ЯгъэзэщIэни зыгъэзэщIэни диIэщ

Нобэ Макъамэм и лъэпкъыбэ махуэщ

Макъамэм и лъэпкъыбэ махуэр 1975 гъэм щыщIэдзауэ жэпуэгъуэм и 1-м ягъэлъапIэ, ЮНЕСКО-м къыхилъхьауэ. Абы ехьэлIа унафэр къыщащтат а IуэхущIапIэм и деж щыIэ Лъэпкъыбэ макъамэ советым (IMC) и 15-нэ ассамблее нэхъыщхьэм. А гукъэкI гуапэр зыщIахэм ящыщ зыщ композитор Шостакович Дмитрий.

Макъамэм и дунейпсо махуэм ирихьэлIэу узытепсэлъыхьынумрэ жыпIэнумрэ куэдщ. Хэт нэхъри нэхъыфIу абы зэрыхищIыкIыр къэтлъытэри, дэ зыхуэдгъэзащ композитор, КъБР-м и цIыхубэ артист ХьэIупэ ДжэбрэIил. Абы къыджиIахэм ди гуапэу фыщыдогъэгъуазэ.

- Макъамэм и зыужьыныгъэм, псом хуэмыдэу, епщыкIуплIанэ лIэщIыгъуэм къыщыщIедзэ. Абдежым щегъэжьауэ а гъуазджэ лIэужьыгъуэм пщIэ егъуэт, ефIакIуэ зэпытури къогъуэгурыкIуэ. А зэманым щыIар члисэ (церковнэ) музыкэщ. Нидерланд композиторхэу Орландэ Лассэ, Жоскен де Пре, Дюфаи Гийом… нэгъуэщIхэми члисэм щхьэкIэ ятхар зыхуэдэмрэ зыхуэдизымрэ пхужыIэнукъым. Ахэр щыжаIэ костёлым къекIуалIэхэр къэсыным ипэкIэ музыкантхэр органым еуэрт. КъыIухьар а макъамэм екIуу дежьурт, къызэрыгуэкI цIыхухэми я лъым хэтти.

Оперэри, балетри, симфониери къыщежьэр Италиеращ, музыкэм и хэкуу къэплъытэ хъунури аращ. Абы къикIыурэ мыдрей къэралхэм зыщиубгъуащ, хуэм-хуэмурэ Урысейми къэсащ.

Совет Союзым музыкэм пщIэшхуэ хуищIырт. Къапщтэмэ Къэбэрдей-Балъкъэрым къыщалъхуа сэ сыхэтыт?! КъуэкIыпIэ Жыжьэм къыщыщIэдзауэ сэ си музыкэм щемыуарэ Прибалтикэм нэс сыздэмыкIуа щIыпIэрэ щыIэкъым. АтIэ Урысейм сыт хуэдиз композитор щэджащэ иса! Дуней псом зы телъыджэ къэхъуамэ, телъыджэщ урыс композиторхэу Чайковскэм, Балакиревым, Бородин, Римский-Корсаков сымэ я IэдакъэщIэкIхэр. Ахэри къыщежьар Италием щеджа урыс композитор Глинкэ и дежщ.

Композитор школым, жыпхъэм Къэбэрдейми зыщеубгъу. Зауэ нэужьым Ленинград искусствэм щыхурагъэджэну зы гупышхуэ ягъэкIуауэ щытащ. Ди профессиональнэ музыкэр къэзыIэтар мис ахэращ. Абыхэм къахэкIащ уэрэджыIакIуэ бэлыхьхэу КIуащ Верэ, Шэрий Иринэ, ПащIэ Ахьмэд, режиссёр Ерчэн Леонид, ХьэхъупащIэ Хьэжбэчыр, Сэкрэк Хьэсэн, нэгъуэщI куэди. Абыхэм яхэтащ Балэ Мухьэдинрэ Къардэн Хьэсэнрэ. Къапщтэмэ, ди профессиональнэ музыкэм и псыпэр езышэжьар  Шейблер Труворщ. Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэу лъэпкъхэм, адыгэхэми балъкъэрхэми, абы къытхуищIам хуэдиз зыщIэфа зы адыги щыIэкъым. Сэ слъэкIатэмэ, абы и фэеплъ Налшык щызгъэувэнт.

Къардэн Хьэсэн и зэфIэкIыр уэрэдым теухуауэ щытт, Балэ Мухьэдин и гупсысэкIэр симфоние музыкэм нэхъ тегъэщIат. Мис а тIум я гуащIэр псышхуитIым хуэдэу зэбгъурыту къакIуэурэ «Мадинэ» оперэм и деж щызэхэлъэдащ. ЖыпIэнурамэ, а тIум ятха макъамэ телъыджэхэм сэ, Молэ Владимир, Даур Аслъэн сымэ, адрейхэри дакъыщIэтэджащ.

Сэ срогушхуэ Къэбэрдокъуэ Мурат сызэригъэсэным. ИлъэситхукIэ езгъэджа иужь, Санкт-Петербург аспирантурэр къыщиухащ абы, иджы а къалэм и консерваторэм щолажьэ, дуней псо утыку ихьащ жыпIэнри зыри жумыIэххэнри зыщ.

Къапщтэмэ, ди профессиональнэ музыкэм лъабжьэ хуэхъуар ди уэрэдыжьхэрщ, уджхэмрэ къафэхэмрэщ. Ди композиторхэм ахэр къагъэсэбэп, яхъумэ, абы и фIыгъэкIэ нобэми къэсащ. Ар фащэщ лъэпкъ музыкэр кърипцIыхуну.

Сэ фIыуэ сыщыгъуазэщ ди республикэм щыпсэу композиторхэм ящIэми, узэрыгушхуэн куэд хэтщ абыхэм. Псалъэм и хьэтыркIэ, Молэ Владимир шэшэн IуэрыIуатэр къигъэсэбэпу итха лэжьыгъэ гъэщIэгъуэныр симфоние оркестрым игъэзэщIащ. Жырыкъ Заур сабий хорым щхьэкIэ итха IэдакъэщIэкI пщыкIутхур дахащэщ. Заур итхащ адыгэ усакIуэхэм я IэдакъэщIэкIхэр зыщIэлъ уэрэд Iэрами. Сэращи, сабийхэм папщIэ уэрэд пщыкIух, оркестрыр и гъусэу ягъэзащIэ хъуну  стхауэ телъщ си стIолыщхьэм. Ахэр псори хэлъхьэныгъэм щыщщ.

Адыгэ оперэ, балет, симфоние, симфоние концерт, сюитэ – зипэ-зипэкIэ ди лъэпкъым имыIэр укIуэдыж. Мис аращ насып жыхуаIэр. Лъэпкъ щыIэнумэ, уэрэд, музыкэ нэс щыIэн хуейщ, литературэр, живописыр, нэгъуэщIхэри абы ящIыгъущ. Дэ ди музыкэм дымыукIытэу сыт хуэдэ утыкуи дрихьэфынущ. Насыпу диIэм я щхьэжщ Къэрал филармоние дызэриIэр, абы симфоние оркестр зэрыщылажьэр, адыгэм Темыркъан зэкъуэшхэу Юрэ, Борис, Пётр сымэ хуэдэхэр къызэрыхэкIар. Тхьэм и шыкуркIэ, ягъэзэщIэни зыгъэзэщIэни диIэщ, къэнэжыр лэжьэн хуейуэ аращи, дыхущIыхьэну, Музыкэм и лъэпкъыбэ махуэр илъэс куэдкIэ дгъэлъэпIэну си гуапэщ!