Спорт

Адыгэхэм тхуэугъурлыщ Олимп Джэгухэр. ЖыпIэну урикъунщ илъэсиплI къэс екIуэкI мы зэхьэзэхуэм и чемпиону нобэр къыздэсым щIалибгъу дызэриIэр, тIур вице-чемпион зэрыхъуар, домбеякъ медалыр апхуэдизми къазэрылъысар.

Дунейпсо зэхуэсышхуэ щыхъукIэ, дауи, абы телъыджэ куэд къыщохъу. Апхуэдэхэр цIыху мелуанхэм ягу къонэ, илъэс IэджэкIэ тепсэлъыхьыжрэ дэрэжэгъуэ къариту. ИлъэсиплI ипэкIэ Бразилием щызэхэта гъэмахуэ Олимпиадэри къэхъукъащIэ хьэлэмэтхэмкIэ къулеящ.

Кавказ щIыналъэр пелуанхэм я лъахэщ. Абы щыхьэт техъуэ хъыбарыжьхэмрэ дэфтэрхэмрэ гъунэжщ. Зи лIыгъэр жыжьэ щаIуэтэжу щыта нарт лIы къуданхэмрэ кIэсэгъу пщы щэджащэ Ридадэрэ я деж щегъэжьауэ нобэрей ди щауэхэмрэ пщащэхэмкIэ иухыжу щIэблэр зыщIапIыкI щапхъэ зытехыпхъэхэр гъунэжщ. Мамыр лъэхъэнэм нэхъ лIыгъэ зэхэгъэкIыпIэ лъэщу къалъытэ спорт зэхьэзэхуэхэр, псом хуэмыдэу Олимп Джэгухэр. Абыхэми сыт щыгъуи щыпэрытщ «кавказ теплъэ зиIэ цIыхухэр». Уригушхуэну ирикъунщ илъэсиплI ипэкIэ иужьу Рио-де-Жанейрэ щыIа Гъэмахуэ Олимпиадэр. Гуапэщ иджыри зэ ар уи нэгу къыщIэбгъэхьэжыну.

Нэзрэн къалэм дэт «Магас» спорт уардэунэм щекIуэкIащ алыдж-урым бэнэкIэмкIэ урысейпсо зэхьэзэхуэ. Урысейм и ЛIыхъужь Калиматов Алихъан фэеплъ хуащIа зэпеуэм хэтащ къэралым и щIыналъэ зэмылIэужьыгъуэхэм къикIа зи ныбжьыр илъэс 18-м нэблагъэ спортсмен 400-м нэблагъэ.

2016 гъэм Рио-де-Жанейрэ (Бразилие) иужьу щызэхэта гъэмахуэ Олимпиадэм ди спортсменхэр телевизоркIэ фIэкIа емыплъыфыну щытащ. Дэ дощIэж Допингым пэщIэтIынымкIэ дунейпсо комитетым Урысей Федерацэм ирищIылIа зауэ гуащIэр зыхуэдар. Ар щызэхаублари Олимп Джэгухэм щIадзэным махуэ бжыгъэ фIэкIа имыIэжущ. Жэгъуэгъухэр щыгугъащ ди спортсменхэр я пIэм кърашыну хагъэлъэдэну е я лъэр щIагъэхуну. АрщхьэкIэ, къайхъулIакъым. Зэпеуэхэм щIадзэным зы тхьэмахуэ иIэжущ Урысей Федерацэм икIахэр Бразилием кIуэну хуит зэращIамкIэ унафэр къыщащтар.

1939 - 1945 гъэхэм екIуэкIа ЕтIуанэ дунейпсо зауэр иуха иужькIэщ Олимп Джэгухэр гъуэгу махуэ щытеувар. Абы ипэкIэ лъэхъэнитIкIэ Хельсинкирэ (1940 гъэм) Лондонрэ (1944 гъэм) щыIэн хуея зэхьэзэхуэхэр щыIатэкъым. Япэм, дунейпсо зауэр къэхъея къудейт икIи совет-фин къайгъэр екIуэкIырт. ЕтIуанэм, фашистыгъэр зэхэкъутэн иджыри яухатэкъым. Хьэлэмэтращи, дунейпсо зауэм и пэкIэ Олимп Джэгухэр иужьу щекIуэкIар цIыху мелуанхэр зыхисхьа лыгъейр щIэзыдзауэ зэщIэзыгъэст Гитлер тепщэгъуэр быдэу щызыIэригъэхьа Германием и къалащхьэ Берлинт.

ЦIыхубзхэр Олимпиадэхэм хагъэхьэртэкъым, Уеблэмэ еплъын къудейуэ ахэр Джэгухэм гъунэгъуу ирагъэкIуалIэртэкъым. Деметрэ Iэзэм и закъуэт а хабзэр зэмыхьэлIар. Абы щыгъуэми бзылъхугъэхэр Олимп чемпион хъуфынут, я шыгу узэдахэр зэхьэзэхуэм щытекIуэмэ. Къапщтэмэ, апхуэдэ пщIэ лъысащ Спартэм и пащтыхь Агесилай и шыпхъу Кинискэ.

Дуней псор зэхэзыгъэлъэдэжа коронавирус уз зэрыцIалэр сабырмэ, мы гъэм бадзэуэгъуэм и 24-м щыщIэдзауэ шыщхьэIум и 9-м пщIондэ ХХХII Гъэмахуэ Олимп Джэгухэр Японием и къалащхьэ Токио щекIуэкIынущ. Ижь-ижьыж лъандэрэ къэгъуэгурыкIуэ мы зэхьэзэхуэм илъэс минищым нэблагъэ тхыдэ къулей иIэщ. Нобэ щыщIэдзауэ фыщыдгъэгъуэзэнщ япэ Олимпиадэхэр къызэрежьамрэ ахэр зэрекIуэкIамрэ.

2020 гъэм Токио щекIуэкIыну зи чэзу Гъэмахуэ Олимп Джэгухэм щIадзэным мазиплIым щIигъу иIэжу, зэрыхабзэу, Пасэрей Олимпым зэхьэзэхуэм къыщхьэщытыну мафIэр щыщIагъэнащ.

Урысей Федерацэм футболымкIэ и етIуанэ дивизионым и «Ипщэ» гупым 2019 - 2020 гъэхэм щызэхэт зэхьэзэхуэм щэбэт къакIуэ, гъатхэпэм и 14-м, щIедзэж. Дахуэзэшами, дазэрыщыгугъыщэ щымыIэу ди щIалэхэр абы хохьэж, зэпеуэр зэпагъэун ипэкIэ здэщыта епщыкIузанэ увыпIэм дэрэжэгъуэшхуэ къыдимыту.