ДжэгукIэхэр

Тыркум и Анталие къалэм къедзауэ псэу Елэмэ абазэхэ къуажэм и щыIэкIэ-псэукIэм, адыгэ хабзэу дэлъам, мы щIыналъэм щетIысэхынкIэ щIэхъуам и щхьэусыгъуэм, жылэм дэсахэмрэ абыхэм я унэцIэхэмрэ я гугъу Едыдж Нихьаи къыщытхуещI «Къэгъэзэгъуэ» зыфIища и тхылъым. Нихьаи къыщыхъуар мы жылэращ, ауэ и унагъуэр дэщIыгъуу Хэкум къигъэзэжри, и IуэхукIи и щыIэкIэ-псэукIэкIи къытхэзэгъэжауэ,и гур щигъэтIылъауэ пхужыIэнущ. Мы тхылъым щызэхуэхьэсащ абы и гукъэкIыжхэр.

«Къэгъэзэгъуэ» тхылъым пэублэ псалъэ хуэзытхар тхыдэ щIэныгъэхэмкIэ кандидат Унэрокъуэ Мирэщ. Абы щыщ зы пычыгъуэ фыщызгъэгъуэзэнут.

- «Къэгъэзэгъуэ» тхылъыр адыгэ лъэпкъ щIэныгъэмкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэщ. Япэрауэ, хъыбархэр къэзыIуэтэжыр а жылэм и псэукIэр зи нэгум щIэкIа цIыхущ. ЕтIуанэрауэ, хъыбарыр къэзыIуатэр гукIэщ зэрыгъуазэр. Адыгэм ящыщ абазэхэ лъэпкъым къикIуа гъуэгуанэмрэ тхыдэм къыхуигъэфэща псэукIэм и зы пычыгъуэ лIэщIыгъуэрэ ныкъуэм къриубыдэр къытхуеIуэтэж. Ещанэрауэ, езы Нихьаи и щхьэм и хъыбар къиIуатэм хуэдэу, щабэу, гущIэгъур гугъэкIэ гъэнщIауэ жылэм удегъаплъэ, ауэ жыжьэрыплъэукъым, атIэ уэри  а псэукIэр зэгуэрым ядэбгуэшауэ, абыхэм уащыщу къыпщегъэхъу, гум хуэбагъэ гуэр къыщегъэуш. ЩIэныгъэкIэ убгъэдыхьэмэ, зы этнограф IэкIуэлъакIуэм илъэс бжыгъэкIэ Елэмэр и кIуапIэу щытами, зэхуихьэсыну хузэфIэкIынум хуэдиз хъыбархэр Нихьаи и закъуэ къызэщIикъуэн лъэкIащ. Тхылъым и гъэпсыкIэри хъыбархэр къызэриIуатэ жьабзэри икъукIэ дахэу ипсыхьащ, зэригъэзэхуащ.

Нихьаи и тхылъ екIур щIэныгъэ лэжьыгъэкIэ узытемыукIытыхьынщ, утемызашэу узэджэнщ, - етх Унэрокъуэм.

АдэкIэ фыщыдогъэгъуазэ «Къэгъэзэгъуэ» тхылъым сабий джэгукIэу щызэхуэхьэсахэм къахэтхам.

ЩIалэ джэгукIэхэмкIэ ди къуажэр зэи гугъу ехьыртэкъым. Щхьэж зэрыт ныбжьым елъытауэ, икIи зыхэт лъэхъэнэм дищтэу джэгукIэ щхьэхуэхэр щыIэт. ЩIымахуэм инми цIыкIуми Iэжьэ, Iэшанэ къежэхыныр яфIэфIт. Мазэгъуэ жэщхэм лIыхэр, бзылъхугъэхэр зэгъусэу IэжьэкIэ е пкIэлъейкIэ къежэххэрт.

Лъэпкъ джэгукIэхэм фIыуэ хэлъыр: зы лъэныкъуэкIэ абыхэм къагъэлъагъуэ лъэпкъым и псэукIэ-гупсысэкIэр здынэсыр, къатекIуэр ягу трагъэхуэфрэ трамыгъэхуэфрэ. НэгъуэщI зы еплъыкIэкIэ – цIыхухэм уахыхьэн уахэкIыжыным, я пащхьэ укъиувэу умыукIытэу уи гупсысэхэр нахуэу къэпIуэтэфыным ухуегъасэр. Дегупсысыжмэ, еджапIэ дыщимыIа лъэхъэнэхэм щIалэхэм я еджапIэу щытауэ къэтлъытэ хъунущ хьэщIэщхэр, университет пэлъытэт ахэр.

КъангъэтIылъ-гъуэрыгъуапщкIуэ

ДжэгуакIуэхэр зэрабжыр. Гъуэрыс ягъэунэхун щхьэкIэ, ящыщ гуэрым джэгуакIуэхэр IэпэкIэ зырыз-зырызурэ къегъэлъагъуэри къалъытэ: Инэ инэ Инэмыкъуэ, Ныкъуэщхьэл, Щхьэл къутэ, Къутэрей, Зыубат, Батэ кIэн, КIэн кум, Кумаем и адэ шатэшхщ, КIыгуугу, - жеIэ. «КIыгуугур» зытехуар гъуэрыс мэхъу. Гъуэрысыр щIалэхэм зэдада бжыгъэм нэс (50-100) мабжэ, адрейхэм загъэпщкIу. Гъуэрысыр: «Игъуэ хъуа? Игъуэ хъуа?» жеIэри щэрэ маджэ. ЗызыгъэпщкIуахэми, «игъуэщ!» жаIэри, къыподжэж. Гъуэрысым макъхэр къыздиIукIа щIыпIэхэр гукIэ зрегъащIэри, къиубыдыну мажэ. Зыхуэжа щIалэм зыкъримыгъэубыду къэсыжу гъуэм теIэбэмэ, гъуэрысыныр щхьэщокI, гъуэрысым зригъэубыдамэ, езыр гъуэрыс мэхъу.