Адыгэм и щэнхабзэм, и тхыдэм ехьэлIа Iуэтэжхэр бзэ дахэкIэ зытхыжа, Урысейм и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм хэта, Къэрэшей-Шэрджэсым щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Шэрджэс Алий къыдигъэкIауэ щыта «Адэжь хъыбархэр» и тхылъым ихуахэм ящыщщ адэкIэ щыгъуазэ фызыхуэтщIынури. Алий ар къыхуэзыIуэтэжар а республикэм и Хьэбэз къуажэм щыпсэуа Амирокъуэ Владимирщ.
ЩыIэт фIыщэу зэрылъагъу зэныбжьэгъуитI. Гъур зы щIалэ иIэт, Хьэбалэ зыпхъу фIэкIа иIэтэкъым.
Гъэхэр блокIри, щIалэ цIыкIур щауэ, хъыджэбз цIыкIури пщащэ мэхъу. Адэхэр гуфIэнтэкъэ? А тIум ядэплъейри, къащIэхъуахэри, «зы тхьэмпэм тошхыкIри мыхэр» жыхуаIэм ещхьу, фIыуэ зэрылъэгъуат.
ПIалъэ хуагъэувар блокIри, бынхэр зэрагъашэ. Нысашэ джэгум ехьэлIа дауэдапщэхэр зэраухыу, ныбжьыщIитIым зэдэпсэун щIадзэ…
Зэман дэкIауэ, Гъур Хьэбалэ деж къэкIуауэ зэдэуэршэрырт. Хьэбалэ къыбгъэдэсым зыхуегъазэри:
- Уэ-э, си ныбжьэгъужь! Ди бынхэр зы зэрыхъурэ гурыгъу гуэрым сыхэтщи, ар зэхэгъэкIын хуейт. АбыкIэ зыкъысщIэбгъэкъуэн? – жеIэри, къоупщI.
- Си Iэзэгъуи къаруи хэлъмэ, шэч къытумыхьэххэ?
- Арамэ, къэдаIуэ, атIэ: уощIэ сэ фэ, зэщхьэгъуситIми фи щIалэми, сызэрыфхущытыр. АтIэми, драмыIэж хъумэ, си пщащэ цIыкIур уи щIалэм унагъуэ хуэхъуфынумэ, цIыхухэм яхигъэзэгъэфынумэ, а IуэхумкIэ згъэунэхуамэ си гуапэт. Дауэ уеплърэ абы?
- Ар хэт и дежкIи зэранкъым, нысэр псэзэпылъхьэпIэ иумыгъахуэмэ!
- Хьэуэ, нэрыбгэ хъунур къэпцIыхун папщIэ, ар псэзэпылъхьэпIэ щIынэбгъэсыни щыIэкъым. Унэсыжмэ, уи щIалэр къэгъэIущи, мы ныпхуэсIуатэхэр егъэгъэзащIэ: япэ пщыхьэщхьэм жэщыбгыу кърекIуэлIэж, нысэм зэрызищI деплъынщ; етIуанэ жэщым и ныбжьэгъу гуп и гъусэу, гувэпауэ кърекIуэжи, гупыр нысэм игъэхьэщIэн хуейуэ ирегъэув, а Iуэхуми зыгуэрхэр къигъэлъэгъуэнщ; ещанэ пщыхьэщхьэр уэлбанэ мыувыIэу къыхрырехи, а и ныбжьэгъухэр и гъусэу жэщ ныкъуэм фIэкIауэ кърекIуэж, кIэлъыкIуэуи ирегъэхьэщIэ, езы щIалэхэм унэ лъэгур, щымысхьу, кърыраутыкI, кърыратIыкI, абыи зэгуимыгъэпмэ, итIанэ си пщащэр унагъуэ нэрыбгэ хъуну хуэдгъэфэщэнщ. ДызэгурыIуэрэ абыкIэ?
- Ирехъу, згъэзэщIэнщ! – Гъур Хьэбалэм жэуап иретыж.
Гъур и лъапсэ йокIуэлIэжри, и ныбжьэгъум къалэну къыщищIар и къуэм иреIуэтылIэ, ауэ быдэу иреухылIэ нысащIэм зыкIи гурыщхъуэ иримыгъэщIыну. ЩIалэри и адэм къыхуигъэувар зэригъэзэщIэным иужь йохьэ.
Пщыхьэщхьэр хэкIуэтэпауэ къыщысыжым сыт илъагъур? Нысэр къожьэри щысщ, зызэфIимыхыжауэ, жьэгум щыфIэдза шыуаным илъ ерыскъыр мыдиижын папщIэ, мафIэри зэхимыгъэкIыжу иIыгъщ. И щхьэгъусэр къызэрыщIыхьэжу къыщолъэт, и щIакIуэр къыIэпех, зыпщIэхиха и Iэщэр, хъыдан гъущэкIэ илъэщIурэ, пылъапIэм педзэ, тас-къубгъан къещтэри зрегъэтхьэщI, и дамэм ешэкIа напэIэлъэщIымкIэ зызэпрегъэлъэщIыжри, жьэгу мафIэм Iэнэр гъунэгъу хуещI, ерыскъы хуабэкIэ хуищIэу егъашхэ.
И щхьэгъусэр зэIурыуху, зекIуэш упщIыIужам деж макIуэри, зи ныбэпххэр щIалэм къигъэлэлагъэххэ уанэр къыпщIэхехыж, и щIагъщIэлъхэр, игъэгъущыжыну, зырызу иредз, шыр шэщым щIешэж, ишхын щIэлъыххэти, шхуэр трелъэфри, хуиту еутIыпщ.
Ахэр зэфIэкIыху, жьэгум пэригъэува псыр къохуабэри, щIалэм и лъакъуэхэр хуетхьэщI, пIэр ещIыжри егъэгъуэлъыж. ЗдэщыIахэмкIи игъэхъахэмкIи зы псалъэкIэ нэхъ мыхъуми и Iуэху хилъхьэркъым, «езым фIэигъуэмэ къысхуиIуэтэнщ!» - зыхужеIэжри. Ари зы гъэунэхугъуэти зэфIокI.
НэгъуэщI пшыхь гуэрым щхьэгъусэр гупыфI дэщIыгъуу къокIуэж, адакъэ Iуэгъуэхэм нэблэгъэпауэ. АрщхьэкIэ нысащIэм ари уэим ищIакъым. Шхыныгъуэу щыIэр «цыхъу теуду» къахуиузэда иужь, лIым хьэщIэ ныш иригъэукIащ.
Къуэнымэ-бжьынымэр къызыхих Iэпэшыпс дэгъуэр лым дэщIигъури, Iэнэм къахутригъэуващ, махъсымэр зэтечагъэххэти, гупыр гуапэу къигъэхьэщIащ, нэху щыхукIи щигъэсащ. Пщэдджыжь пшэплъым, и нэбдзыпэ зэрызэхуимыхьауэ, и Iуэху иужь ихьэжащ, къэунэху махуэщIэм къыхуихь гушхуагъэм хэту.
Ещанэ пщыхьэщхьэм, «уридэкIуеину» зэрыжаIэу, уэшхышхуэ къешхыу, уафэри зэгуэпкIыным хуэдэу зэщIэгъуагъуэу, щыблэри зэкIэлъыуэу, зызылIэж жьапщэм и даущым мыгъуэлъыжауэ щIэдэIу нысэм къытеуэжащ и щхьэгъусэр, зэрей гупыр аргуэрыжьу дэщIыгъуу. ЩIакIуэхэм къапыткIу-къапыж псым унэ лъэгур зэригъэуцIынри къримыдзэу, гуфIэр и нэгум къищрэ бзэрэбзэжу:
- А-а, си псэр зышхынхэ! Мо мафIэм гъунэгъу зыхуэфщI! – жиIэурэ япежьэри, къригъэблэгъэжащ, хъийм икIа уэлбанэм гупыр къызэрыхэкIыжам щыгуфIыкIыпэу. ЗарегъэтхьэщI-зарегъэлъэщIри, фо махъсымэ пIащIэ къыщхьэпрыжу зэрыт кхъуэщын IэплIакIуэр къахуегъэлъагъуэ, ерыскъы хьэзыр и бэти, Iэнэр къахуеузэд.
ФIыуэ къэмэжэлIахэм загъэнщIыж, фо махъсымэри тIэкIу къапкърохьэри, джэгу ящIмэ зэрафIэфIыр нысэм щраIуэкIым:
- Уэлбанэ жэщыр зэшыгъуэщ, дыгъужьрэ пэт зегъэпщкIу, фыздэщыIэри фи унэщ! – жиIэщ, и пшынэр къищтэри, унэ лъэгум и щхьэфэр умылъагъужу, я вакъэ псыфрэ ятIэ защIэхэмкIэ къратIыкIыу, щIалэхэм «хъунщ!» - падзыжыху, езыри пшынэ яхуеуэу, гупыр игъэджэгуащ.
Пщэдджыжьым ящыщ зыр тыкуэным ягъакIуэри, тыгъэ лъапIэхэр нысэм къыхурагъэхь. Апхуэдиз гушхуагъэ къэзыгъэлъэгъуам иритурэ, я нэхъыжьым мыр жеIэ:
- Уа-а, ди шыпхъу лъапIэ! Дыщэр уи гум къощэщ, шхыныгъуэм я нэхъыфIыр уи IэрыкIщ! Уэ дэлъху зыри уиIатэкъыми, еплъ иджы: уи цIыхугъэм, гуапагъэ мыухыжымрэ пхэлъ шыIэныгъэмрэ дэлъху къыпхуищIа къомым! Насыпым, зэпэщым, псом хуэмыдэжу узыншагъэм Тхьэм фыхимынкIэ! Унагъуэ укъызэрыхьар лъэпкъ мащIэщи, Тхьэм птригъэбагъуэ!
- Уа, гъащIэ кIыхь зритын си дэлъху лъапIэхэ! ПщIэрэ щIыхьу фхуэсщIыфырщ сэри си уасэр. Сыфхуэщхьэхмэ, а зи унэ сыщIэс фи гъусэм дауэрэ сыIуплъэжыну, ар унагъуэ сщIыну къысщыгугъыу и гъащIэр къыщызихьэлIакIэ! Узыншагъэ Тхьэм къывит!
Апхуэдэ акъыл зэтесрэ гъэсэныгъэ дахэрэ зиIэ нысэм и хъыбарыфIыр псынщIэ дыдэу зэхэзыхыжа Хьэбалэ (пщащэм и адэр) Гъур (щIалэм и адэм) деж къокIуэри, мыр къыжреIэр:
- Мис иджы уэри сэри дунеягъэр дохъуэж жыдмыIэми хъунущ, си ныбжьэгъужь! Ди бынхэр зэхуэфащэу зэрихьэлIащ, цIыхугъэрэ пэжагъэкIэрэ дызыщыгугъ хъун унагъуэ къагъэунэхуащи, Тхьэм гу зэщригъахуэ, жьы зэдищI!
