэу итхар къыдигъэкIыну зэрыщIэхъуэпсри… Илъэс куэд тригъэкIуадэу БетIал къилъыхъуэжа а Iэрытхыр нобэ здэщыIэм сэ си щхьэкIэ сыщыгъуазэкъым.
ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей къэрал драмтеатрым папщIэ КIурашын БетIал зэридзэкIа пьесэхэр иджы театр фондым щахъумэ. Ахэри нэгъуэщI ди тхакIуэхэм зэрадзэкIа пьесэ нэхъыфIхэри иту тхылъ щхьэхуэу къыдэгъэкIыжыпхъэт.
КIурашыныр лъэпкъ театр гъуазджэм и лэжьакIуэ куэдым зэрадэлэжьам, Мэзкуу къалэ зэрыщригъэджам теухуауэ щыIэ тхыгъэхэри зэгъэуIужын хуейт.
Апхуэдэуи гулъытэншэу къанэ хъунукъым Къэбэрдей-Балъкъэр щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым папщIэ КIурашыным архивхэм, тхылъ хъумапIэхэм, Iэрытх фондхэм, нэгъуэщIхэми къыщигъуэтыжу урысыбзэкIэ езым зэридзэкIыжу зэхуихьэсыжа театр фондри. Апхуэдэ лэжьыгъэ ин пIалъэ кIыхьым къриубыдэу и зэмани и пси емыблэжу езыгъэкIуэкIа цIыхум и цIэр зыщыбгъэгъупщэныр емыкIущ икIи гуэныхьщ. Iуэхур апхуэдэу щыщыткIэ, къыхэзгъэщыну сыхуейт БетIал и Iэрытх-щIэиныр лъэпкъым куэдкIэ сэбэп зэрыхуэхъунур».
