Жылагъуэ

Налшык къалэ администрацэм и нэIэм щIэтщ тхыдэ фэеплъхэм хабжа унэхэмрэ архитектурэ ухуэныгъэхэмрэ.
    Нэхъыжь дыдэхэм ящыщ Революционнэ, Суворовым и цIэр зезыхьэ уэрамхэм я зэхэкIыпIэм тетщ урысей тхыдэм зи цIэр къыхэна Голицынхэ я лъэпкъым Налшык щаухуауэ щыта я уардэ унэр. I9 - нэ лIэщIыгъуэ жыжьэмкIэ дгъэзэжмэ, мыр иратыжауэ щытащ Кавказ линиемкIэ центрыми управленэм. Мы унэр архитектурэ, тхыдэ мыхьэнэ зэриIэм папщIэ яхъумэн хуейхэм хэткъым. АрщхьэкIэ, администрацэм и унафэкIэ хъар зэIуща IувхэмкIэ щIауфащ, уэшхи уэси зэран хуэмыхъун хуэдэу.

Мы жыгым и тхьэмпэхэр гъэм и сыт хуэдэ зэманми щхъуантIэщ. Езыр лIэужьыгъуэ лъапIэхэм хабжэ. И пкъыр быдэщ, къабзэщ (адыгэхэм «чэщей щыкъум хуэдэщ», «чэщейм хуэдэу къабзэщ» псэлъафэхэр къызыхахари аращ). Ди жагъуэ зэрыхъунщи, мы зэманым чэщейр Кавказ Ищхъэрэм щIагъуэу къыщыкIыжыркъым.

Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэр къызэрызэрагъэпэщрэ илъэси 100 зэрырикъум и щIыхькIэ Налшык псым и Iуфэм ирикIуэ лъэс лъагъуэм щыхасащ куэдрэ узримыхьэлIэ жыг лIэужьыгъуэщIэ телъыджэ - «Павловния войлочная» фIэщыгъэр зиIэр. А Iуэхур «Экологистика» ООО-м и жэрдэмкIэ къызэрагъэпэщащ.

1978 гъэм комсомолыр илъэс 60 щрикъум, а зэманым ВЛКСМ-м и Налшык къалэ комитетым и япэ секретарыр Ковалев Валерийти, и деж дыщIыхьэри, къалэм и щIалэгъуалэ организацэр зэрызэфIэувам теухуа тхылъ къыдэдгъэкIыну мурад дызэриIэр жетIащ, сэрэ инструктору лажьэ Мариерэ икIи Iуэхум дыпэрыхьащ.

Бахъсэн щIыналъэм щыщ Ислъэмей къуажэшхуэм дэсу къыщIэкIынкъым Пыхъ Мухьэмэдин Музарин и къуэр зымыцIыху. Ар къуажэ ефэндыщ икIи и къалэн гугъур тэмэму зэфIегъэкI, жылэдэсхэр арэзы ещI и лэжьыгъэмкIэ.

Лъэпкъыу щыIэм зыхуэпэкIэкIэ къахэщу сыт щыгъуи щытащ адыгэхэр. ЦIыхубзым и дахагъ псори гукъинэж ищIырт адыгэ фащэм - пщыгъыну тыншт, уеплъыну дахэт, дэнэ утыкуи урихьэ хъурт, сыт хуэдэ зэманми екIурт.

Адыгэ лъэпкъым и япэ цIыхубз усакIуэ  Балъкъэр Фоусэт  псэужатэмэ, и ныбжьыр илъэс 90  ирикъунут.  Ар 1932 гъэм Бахъсэн куейм хыхьэ Кыщпэк (Тыжьей) къуажэм къыщалъхуащ.

Къэбэрдей-Балъкъэрым и щыхьэрыр ц1ыхухэм я псэукIэрэ щыIэныгъэкIэ нэхъыфI дыдэу къалъыта къалипщIым языхэзщ.

Эйнштейн жиIауэ щытащ янэхъ цIыху акъылыфIэми гугъу зримыгъэхьмэ, мылажьэмэ, зыри зэрызримыгъэхъулIэфынур. ГуащIэдэкIым къыпэкIуэ хъерыр щынэрылъагъут Щоджэн Аслъэнбэч и гъащIэм.

Щоджэн Хьэжумар и къуэ Аслъэнбэч I936 гъэм мэлыжьыхьым и 11-м Тэрч куейм хыхьэ Плановскэ къуажэм къыщалъхуащ. I954 гъэм абы къиухащ Налшык къалэ дэта республикэ школ интернатыр.

ЦIыхур зыхуеину псоми я уасэм хэхъуэ зэпытщ. Зыри щыгъуазэкъым ар къыщызэтеувыIэну пIалъэми. Гугъуехь къыкъуэкIам апхуэдизкIэ цIыхури есэжу хуежьащи, щIагъур зыхуэдизым щIэмыупщIэжыххэхэми уарохьэлIэ.
Къалэкум ит ерыскъыщапIэ тыкуэнхэм ящыщ зым щIэт цIыхубзым щэхуакIуэ къэс емызэшу ягурегъаIуэ езым и зэран лъэпкъ Iуэхум зэрыхэмылъыр. Нэрылъагъуу мэукIытэ, ауэ сыт и Iэмалыр? – ерыскъыхэкIыр къыщIэзыгъэкIхэмрэ езымрэ я зэхуакум дэтхэм къыхуащIыр и унафэщи, къыхуагъэлъагъуэ уасэмкIэ къаIимыхыу хъуркъым.