Жылагъуэ

Бжьыхьэ дыщафэм и дахагъэр пэш сызыщIэсым и щхьэгъубжэм къыкIэрыт жыг тхьэмпэхэм зэрыхэслъагъуэр арами сымыщIэ, ауэ гупсысэр гуэгъу схуэхъуащи, тхылъымпIэ напэр си стIолым къытеслъхащи, сымытхэныр схулъэмыкIынщ. ЖыпIэнурамэ, гупсысэхэм куэдым къыщаущыхь, абыхэм кIуапIэ ямыIэ, зылъэмыIэс, здынэмыс щIыпIэ щымыIэ. Курых абыхэм яхуэхъуар Лъагъуныгъэрщ.

ГъэщIэгъуэнщ

Дэнэ зыдэщыIар мыщэ и къуэ Батыр?

ЦIыхум хьэршыр къегъэIурыщIэ. Уеблэмэ дэ дыщыгъуазэщ ди гъунэгъу планетэхэм я теплъэм, я зыхэлъыкIэм, н.къ., ауэ иджыри къэс хэтщIыкIыркъым дызыщыпсэу ЩIым и кIуэцIым щыIэм: нобэр къыздэсым ар километр 12-рэ метр 262-рэ нэхърэ нэхъ куууэ яугъуэныфакъым (Кольскэ хытIыгу ныкъуэ.). Ауэ абыи щIэ куэд еджагъэшхуэхэм къаригъэщIащ, щIы щхьэфэм и ухуэкIэм зэреплъыр ирагъэгъэхъуэжу.

Бэрбэч ХьэтIутIэ и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым накъыгъэм и 16-м щекIуэкIынущ технологием епха щIалэгъуалэ хьэрычэтыщIэ IэнатIэм и зыужьыныгъэм щытепсэлъыхь, къыпэщылъ Iуэхугъуэхэмрэ зыIууэ гугъуехьхэмрэ щызэпкърах зэIущIа зэIуха.

Пынарбаши цIэр зезыхьэ къалэмрэ абы и цIэджэгъу районымрэ Тырку республикэм хыхьэ Анадолэм и Къайсэр областым хеубыдэ. А жылагъуэбэм къегъэщIылIащ Узуняйлам щыIэ адыгэ къуажэ гупыр. 

Корее Ипщэм псыщхьэм къалэ зэрытращIыхьыну щIыкIэм щегупсысащ. Ар дунейм зыкIи пымыщIауэ псэуфынущ. 

Хэку зауэшхуэр щекIуэкIа илъэсхэм цIыхухэр письмокIэ зэрыщIэрт. Зауэм щыIэхэм я адэ-анэхэм, щхьэгъусэхэм, къуэшхэм, шыпхъухэм, Iыхьлыхэм апхуэдэут хъыбар зэрыIэрагъэхьэр. 
Сэлэт письмохэр тхылъымпIэ кIапэм тету къаутIыпщырт шэкъэкIэ е къэрэндащкIэ тхауэ. Дэтхэнэ унагъуэри темыпыIэу пэплъэрт сэлэт письмохэм. Нобэр къыздэсым унагъуэхэм щахъумэ ахэр. Мыр Сэрмакъ къуажэм къыдэкIа зауэлIхэм я Iыхьлыхэм хуатха письмохэрщ е абыхэм теухуа хъыбару фронтым къратхыкIахэрщ.
Махуэ Анатолэ,
Сэрмакъ къуажэ.

Адыгэ тхыдэм хэлъхьэныгъэ ин хуэзыщIа хеттолог цIэрыIуэ, Истамбыл щыпсэу адыгэлI щыпхъэ Чурей Алий мызэ-мытIэу дыщыхуэзащ Тыркуми, хэкужьми. И IэщIагъэрэ щIэныгъэкIэ я мызакъуэу, и щхьэкIи, и унагъуэкIи лъэпкъыр лъэпкъыу къызэтенэным куэд хэзылъхьэ Алий ди упщIэхэм жэуап къаритащ.

УмыгъэщIэгъуэн плъэкIынукъым Иуан Пётр Мацэ и къуэм иригъэкIуэкI щIэныгъэ-къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэм япкърылъ купщIэшхуэмрэ абыхэм къызэщIаубыдэ унэтIыныгъэхэмрэ. Жыжьэ нос абы и зэфIэкIыр. Математикэм, кибернетикэм елэжьыным, нэгъуэщI щIэныгъэ Iуэхухэм къадэкIуэу, абы и гупсысэхэр хуеунэтI жылагъуэ гъащIэр, цIыху зэхущытыкIэр гъэбелджылыным, ди къэралым, республикэм я блэкIар, нобэр, къэкIуэнур джыным, нэгъуэщIхэми.

ЛIэщIыгъуэ блэкIам и 90 гъэхэм ди къэралыр зэрыхуауэ щыта политико-экономикэ щытыкIэ хьэлъэр куэдым ящIэж. А лъэхъэнэм зэтекъутащ жылагъуэр зэпIэзэрыту зыIыгъа, абы и джэлэсу щыта IэнатIэ куэд. Ар дыдэм хуэкIуэрт щIэныгъэ, щэнхабзэ IуэхущIапIэхэр. Ди республикэм и щIэныгъэ IэнатIэхэр зэманым къаридза удын хьэлъэм къезыгъэла цIыхухэм ящыщщ Иуан Пётр Мацэ и къуэр. Абы и фIыгъэкIэ ахэр щIэувауэ щытащ ЩIэныгъэхэмкIэ Урысей Академием и дамэм, щIыналъэ щIэныгъэ центр хъуауэ.

Адыгэм и хьэгъуэлIыгъуэр сыт щыгъуи Iэтауэ ищIу щытащ. Ар игъэдахэрт лIэщIыгъуэ бжыгъэкIэрэ зэфIэува адыгэ хабзэм тету, зы Iуэхум адрейр къыкIэлъыкIуэурэ нэгузыужьу зэрекIуэкIым. ХьэгъуэлIыгъуэр зейм и зэфIэкIыр, хьэблэр, благъэхэр зэрызэрыIыгъыр къэзыгъэлъагъуэ, унагъуэмрэ лъэпкъымрэ жылагъуэм щаIэ пщIэр нэрылъагъу зыщI Iуэхут. Абы къыдэкIуэу, цIыху зэхэтыкIэм нэIуасэ зыщыхуэпщI хъу, уи гъэсэныгъэр здынэсри щыбгъэлъагъуэ щIыпIэт. ИкIэм-икIэжым, адыгэ хьэгъуэлIыгъуэр щауэр щагъэгушхуэ, нысащIэ цIыкIур зыхаIэтыкI, зыхагъэфIыкI дауэдапщэт.