Хэлат хужьым къалэн къыщищIхэр дагъуэншэу зыгъэзащIэхэм ящыщщ Ислъэмей къуажэм дэт амбулаторэм и терапевт ГъукIэ (Гуэщокъуэ) Людмилэ. «Iэзэщ, гуапэщ, псэ къабзэщ, и гур зэIухащ», - а псалъэхэрщ къуажэдэсхэм Людмилэ хужаIэр. Гум къыбгъэдэкIыу а псалъэ гуапэхэр къыпхужаIэн щхьэкIэ езэши щхьэхи умыщIэу сымаджэхэм гугъу задебгъэхьын хуейщ. Си тхыгъэр ГъукIэм тезухуэну мурад щысщIым, япэу зыхуэзгъэзащ амбулаторэм и унафэщI Къэбардэ ХьэIишэт.

Да Винчи Леонардэ къигупсысауэ щытащ лъэмыж зэращI Iэмал, зы гъущI Iуни ухуэмейуэ, итIани быдэ дыдэу. Леонардэ и лъэмыж щIыкIэр къэбгъэсэбэпу ар тыншу зэпкърыплъэ мэхъу. Къапщтэмэ, Iэмалыр зэрыпэжыр зыгъэунэхуну хуейхэм мафIэдз е къэрэндащ 24-рэ къащтэу зэпкъралъхьэ хъунущ апхуэдэм и теплъэр.

ЦIыхухэм я псэукIэр ефIэкIуэнымрэ щэхуакIуэхэм я хуитыныгъэр хъума зэрыхъумрэ кIэлъыплъ федеральнэ IуэхущIапIэм хъыбар къызэритымкIэ, кIэтIийхэм япыщIа уз зэрыцIалэхэр нэхъ псынщIэу зызыубгъухэм ящыщщ, абы къыхэкIыуи я шхыныгъуэр зыхуэдэми я къабзагъэми ткIийуэ кIэлъыплъыжыну цIыхухэр къыхураджэ.

IэщIагъэлIхэм къызэралъытэмкIэ, а узыфэ зэрыцIалэхэм заубгъуныр къызыхэкIар хадэхэкIхэм бахъэ щIамыгъауэу зэрашхарщ.

  ГъэщIэгъуэнщ

         Дэ дощIэ шымрэ хьэмрэ пасэ зэман лъандэрэ цIыхум и щIэгъэкъуэныфIу къызэрекIуэкIар. Ардыдэр яхужытIэ хъунущ ди гъусэу псэу тхьэрыкъуэхэми. Ауэ абы теухуауэ дызыщыгъуазэр, шэч хэмылъу, нэхъ мащIэщ.

Дин хъыбарым къызэрыхэщыжымкIэ, дунейр псым щыщIигъэнам щыгъуэ Нухь бегъымбарым тхьэрыкъуэ иутIыпщауэ щытащ и кхъухьыр здекIуэлIэфыну щIыпIэ къригъэлъыхъуэну. Мыдрейм игъэзэжащ жыг къудамэ цIыкIу иIыгъыу. Абы къигъэлъагъуэрт псыр зэрыжэщIыжыр икIи къригъэла цIыхухэмрэ псэущхьэхэмрэ щеувэхын щIы кIапэ мыгувэу къыщIэщыну.

Кофман Жаннэ и гъэсэнхэр щIыгъуу илъэс плIыщIым щIыгъукIэ лъыхъуащ зи хъыбар гъэщIэгъуэнхэр зыхэтха мыхъумэ, зэи дызытемыплъа алмэстыхэм.

Физико-математикэ щIэныгъэхэмкIэ доктор, КъБКъУ-м и профессор ЩIДАА-м и вице-президенту щыта, Естественнэ ЩIэныгъэхэмкIэ Урысей академием, ЩIэныгъэмрэ ГъуазджэхэмкIэ Петровскэ академием, Технологие щIэныгъэхэмкIэ Урысей академием хэта, РАН-м и КБНЦ-м физикэмрэ астрономиемкIэ и щIэныгъэ советым и унафэщIу лэжьа Темрокъуэ Анатолэ и лэжьыгъэфIхэмкIэ къыщацIыху ди республикэми, Урысейми, нэгъуэщI къэрал куэдми. Абы иригъэкIуэкIа къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэр щIэныгъэм пыщIахэм ноби къагъэсэбэп, фIыкIэ цIыхухэм я гум къагъэкIыж.

Япэрей газетхэр хъыбарегъащIэ тхылъымпIэхэмрэ брошюрэхэмрэт. Ахэр «Авизо» фIэщыгъэр яIэу Венецием къыщыунэхуащ XVI лIэщIыгъуэм и етIуанэ Iыхьэм. «Авизом» «хъыбар» жиIэу къокI, итальяныбзэщ. Апхуэдэ хъыбарегъащIэ тхылъымпIэхэр Венецием и «gazzetto» ахъшэ жьгъейкIэ ящэрт. Аращ «газет» псалъэри къызытехъукIыжар. Ди зэманым къэсащ 1566 гъэм ятхауэ щыта «Авизо» тхылъымпIэхэр.

Хэку зауэшхуэр и гуащIэгъуэу екIуэкIырт. Щэхурыпхъуэу къыттеуа, Европэр къанэ щIагъуэ щымыIэу зи IэмыщIэм изыубыда фашист Германием и дзэр ди щыхьэр Москва и дыхьэпIэхэм къэсат. Ауэ абдеж ди дзэхэм удын лъэщ щрадзри, къыздикIа къухьэпIэмкIэ километр 200 хуэдизкIэ ирагъэкIуэтащ. Зыри зыпэмылъэщу дуней псом къыщалъыта нэмыцэдзэм япэу къыфIэтхьа текIуэныгъэм, зы фIыгъуэ гуэр къыхэхъуа хуэдэу щыгуфIыкIырт Ахьмэд. Иригъаджэ сабийхэм къытрачу, занщIэу ирамыджами, езым и мурадт военкоматым  зыщригъэтхыу, фронтым кIуэхэм я гъусэу дэкIыну.

Урысей ФСБ-м и Управленэу КъБР-м щыIэм, КъБР-м щыIэ МВД-м я лэжьакIуэхэм контрабандэм пэщIэтынымкIэ Iуэхухэр ирагъэкIуэкIыу къызэпаудащ Налшык щыпсэу, хабзэм къемызэгъыу тутынхэкIхэр куэду щIыналъэм къишэным  пыщIам  илэжь щIэпхъаджагъэр.

  Абы къытрахащ хамэ къэралым, ди къэралым къыщыщIагъэкIа тутынхэкI пачкэ мини 115-рэ, федеральнэ маркэхэр темыту.   ЗэрыхуагъэфащэмкIэ,   ахэр       сом мелуан 14-м щIигъу и уасэщ. 

Уголовнэ Iуэху къэIэтыным йолэжь.

Иджыблагъэ Италием къыщыдэкIащ да Винчи Леонардэ и анэ Катеринэ теухуа тхылъ. КъызэрахутамкIэ, 15 - 16 лIэщIыгъуэхэм псэуа италие сурэтыщI, архитектор, щIэныгъэлI гъуэзэджэ, тхакIуэ, макъамэтх, узэщIакIуэ да Винчи Леонардэ и анэр адыгэт. Щхьэхуиту Адыгэ Хэкум (Черкесие) щыпсэуа, гъэрыпIэ ихуэу щIыналъэ жыжьэм къыщыхута, унэIут хъуа бзылъхугъэм теухуа тхылъым иджыблагъэ зэхуэс иращIэкIащ Италием и Соррентэ, Салернэ къалэхэм. Абыхэм ирагъэблэгъат а къэралым щыпсэу адыгэхэри.