ЯтIагъуэм и сэбэпынагъыр

Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым урысыбзэмрэ урыс литратурэмкIэ и къудамэр къэзуха, филолог IэщIагъэр зэзыгъэгъуэта ХьэцIыкIу Миланэ сурэт техынми дехьэх, апхуэдэуи илъэс ебланэ йокIуэкI ятIагъуэм хьэпшып зэмылIэужьыгъуэхэр къыхэщIыкIыным елэжьын зэрыщIидзэрэ.

КъБР-м и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм къызэригъэпэщ гъэлъэгъуэныгъэхэм Миланэ и IэдакъэщIэкIхэри хэтащ. Хъыджэбзым и Iуэху еплъыкIэмрэ гупсысэхэмрэ тфIэгъэщIэщыгъуэу депсэлъащи, ди гуапэщ ахэм фыщыдгъэгъуэзэну.

- Миланэ, сытым къыхэкIа ятIагъуэ гъэжьам уелэжьыныр?

- СхужыIэнукъым абы щхьэусыгъуэ пыухыкIа гуэр иIауэ. СызэреплъымкIэ, иджыпсту Урысейми ди щIыпIэми гулъытэ нэхъ щыхуащI хъуащ а унэтIыныгъэм. ЦIыхухэм я IэкIэ зыгуэрхэр ящIыну гупыж ящI хъуащ. Абы хеубыдэ ятIагъуэ гъэжьам къыхэщIыкIа хьэпшыпхэри зэращI щIыкIэхэр яфIэгъэщIэгъуэн зэрыхъур. Абы урилэжьэн папщIэ, техникэ щхьэхуэ (хьэку зэгъэпэщыпхъэщ) уиIэн хуейщ, апхуэдэуи адрей гъуазджэхэм къащхьэщыкIыу нэхъ гъуэтыгъуейщ а Iуэхум ухуэзыгъэсэфын IэпщIэлъапщIэхэри. Арауэ къысщохъу мы Iуэхум ди деж зыщIыщимыубгъуар. Ауэ, нэхъыжьыIуэхэм зэращIэжщи, Налшык къалэм и Александровскэ хьэблэм дэту щытащ керамикэ заводышхуэ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, ар хуэмурэ хокIуэдэж. НэгъуэщI къэралхэм къакIэрымыхуу, а IуэхущIапIэм хьэкъущыкъухэр къыщыщIагъэкIырт. А зэманым кхъуэщынхэкIхэм елэжьахэм ящIэж ар. Къэралым цIыхум апхуэдэ IуэхуфI къыхузэригъэпэщыфу зэрыщытам ущедаIуэкIэ, уохъуапсэ икIи си жагъуэ мэхъу ди зэманым ар къызэрымысар. Шэч хэмылъу, нобэ куэдымкIэ зыужьыныгъэ дгъуэтащ, ауэ тIэщIэхуащ мы зэманым хъарзынэу екIуну щыта гуэрхэри.

КхъуэщынхэкIхэр щIыным сыщыдихьэхым, абы зэрелэжьым сыхуэзыгъэсэн республикэм щызмыгъуэту Ставрополь сыкIуэри, а Iуэхум зы лIыжь гуэрым мащIэ-куэдми сыхигъэгъуэзат. АдэкIэ сэ езым хуэмурэ щэхухэр къэстIэщIащ. Гукъыдэж къызэзыт лэжьыгъэм сызэIэпишауэ, Интернетым си IэдакъэщIэкIхэр къыщислъхьэм, цIыхухэр ехъуэпсащ, дыхуейт зыдгъэсэну щыжаIэм, студие къызэIусхыныр абы къыхэкIащ. Балигъхэм къищынэмыщIа, сабийхэми садолажьэ.

- Сабийм дежкIэ сыткIэ ар сэбэп?

- Сабийхэр псынщIэу дахьэх апхуэдэ Iуэхухэм. Ауэ, пэжыр жыпIэмэ, мы IэщIагъэм сабийр хуэбгъэсэну нэхъ гугъущ, и техникэр хьэлъэщ, къару пхэлъын хуейщ, зэманыфIи токIуадэ. Абы къыхэкIыу сабийхэр лъэщапIэм къыщашэм къалэну зыхуэзгъэувыжакъым Iэмал имыIэу ахэр а гъуазджэм хуэIэзэ сщIыну. Сабийр мы Iуэхум къыхэпшэным и сэбэпынагъыр зэпхар нэгъуэщIщ - ятIагъуэм елэжьыху, пэщэщэху абыхэм я къэухьым хохъуэ. Къапщтэмэ, сэ езым си сабийри, зэрыцIыкIум щхьэкIэ къэзмыгъанэу, бгъэдэсшэурэ ятIагъуэм хызогъэIэбэ, и Iэпэхэр игъэлэжьэн, и жыджэрагъым хигъэхъуэн папщIэ. Iэпэр нэхъыбэрэ зэрылажьэм къищынэмыщIа, ятIагъуэм и зэхэлъыкIэр къэпхутэну ухущIэкъухукIэ, цIыхум и акъылми псэлъэкIэми зрегъэужь, къыкIэлъыкIуэу и гупсысэкIэр жан мэхъу. Апхуэдэ зэпыщIэныгъэхэр яIэщ цIыхумрэ мы гъуазджэмрэ. ЯтIагъуэ гъэжьам къыхэщIыкIа кхъуэщынхэкIым и фIагъыр къэзыгъэлъагъуэщ щIым щIэптIэу илъэсищэ бжыгъэ дэкIа нэужьи, зыри къыщымыщIауэ ар къазэрыщIэпхыжыфынур.  

- Уи зэфIэкIым зэрыхэбгъэхъуэным иужь уит?

- Хьэкъущыкъу щIыным нэхъ хуэIэкIуэлъакIуэ сыхъуну сыхуейт. Скульптурэм елъытауэ, тепщэч пщIыныр IэджэкIи нэхъ тыншу къыпщыхъунущ зэ еплъыгъуэкIэ. АрщхьэкIэ ар захуэу, джафэу, псынщIэу пщIыным лэжьыгъэшхуэ ибохьэлIэ. Хьэкъущыкъухэр сщIыну щIэздзэри, унэм дришхэну къэтщта нэужьщ, ныкъусаныгъэ куэдым гу щылъыстар. ЯтIэр щыцIынэм псори захуэу уолъагъу, ауэ бгъэжьэжа нэужь, сыт хуэдэ щыщIэныгъэ цIыкIури наIуэ къохъу. Зы мывэ цIыкIу е нэгъуэщI зыгуэр пIэщIэкIамэ, лэжьыгъэр кIуэдауэ убж хъунущ. Аращи, абы и лъэныкъуэкIэ си Iэзагъэм хэзгъэхъуэну си мурадщ.

Щхьэхуэу абы ущыхуеджэн еджапIэ диIэкъым. Ауэ ди зэманым Интернетым и къарур инщ. Японием щыпсэу урыс цIыхубз IэпщIэлъапщIэ Герман Татьянэ зыпысщIэри, илъэситIкIэ видеокIэ цIыхуипщIым (Урысейм и нэгъуэщI къалэхэми щыщу, Къэбэрдей-Балъкъэрым щыщу сэ зыращ хэтыр) ар къыддэлэжьащ, куэдым дыхигъэгъуэзащ. Ар къызэщIэткъуэжу 20I8 гъэм ди лэжьыгъэхэм я гъэлъэгъуэныгъэ Москва и ВДНХ-м махуитIкIэ щекIуэкIащ.

Филолог IэщIагъэр къыхэсхын хуей щIэхъуам и щхьэусыгъуэ нэхъыщхьэр литературэм, усэ зэхэлъхьэным сызэрыдихьэхрати, ахэри IэщIыб сщIакъым. Ауэ иджыпсту щIэзджыкI литературэр гъуазджэм нэхъ епхащ, псом хуэмыдэу сфIэфIщ совет искусствовед Волковэ Паолэ и IэдакъэщIэкIхэр. Гъуазджэм и теориер пщIэкIэ зэфIэкIкъым, IэкIэ куэдрэ улэжьэн, ар зыхэпщIэн хуейщ.

- Упсэу, Миланэ. Уи мурадхэр къохъулIэну ди гуапэщ.