Литературэ

Адыгэ литературэм и классик ЩоджэнцIыкIу Алий къызэралъхурэ илъэси 125-рэ зэрырикъум мы гъэм республикэм Iуэхугъуэ куэд траухуэ, литературэ пшыхьхэр, спектаклхэр, дерс зэIухахэр, нэгъуэщIхэри къызэрагъэпэщу. 
Уи уэрэд Iущу псэм фIэщIэщыгъуэр
КъыщоIур лъахэм – зэпымыуж.
Ухъуащ, Алий, уэ лъэпкъым и вагъуэ, -
Лъэпкъым и вагъуэр зэи имыж.
Мыпхуэдэ сатыр гунэсхэр ЩоджэнцIыкIум хуитхыгъащ Тхьэгъэзит Зубер.

Адрейхэр - гуащэм

Илъэсих хъу Данэ интернет хьэпшып щапIэм и анэм щIыгъуу къыщыхех зэрыджэгу хьэпшыпхэр. Зы гуащэ къыхахащ. Ауэ Данэ къэувыIэркъым: иджы гущэ цIыкIу абы ейуэ, итIанэ гъуэлъыпIэ цIыкIу, итIанэ и щыгъынхэр,… итIанэ…

- Данэ, а къомыр къыпхуэсщэхуфынукъым, зы гуащэ къыпхузощэхури, куэдщ, - жи анэм.

- Сэ зы гуащэращ къысхуэпщэхунур. Адрейхэр псо-о-ори гуащэращ къызыхуэпщэхунур, - къетыж жэуап хъыджэбз цIыкIум.

Iуэтэж

Нэгъуей Мухьэб и къуэ Ахьмэд Дыгулыбгъуей къуажэм къыщалъхуащ 1977 гъэм. Абы курыт еджапIэ №2 къиухри, Москва эксперт гуманитар университетым щIэтIысхьащ, юрист-криминалистуи еджащ, иужьым РАНХиГС-м менеджментым щыхуеджащ, КъБКъУ-м магистратурэр къыщиухыжащ.

Адыгэ усакIуэхэмрэ тхакIуэхэмрэ урыс литературэм и фIыпIэу къалъытэ куэд зэрадзэкIащ. Апхуэдэу къалъытэрт Зощенкэ Михаили (1895 - 1958). Абы и къалэмыпэм къыщIэкIауэ дунейм къытехьащ тхылъи 130-м щIигъу, абыхэм щызэхуэхьэсащ хъыбар, фельетон, комедие, нэгъуэщI тхыгъэ зэмылIэужьыгъуэ куэд дыдэ. Ахэр щыхьэт тохъуэ тхакIуэр егъэлеяуэ зэрынабдзэгубдзаплъэм, и бзэр зэрыжаным, и псалъэр зэрышэрыуэм, и гурыщIэр зэрыкуум. Щыгъуазэ фыдощI Зощенкэ Михаил къызэринэкIа тхыгъэ кIэщIхэм щыщу Къэрмокъуэ Хьэмид зэридзэкIахэм.

МЭТХЪЭЖ

 Адыгэ литературэр джыным и лъэр быдэу щыувар 1950 - 1960 гъэхэрщ. Абы щыгъуэм институтым и лэжьакIуэ Шортэн Аскэрбийрэ Нало Зауррэ Теунэ Хьэчим, Сокъур Мусэрбий, ХьэкIуащэ Андрей сымэ я гъусэу, лъэпкъ литературэм и тхыдэмрэ иджырей литературэм и къекIуэкIыкIэмрэ яджын щIадзат. Лъэпкъ литературэм къикIуа тхыдэ гъуэгуанэм епхащ филологие щIэныгъэхэмкIэ доктор, КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ ТIымыжь Хьэмыщэ и тхыгъэр.

СИХЬЭ Светланэ

Таурыхъ

Болэт щIалэ бзаджэ цIыкIут, зэуэрейт, икъукIи щхьэщытхъут. Хэт къемышхыдэми къемыущиеми, зикI, а хьэлыр яхузыхинэртэкъым.

Хьэблэм зыгуэрым и щхьэгъубжэ къутами, мэлыIуэр зэIудзарэ мэлыр зэбгрыжами, джэджьей кIуэдами, – хэти ищIэрт ар зи IэщIагъэр. Болэт зэраншурат псори зэхэзыщIыхьыр.

Тэнащ Хьэжымырзэ адыгэ литературэм балигъыу лъэ быдэкIэ къыхэбэкъуа тхакIуэщ. Абы и Iуэтэж зыбжанэ ди газетым къытехуащ, иджыблагъэ и Iэдакъэ къыщIэкIа тхыдэ романышхуэми щыгъуазэ фытщIащ. Фи пащхьэ идолъхьэ абы и зы Iуэтэжым щыщ пычыгъуэ.

ЩыIащ-псэуащ УэсмэнкIэ еджэу пщы къулеижь гуэр. Псом хуэмыдэу ар къулейт IэщышхуэкIэ. Абы и Iэщ хъушэшхуэм Къущхьэхъу хъупIэм и нэхъыбэр яуфэбгъурт. Уэсмэн и хьэлт и лIыщIэхэр гъэ къэс зэрихъуэкIыу, абы къыхэкIкIэ, и Iэщэхэр Къущхьэхъу дэзыхухэр сыт щыгъуи нэгъуэщIт. Псоми зыгуэр ядигъуэрт, ауэ зэи дагъуэ хуимыщIу пэжу хуэлажьэу иIэт Таукъан. Къущхьэхъу щыкIуэкIэ и щхьэгъусэ Таужани къыздищтэрти, ахэр зэдэIэпыкъуурэ Iэщыр зыхуей хуагъазэрт. 

 Дызэрыт илъэсым Андерсен Ганс Христиан илъэс 220-рэ ирикъуащ.