Литературэ

Бзылъхугъэр усакIуэхэм, уэрэдусхэм ягъэлъапIэ, псалъэ къыхэщыпыкIахэмкIэ ягъафIэ. Анэм хуауса уэрэдхэр, усэхэр псэм щIыдыхьэр а псалъэм хуабагъэу къыпкърыкIыр къару нэрымылъагъукIэ зэрызыхэтщIэр арагъэнущ. УсакIуэ, уэрэдус, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Вындыжь Марие иуса уэрэдхэм куэду яхэтщ и анэм теухуахэр. Бзылъхугъэхэм я махуэм щIыхькIэ нобэ абыхэм къахэбгъэщхьэхукI хъунущ «Мамэ» усэр. Абы макъамэ щIэзыгъэувари зыгъэзащIэри егъэджакIуэ, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ЗэрамыщIэ Заретэщ. Уэрэдым и псалъэхэм адэкIэ фыкъыщеджэ.

УсакIуэ Тхьэзэплъ Хьэсэн «Гурылъ темыпыIэхэр» зыфIища и тхыгъэ кIэщIхэм гурыщIэ дахэ, къабзэ къыщыгъэлъэгъуащ. Абыхэм гупсысэ куу ящIэлъщ, цIыхум и гум щыщIэр къыщыгъэлъэгъуащ, жыпIэнурамэ, дэтхэнэ зы тхыгъэри гъащIэм и джэрпэджэжщ. Апхуэдэуи а гурылъхэр бзэ къулейкIэ икIи шэрыуэкIэ къиIуэтащ.

Тхьэхущынэ Ланэ.

* * *

(Псысэ)

Интернетыр къызэрытщхьэпэхэм язщ лъэпкъ куэдым я литературэм, цIыхухэм я гупсысэкIэм, дуней тетыкIэм дызэрыщигъэгъуазэр. Ущие дахэрэ гупсысэкIэ гъэнщIа тхыгъэм фыщыдгъэгъуэзэнращ мы тхыгъэр зэддзэкIыным щхьэусыгъуэ хуэхъуар.

ЩIэныгъэ нэхъыщхьэ зэзыгъэгъуэту лэжьапIэ хъарзынэхэри зыIэрызыгъэхьэжа щIалэгъуалэ гуп я егъэджакIуэу щытам деж кIуащ  лъагъунлъагъу. Щхьэж и Iуэху зэрыдэкIым чэзууэрэ тепсэлъыхьащ, ауэрэ зыIууэ гугъуехьхэри абыхэм къаIуэтэн щIадзащ.

Тыркум щыIэ адыгэ къуажэ 800-м щIигъум ящыщщ Анталие къалэм къедзауэ псэу Елэмэ абазэхэ къуажэр. Абы дэсахэм я щыIэкIэ-псэукIэм, адыгэ хабзэу дэлъам, мы щIыналъэм щIыщетIысэхам и щхьэусыгъуэм, къуажэм дэсахэм я унэцIэхэм, цIыху Iущхэу, IэпэIэсэхэу щытахэм я гугъу Едыдж Нихьаи къыщытхуещI «Къэгъэзэгъуэ» тхылъым. 

Тхыдэ щIэныгъэхэмкIэ кандидат Унэрокъуэ Мирэщ мы тхылъым пэублэ псалъэ хуэзытхар. Абы щыщ зы пычыгъуэ: 

(Нарт хъыбар)
Нарт шу гуп епсыхауэ тхьэрыкъуэф Iэнэ бгъэдэсти, Лъэбыцэжьей и хъыбар къэхъеящ. Лъэбыцэжьей тIуащIэм дэст, и лIыгъэ-шыгъэкIэ цIэрыIуэ хъуауэ. И хъыбар къызэрыIукIэ, езыр лIы цIыкIут, шым шэсамэ, уанэкъуапэм къыкъуэщыркъым жыхуаIэм хуэдэт.
Лъэбыцэжьей и лIыгъэ-шыгъэм тепсэлъыхьурэ, нартхэр къызэрыгъэплъащ. Иужьым зы тэджри шэсащ:
– Зи гугъум фигъалIэр псэууэ къыфхуэсхьынщи, фи пащхьэ къизгъэувэнщ, – жери.
Шэсри гъуэгу техьащ. ТIуащIэм нэблэгъауэ, гъуэгущхьэм зы лIы лъахъшэ цIыкIу щрихьэлIащ шур.

Еуэри, жеIэ, Тхьэм псэущхьэу щыIэр къигъэщIри, насыпыр къахуигуэшу хуежьащ: бдзэжьейм псыр къритащ, къуалэмрэ бзумрэ хьэуамкIэ къахуэупсащ, хьэмбылу-бжьэмбылум щIы щIагъыр къахуигъэфэщащ, хьэкIэкхъуэкIэм мэзыр яхухихри, итIанэ мыр къажриIащ:
– Иджы, си тIасэхэ, насыпым я нэхъыщхьэу тIy къэнащ – къарумрэ акъылымрэ. Ахэр фэ къыфхузогъанэри, вгуэшыж! – жиIэри, акъылымрэ къарумрэ зы хъуржыным илъу къахуидзщ аби, езыр уафэм дэкIуеижащ.

Ди республикэм адыгэбзэкIэ къыщыдэкI ди газет закъуэм щIэх-щIэхыурэ къыхуэтхэ ди щIэджыкIакIуэхэм ящыщщ «Адыгэ псалъэм» и ныбжьэгъу пэж, нэхъыжьыфI Къардэн Мухьэмэд. Абы и тхыгъэхэр треухуэ гъащIэм къыщыхъу Iуэхугъуэ хьэлэмэтхэм, дегъэцIыху щапхъэ зытепх хъунухэр. «ЩIакхъуэ Iыхьэ» зыфIища хъыбарыр теухуащ цIыхум хэлъыпхъэ щэн дахэм, гъэсэныгъэ екIум. 

(Къамыгупсыса хъыбар)

Адыгэбзэр фIыуэ елъагъу, лъэпкъ тхыдэм дехьэх Умар Анзор. Тэрч щIыналъэм, Курп Ипщэ къуажэм къыщалъхуащ, и IэщIагъэкIэ юристщ. Мы зэманым Украинэм щекIуэкI дзэ Iуэху хэхам щыIэщ. ЩIалэм адыгэбзэкIэ усэхэр етх Хэкум, анэм, къуажэ гъащIэм, лъэпкъым теухуауэ.

Тхьэхэм я хъуэхъум и гур хегъахъуэри, Мардыкъуэ мэхъуапсэ телъыджэ гуэр къигъэщIыну. Ар Уэтхьэ деж макIуэри, игу илъыр хуеIуатэ: