Я губгъуэ яIэжщ

Гупышхуэ зэрыгъэхъуа къуаргъхэм нэхумыщым зыщаIэткIэ, кхъухьлъатэ къэтIысым хуэдэу, макъышхуэ ящI икIи гурыIуэгъуейкъым ар электрокъарум и зы лIэужьыгъуэу зэрыщытыр. Иужьрей зэманым дунейпсо щIэныгъэлIхэм я деж гулъытэ лей щигъуэтащ къуалэбзухэмрэ къэзылъэтыхь бадзэ лIэужьыгъуэхэмрэ къагъэхъу электрическэ губгъуэхэм я зэхъуэкIыныгъэ мащIэми дунеймрэ щIыуэпсымрэ къазэрыпэджэжым.

Псэ зыIут дэтхэнэми электрокъарум и зы залэри зыхимыщIэнкIэ Iэмал иIэкъым. А къэхъуныгъэр куууэ джыным тегъэщIащ электрическэ щIыуэпс зыфIаща унэтIыныгъэри. Дамэ зытет хьэпщхупщ цIыкIухэр гупу зэрыIыгъыу лъатэмэ, хьэуам къыщагъэхъуфынущ уафэгъуагъуэм и къарум къыкIэрымыху электрическэ заряд. Псоми фIыуэ тлъагъу бжьэ цIыкIухэр къэтщтэнщи, зы напIэдэхьеигъуэм 200 хуэдизрэ ягъэтхытх  дамэ цIыкIуитIымкIэ положительнэу узэда зарядыр зэщIакъуэ, ар хьэуам и молекулэхэм жьэхоуэжри, ар къагъэсэбэп къэкIыгъэхэмрэ гъэгъахэмрэ отрицательнэу узэда я шэжыгъэхэр (пыльца)  зрашэлIэнымкIэ. Апхуэдэ къабзэу абыхэм яхузэфIэкIынущ гъэгъа къэс я электрическэ губгъуэм зытрагъэхуэну.

Къэтхьынщ нэгъуэщI зы щапхъэ гъэщIэгъуэни: бэджым отрицательнэу узэда бэджыхъ зэрехъэ, положительнэ зиIэ бадзэхэр къиубыдын папщIэ икIи абыкIэ къигъэсэбэпыр жыгым и электрогубгъуэрщ. ЩIыуэпсыр электричествэ защIэу зэхэтщ, ар мащIэ дыдэ пэтми.

КъэхутэныгъэщIэхэм къызэрагъэлъэгъуамкIэ, бжьэ къэпщIамрэ гупышхуэу къэзылъэтыхь мацIэхэмрэ атмосферэм уафэгъуагъуэ уэшхышхуэм и къарум къыкIэрымыху электрогубгъуэ къыщагъэщIыфынущ. Ахэр здэлъатэм, электрозарядхэр зэщIакъуэ. Аращ электрогубгъуэр къызытехъукIыжри. Иджыпсту физикхэр йолэжь  апхуэдэ электрогубгъуэ IэрыщIым зыщиубгъум деж дунейм и щытыкIэм иритыфынкIэ хъуну зэхъуэкIыныгъэхэм.

 

Лъостэн Музэ.
Поделиться:

Читать также:

25.11.2022 - 15:20 НОБЭ
24.11.2022 - 15:06 ГъэщIэгъуэнщ
24.11.2022 - 09:00 НОБЭ
23.11.2022 - 16:30 НОБЭ
22.11.2022 - 11:00 Зауэм и тхьэ