ЩIалэгъуэ

МафIэ жьэражьэхэр къыдэлыпщIыкIыу

ЩIыр зэкIэрэхъуэкI Дыгъэр зыхыхьэ Шыхулъагъуэ (Млечный путь) вагъуэ зэрыбын абрагъуэмрэ абы нэхъ къыпэгъунэгъу Андромедэ галактикэмрэ, астрофизикхэм къызэрабжамкIэ, секундэм километри 140-рэ къызэранэкIыу зэхуокIуэ. Ауэ щыхъукIи, а галактикитIыр зэгуэр зэхыхьэжыпэнущ. КърикIуэну зыхуагъэфащэри Iуэху цIыкIуфэкIукъым. ЩIэныгъэлIхэм жаIэм тетщIыхьмэ, а тIур гъунэгъу щызэхуэхъукIэ, я зэлъэIэсыпIэм диубыдэ вагъуэхэр зэхэткIухьыжу, я зэхуакуми мафIэ жьэражьэхэр къыдэлыпщIыкIыу щытынущ, щыупщIыIужкIи зэхэпцIыхьыжу екIуэкIынущ.

Бгъэжьхэм я тIысыпIэщ

КъухьэпIэ Кавказым щежэх псы нэхъ инхэм хабжэ Щхьэгуащэрэ Лабэ ЦIыкIурэ я псы къуэпсхэр зэхэзыгуэшыкI джабащхьэ екIуэкIым Бабыгу (Бабук) цIэр зэрехьэ. Шытхыщхьэр ТхьэщIы (Тхач) бгым и ижьырабгъу лъэныкъуэмкIэ щыIэщ. 
    Бабыгу шытхым ижькIэрэ щыпхаша лъагъуэм ухуешэ Ажэжьбэкъу бгыжь дыкъуакъуэу зи зэхуакур щхьэдэхыпIэ папщIэу къагъэсэбэпым. Къыхэгъэщыпхъэщ, иужьрейм и аранэ папцIэхэр щIыпIаплъэхэм куэд щIауэ къызэрагъэунэхуари, нэгузегъэужьыпIэ телъыджэу ар абыхэм къызэралъытэри. 

Укъыщалъхуа, ущапIа лъахэм пэпщIын щыIэкъым

КъБР-м и Жылагъуэ палатэм дыгъуасэ Iуэхугъуэ щхьэпэ щекIуэкIащ. Республикэм и ­къалэхэмрэ къуажэхэмрэ дэт курыт школхэм зи ныбжьыр илъэс 14 хъуауэ щIэс ныбжьыщIэхэм ящыщу нэхъыфIу еджэхэм Урысей Федерацэм и паспорт иратащ.

Анэшхуэм и къэрабэ

Уэсыр зэрытекIыу щIым къыхэкI къэрабэгъуэжь цIыкIур бжьыхьэркъэсудунейр щIыIэтыIэ хъухукъогъагъэ. Абы махуэмхуэзэу и фэр тIэу ехъуэж. Пщэдджыжьырдыгъэпсми, абы и тхьэмпэ цIыкIухэр жьыуэ къызэрыкIыркъым. Дунейр щыуфам зызэкъуихыркъым.

Сабэ налъэ хуэдиз къыхимынэжу

Астрофизикхэр мы зэманым зэрегупсысымкIэ, мащэ кIыфIхэр – уахэм зыщызыудыгъу, IэщIыхьар зыIэщIэзымыгъэкIыж, и зэхэлъыкIэмкIи зэманыр зэрыщекIуэкIымкIи зэщхь щымыIэ къэщIыгъэ шынагъуэщ. Пкъыгъуэу зыщIилъафэм щыщ гуэри къызэримыутIыпщыжым и мызакъуэу, нэхур зыдз фотон нэгъунэ къызэрыIэщIэмыкIыжыфым и зэранкIэ, зи гугъу тщIы къэщIыгъэхэр здэщыIэр къэхутэгъуейщ.    

И мурадхэм ялъоIэс

Пщыгъэуш (Шэру) Рузанэ Къармэхьэблэ къуажэм къыдэкIащ. ЩIэныгъэр и хъуэпсапIэти, абы тригъащIэри, и гъащIэр дахэу зэтриублащ. Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым ПедагогикэмкIэ, психологиемкIэ, физкультурэмрэ спортымкIэ и институт щрегъаджэ. ФIыуэ илъагъу IэщIагъэм, лэжьыгъэм, и унагъуэ дахэм ирогушхуэ.

Школыр, колледжыр, университетыр…

ЩIэныгъэкIи цIыхугъэкIи щапхъэ

ЩIалэгъуалэр республикэм щекIуэкI Iуэхугъуэхэм, жылагъуэ гъащIэм, спортым, щIэныгъэм, щэнхабзэм зэрыдрагъэхьэх Iэмалхэр зэхуэмыдэщ. А Iуэхум хэлэжьыхьхэм ящыщщ АфэщIагъуэ Анзор. Ар Налшык къалэ администрацэм щIалэгъуалэ политикэмкIэ и управленэм и унафэщIщ, КъБР-м и Парламентым и ЩIалэгъуалэ палатэм и 8-нэ зэхуэсыгъуэм и унафэщIу щытащ, 2024 гъэм, илъэс 27-м иту, щIалэр физико-математикэ щIэныгъэхэмкIэ кандидат хъуащ. Мы зэманым КъБКъУ-м щрегъаджэ. 

Олимп е Iуащхьэмахуэ я «тIысыпIэр»?

Пасэрей алыджхэм я IуэрыIуатэм къызэрыхэщыжымкIэ, тхьэхэм я тхьэмадэ Зевс щыблэкIэ къызэухыу щытар шынагъуащэу икIи иныщэу зэщIэгъуагъуэ, къызыхиутIыпщыкI мафIэ бзийхэм ихъуреягъэр зэщIэзылыпщIэ Олимп Iуащхьэрт.

ЛъагапIэщIэхэр зи плъапIэ

Ди гуапэ зэрыхъущи, республикэм и щIалэгъуалэм мымащIэу яхэтщ ябгъэдэлъ лъэпкъ гъэсэныгъэ екIум къы­дэкIуэу, щIэныгъэ нэсым и нэхум хуеIэхэр, лъагапIэщIэхэр зи плъапIэхэр. Зи дуней еплъы­кIэрэ акъылрэ зэрыубыдауэ къэплъытэ хъуну апхуэдэ ныбжьыщIэхэм ящыщщ Бахъсэненкэ (Къэсейхьэблэ) къуажэм дэт курыт школ №1-м (уна­фэщIыр Зэрыкъуш Вадимщ) и 10-нэ классым щеджэ Нарто­къуэ Ренат. 

Физикэ щIэныгъэм пэIэщIэ

Хьэршым къыщекIуэкIхэм зи нэIэ тезыгъэт астрофизикхэм жаIэм тетщIыхьмэ, гъуни нэзи зимыIэ, нэм къыхуэмыплъыхь уахэ абрагъуэм, дэ дызэсэжам хуэмыдэу, зэманыр щызэщIэкIуэж, жыжьэу IукIам къыщригъэзэкIыж нэгъуэщI Дуней (КъэщIыгъэ) щхьэхуи щыIэнкIэ зэрыхъунум шэч хэлъкъым.  

США-м «NASA» зи фIэщыгъэ уахэхутэ и IуэхущIапIэм къызэрыщалъытамкIэ, зэхуэмыдэ ДунеитIри астрофизикхэр «КъэлындышхуэкIэ» («Большой взрыв») зэджэм и Iэужьщ.

Страницы

Подписка на RSS - ЩIалэгъуэ