Псоми пIалъэ иIэщ

IуэрыIуатэр сыт хуэдэ лъэпкъми и щэнхабзэ щIэиным къыгуэхыпIэ зимыIэ и Iыхьэщ. ЩIэблэм жьэрыIуатэкIэ зэIэпахыурэ къэгъуэгурыкIуа хъыбархэм ди адэжьхэм я тхыдэр, хабзэхэр, дуней еплъыкIэр къытхуаIуатэ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, а хъыбархэр блэкIамрэ нобэмрэ зэпызыщIэ лъэмыж гъэщIэгъуэнщ, лъэпкъым узэрыщыщыр гурэ псэкIэ зэхыуигъащIэу. 

ЦIыхубэ хъыбарыжьхэм мыхьэнэшхуэ зиIэ къалэн зыбжанэ ягъэзащIэ. Япэрауэ, къызэрыхэдгъэщащи, ар тхыдэмрэ щIэныгъэмрэ зэрызэIэпах Iэмалщ. Абыхэм къыщыбгъуэтынущ фэеплъыр хъумэнымкIэ сэбэп хъу Iуэхугъуэшхуэхэр, лIыхъужьхэм ятеухуа хъыбархэр. ЕтIуанэрауэ, хъыбархэм гъэсэныгъэ мыхьэнэ яIэщ. Ахэр Iуэтэж къудейуэ аракъым, атIэ ди щэнхабзэм, дуней еплъыкIэм и щIэинщ. Псалъэм папщIэ, сыт хуэдиз зэман дэкIми, Къэзанокъуэ Жэбагъы теухуа хъыбархэм ди лъэпкъым дежкIэ мыхьэнэшхуэ яIэнущ, а лIы Iущым и псалъэхэмрэ чэнджэщхэмрэ къытщхьэпэну къыдолъытэ. Абы щыхьэт техъуэ хъыбар зыбжанэ фи пащхьэ идолъхьэ.

Жэбагъы и хъуэхъу

 Зыпщ къуэ къыхуалъхуати, хьэщIэ къыхуепсыхауэ здэхъуахъуэм, Къэзанокъуэ Жэбагъы пщым и жылэмкIэ зэрыблэкIыр къыжраIащ. 
- Жэбагъыи дгъэхъуэхъуэнщ, - жари Жэбагъы хьэщIэщым ирашащ: 
- Пщым ехъуэхъу, Жэбагъы: къуэ къыхуалъхуащ, - жари. 
- Нобэ дунейм къытехьа щIалэр хьэнэу, джэдыпэу, фызыгуу, и цIэкIэ къемыджэу гъэпсэу! - жери ар хъуэхъуащ, шэсыжри и гъуэгу техьэжащ. 
Гупыр егупсысри, Жэбагъы и хъуэхъур зэхащIыкIакъым. 
- Къыдохъуэхъу жытIэурэ къыдэхъуэнащ: фыкIуи, къевгъэгъазэ, - жари Жэбагъы шу лърагъэжьащ. Гупым къахыхьэжри, хъуэхъум къригъэкIар къажриIащ Жэбагъы: 
- Хьэм и нэм нэхъ жан щыIэкъым, джэдым и пэм нэхъ шэрыуэ щыIэкъым, жьэгум щыдэсым деж фызым нэхърэ нэхъ гушхуэ щыIэкъым, нэхъыжь щхьэщытыху, щIалэм и цIэкIэ еджэркъым. Нобэ дунейм къытехьа щIалэр нэ жан, шэрыуэ, гушхуэ зыкIуэцIылъ ирехъу, и нэхъыжь куэдрэ къыщхьэщрет. Аращ сызэрехъуэхъуар.

Iуэху цIыкIу щыIэкъым, лIы цIыкIу мыхъумэ

Къэзанокъуэ Жэбагъы ялъагъуну, акъыл къыпахыну щIыпIэ жыжьэ къикIауэ пщитI къэкIуат. Жэбагъы и унэр къагъуэту езым щыщIэупщIэм:
- Фызым и гъусэу бжьын епщIэри хадэм хэсщ, - къыжраIащ.
- Уэлэхьэ, зи фызым бжьын дэзыпщIэу хадэм хэсым сэ акъыл къыпысхынщ жысIэу семыпсэлъэн, - жиIэри, зы пщым дигъэзыкIыжащ.
 - Абы нэс сыкъикIауэ, сыту щытми, сымылъагъуу сымыкIуэжын, - жиIэри адрейр еблэгъащ.
 - ХьэщIэ уиIэщ, Жэбагъы, - щыжраIэм, хадэм къикIыжри, Жэбагъы хьэщIэм деж кIуащ. ХьэщIэм и гъусэм зэригъэзэжар Жэбагъым къыжриIащ.
 - АтIэ псоми пIалъэ иIэщ. Сэри си сабиигъуэм чышым сытесу си ныбжьэгъу цIыкIухэм сахэтащ. Балигъ сыхъури, шу шэсым сахэту си Iыхьэ ядэсщIащ. ПхъэIэщэкIыр cIыгъыу сыващ, гъубжэ cIыгъyy сыхащ, шэмэдж сIыгъыу мэкъу сеуащ. Жьы сыщыхъум, слъэкIыжыр арати, фызым бжьын дызопщIэ.
 Iуэху цIыкIу щыIэкъым, лIы цIыкIу мыхъумэ, - жиIащ Жэбагъы.

И щIагъыбзэр

Ар зэрыхъуаращ. Къэбэрдейм пасэрей зэманым судыщIэу яIар Уэрийдадэращ. Ар уэс къесагъащIэм хуэдэу тхъуарэ и жьакIэпэр и бынжэм теуэу апхуэдэт. Пщэдджыжьым шей ефэрт аби, къыщIэкIырти, шэнтжьейм ису хьэкум ищIэрт: захуэм къыщхьэщыжырт, къуаншэм тезыр трилъхьэрт. Уэрий илъэсищэм нэблэгъауэ бжэн лъакъуищым и Iуэхур къыкъуокI; абы и хьэкумыр щищIэм, лIыжьыр щыуэри, лъакъуэ къутар зылъыса тхьэмыщкIэр игъэпшынащ. 
Уэрийдадэ и щыуагъэр Къэзанокъуэ Жэбагъы къыщIигъэщри, хеящIэр игъэукIытащ. Жэбагъы щIалэ цIыкIут абы щыгъуэ, илъэсипщI-пщыкIузхэм иту. ИтIани, Уэрий и къулыкъум токIри, Жэбагъы трегъэувэ, сэ хьэкум схуэщIэжыркъым, жеIэри. Жылагъуэр къызэроIэт, ар ямыдэу: «Сабий пIэщIэгъутхьэт хеящIэу дымылъагъужар!» жаIэри. «Фубын ипэкIэ вгъэунэху. ИтIанэ зыфхъунщIэнуми зыфхъунщIэ», - яритащ жэуапу. 
Жэбагъы хеящIэ шэнтжьейм ирагъэтIысхьауэ исти, дадэр абы йоупщI:
- Ухуарэ? Ушагъдий? 
- Къыдыру сыкъыщIэмыкIмэ! - жи щIалэ цIыкIум. 
- НтIэ цIыхум и хъукIэм сыт хужыпIэн, тIу? - къоупщI Уэрийдадэр.
- Илъэсыр хьэпIацIэщ, жи Жэбагъы. ПщIыр бзущ, тIощIыр дыгъужьщ, плIыщIыр аслъэнщ, пщIейр бегъымбар пэлъытэщ…
Жэбагъы и псалъэр къагурымыIуауэ гупым захъунщIэ: «Сыт мы гъуамэм къипсэлъхэр!» 
Мис итIанэ Къэзанокъуэ Жэбагъы зыкъеIэтри яжреIэ: Илъэсыр хьэпIацIэщ щIыжысIар дзадзум къимыкIухьыфу зопщыпщэри аращ. ПщIыр бзущ жыхуиIэр, дамэ тет нэхъей, къахуэмыубыду зэрызелъатэращ. ТIощIыр дыгъужьщ жиIэмэ, а ныбжьым иувар гурбиянрэ зэIэр къыгуитхъыу, къыгуитхъар и шхыну зэрыщытращ. ПлIыщIыр аслъэнщ щIыжысIар абдежым цIыхур акъылрэ къарукIэ зэхуэдэ мэхъури аращ, къыпэлъэщ щымыIэу. ПщIейр бегъымбару къыщIэслъытэр жылэр иузэщIу, цIыхубэм я ущиякIуэу Iущ зэрыхъуращ…
- Щэр сыт-тIэ? - щIэупщIащ Уэрийдадэ.  - Ар щхьэ пыбгъэхуа? УзыщышынэIа?.. 
- Щэм нэсар абгъуэринэм ещхьу къонэ… 
- Уэлэхьи, мис иджы укъысхурикъуам! - жеIэри Уэрийдадэр щIохьэж. Абдежым щегъэжьауэ Жэбагъы жылэм хеящIэу ящтэ.

ЩхьэкIуэ зэрыкIуар

Къэбэрдейм я уэлиипщыр дунейм ехыжати, Къэзанокъуэ Жэбагъы щхьэкIуэ ягъэкIуащ ХьэтIохъущокъуэхэ я деж. Нэсри, хабзэм тету, ижьырабгъумкIэ епсыхри, къыщIэкIын зи къалэным пэплъэу уващ. ХьэтIохъущокъуэпщым гу къыщылъитэм, къыщIэкIри, и нэщхъыр зэхэукIауэ къоплъ аби: «Хэт, - жи, - дунейм ехыжар?»
- Пщы уэлийм укIэлъыпсэу! 
- НтIэ, уэр фIэкIа си деж къагъэкIуэну зы губзыгъэ ягъуэтакъэ? 
- Ягъуэтат, зиусхьэн, - жи Жэбагъы, - ауэ губзыгъэхэр зыхуэфащэхэм я
деж ягъэкIуащ, къэнар си закъуэти, уи деж сыкъагъэкIуащ.
 Абы къыфIимыгъэкIыу Къэзанокъуэр шэсри дэкIыжащ.