Жылагъуэ

Сабий кIэщIущым гъащIэм хэзагъэ, абы ехъу­лIэныгъэфIхэр щызыIэрызыгъэхьэ цIыху хъар­зынэ, IэщIагъэлI нэс къищIыкI хабзэщ. 

Дунейм къыщагъэсэбэп ткIуаткIуэхэм яхэтщ егъэлеяуэ лъапIэхэр, уеблэмэ дыщэм и уасэм пэгъунэгъу хъухэр. Абыхэм ящыщщ, псалъэм щхьэкIэ, бзылъхугъэхэм я Iэбжьанэхэр зэралэ лэчыр. Сыт щхьэкIэ, ар апхуэдэуи лъапIэкъым, дэтхэнэми къыщищэхуфкIэ жыпIэуи уегупсыс хъунущ. Ауэ ар пуд зыщIыр мащIэ дыдэурэ фIэкI ящэркъыми аращ. Зы Iэбжьанэ лэч литрым и уасэщ сом мин 40-50 хуэдиз. Апхуэдиз дыдэ зи уасэну ткIуаткIуэ лъапIэхэм хабжэ ГОМК жыхуаIэ хущхъуэхэлъхьэр. Языныкъуэ къэралхэм хуит ущащIкъым ар къыщIэбгъэкIынуи, пщэнуи, къэпщэхунуи.

МацIэм теухуа гупсысэхэр шумерхэм я тхыгъэм къыхэщауэ щытащ илъэс 8 000 ипэкIэ. Езы псалъэр тыркубзэхэм къахэкIащ, «гъуэжь» жиIэу къокI. МацIэр зэ еплъыгъуэкIэ шынагъуэу пхужыIэнукъым. Сантиметрих нэблагъэ зи кIыхьагъ хьэпщхупщ удзыфафэщ е гъуабжэщ. И плъыфэр и ныбжьым елъытащ - нэхъыжьыху нэхъ гъуабжэ фIыцIафэ мэхъу. И фэр елъытауэ щытынкIэ хъунущ здэщыIэ щIыпIэми. И щхьэр инщ, пащIэ тетщ. ЖьэлъэтIанэ ин иIэщи - мис ар нэхъ шынагъуэщ. МацIэ лIэужьыгъуэу мини I0-м нэблагъэ щыIэщ. Антарктидэм къыщынэмыщIауэ, дэни ущрихьэлIэфынущ.

Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ министру щыIэ, полицэм и генерал-лейтенант Павлов Василий  къадэлажьэ журналистхэр иригъэблагъэри Урысей печатым и махуэмкIэ ехъуэхъуащ. 

 - Фи фIыгъэкIэ республикэм и цIыхухэм яIэрохьэ ди IэнатIэр и къалэнхэм зэрыпэлъэщым, зэфIих Iуэхухэм, ди лэжьакIуэхэм я зэфIэкIхэм теухуа хъыбархэр.  Ди зэдэлэжьэныгъэр нэхъри ефIэкIуэну, фи гуащIэм хуэфэщэн пщIэ къыпэкIуэу фи IэнатIэм фыпэрытыну ди гуапэщ, - жиIащ Павлов Василий икIи министерствэм къыбгъэдэкI фIыщIэ тхылъхэмрэ удз гъэгъарэ яритащ.

Ди гуапэ зэрыхъущи, адыгэ лъэпкъым и мащIэкъым Хэкум, щалъхуа щIыналъэм ехъулIэныгъэ къахуэхьыным зи щIэныгъэмрэ зэфIэкIымрэ, гурылъ къабзэхэмрэ жыджэрагъымрэ хьэлэлу хуэзыгъэлажьэ цIыхухэр. Апхуэдэ цIыху гуащIафIэхэм, Тхьэшхуэр къызэрыхуэупсауэ бгъэдэлъ я зэчийм и лъэныкъуэщIэхэр къызыкъуэзыххэм, дзыхь къыхуащI дэтхэнэ IэнатIэри езыгъэфIакIуэхэм, шэч хэмылъу, ящыщщ Емуз Нинэ Гъузер и пхъур.

Музыкэ къэрал театрым махуэшхуэ концерт щекIуэкIащ, балъкъэрхэр езым яфIэфIу Урысейм зэрыгухьэрэ илъэси 196-рэ зэрырикъум и щIыхькIэ.
Пшыхьыр ирагъэкIуэкIащ КъБР-м щIыхь зиIэ и артист Созаев Ильяс, КъБР-м щIыхь зиIэ и артисткэ КIэхумахуэ ФатIимэ, тележурналист Аттаев Азнор сымэ. Балъкъэрхэм я тхыдэ гъуэгуанэм щыщ Iыхьэхэр - I827 гъэм щIышылэм и II-м балъкъэр лъэпкъыр Урысейм зэрыгухьам теухуахэр – зэIущIэм хэтахэм ягу къагъэкIыжащ.

 БлэкIа илъэсыр ди дежкIэ зыкъомкIэ щытащ зэблэкIыгъуэ лъэхъэнэу. КъухьэпIэм и санкцэхэм яужькIэ иджы япэ дыдэу ячащ дунейм щытепщэ долларым къыпыкIыу къэралхэм езыхэм я щIыналъэм щызекIуэ ахъшэхэмкIэ сату зэдащIыным хуэкIуэ лъэбакъуэхэр. Ар къызыхэкIари зи лъэщагъыр нэхъыбэу долларым тещIыхьа США-м ар къэралхэм зэратрикъузэ Iэмалу къызэригъэсэбэпырщ. Абы куэд тражыIыхьащи, къытедгъэзэжынкъым.

Балъкъэр усакIуэ Зумакуловэ Танзиля бадзэуэгъуэм и 18-м 1934 гъэм Iуащхьэмахуэ районым хыхьэ Гирхожан жылэм къыщалъхуащ. Абы и сабиигъуэр зауэ нэужь лъэхъэнэм ирихьэлIати, а зэманым и гугъуехь псори игъэващ. I940-I944 гъэхэм ар щеджащ къуажэм дэт пэщIэдзэ еджапIэм. АдэкIэ щIэныгъэ зэгъэгъуэтыным щыпищар балъкъэр лъэпкъыр здаша Къыргъызращ.

 Тэрч районым хыхьэ Инарыкъуей къуажэм и курыт еджапIэм и унафэщI Тумэ Валентинэ илъэс 25-м щIигъуауэ егъэджэныгъэ Iуэхум и гуащIэ хелъхьэ.
Валентинэ 1997 гъэм къиухащ КъБКъУ-м и филологие факультетым урысыбзэмрэ урыс литературэмкIэ и къудамэр. Мы зэманым ар Тэрч районым и щIыпIэ самоуправленэм и депутатщ, социальнэ IуэхухэмкIэ зэпымыууэ лажьэ депутат комиссэм и унафэщIщ.