Лъэпкъыр зэрыпагэ

Бзылъхугъэ  щэджащэ

Къэралым и космонавтикэм псэемыблэжу телэжьа адыгэ бзылъхугъэм и цIэм щыгъуазэр мащIэ дыдэт... 

Нэмыцэ тхакIуэ, зэдзэ­кIакIуэ, сценарист, литературэмкIэ Нобель и саугъэтым и лауреат Бёлл Генрих и цIэкIэ щыIэ фондым иджыблагъэ тхылъ гъэщIэ­гъуэн къыдигъэкIащ. Зи ­гугъу тщIыр «Таких дел» медиа-порталым и къызэгъэ­пэщакIуэ, журналист Во­лунковэ Евгение «Кавказ Ищхъэ­рэм и цIыхубз телъыджэу 13» зыфIища и лэжьыгъэ гъуэ­зэджэрщ. ДэркIэ лъапIэр ­аращи, абы зи цIэ къыщриIуэу къыщигъэлъэгъуахэм ди лъахэгъу икIи ди лъэп­къэгъу Ащхъуэт Людмилэ зэры­хэ­тырщ.
Къэбэрдей-Балъкъэрым ­хы­хьэ Курп Ипщэ къуажэм 1938 гъэм мэлыжьыхьым и 17-м ­ар къыщалъхуащ. И адэ Жэмболэт а жылэм ­щы­зэхэта колхозым и уна­фэщIу лэ­жьащ, и анэ Iэминат бынитху ипIащ. 
Курыт еджапIэр дыщэ медалкIэ къиуха нэужь, Ащ­хъуэт Людмилэ Ерыскъы про­мыш­ленностымкIэ Москва щыIэ технологие ин- с­титутым щIотIысхьэ. Ар ехъу­лIэныгъэкIэ къеухри, щалъхуа и щIыналъэм лэ­жьыгъэ IуэхукIэ къегъэзэж.
Мыбдежырщ, Налшык ­къалэ щыщыIарщ, абы и гъа­щIэм зэхъуэкIыныгъэ те­лъы­джэхэр къыщыунэхун щы­щIидзар. ЗэрымыщIэкIэ ар I­уощIэ хьэрш IуэхухэмкIэ ­конструктор цIэрыIуэ Королёв Сергей илъэс куэдкIэ зыщ­хьэщыта «Энергия» РКК - ракетэ-хьэрш корпорацэм и щIэныгъэ лэжьакIуэ, щалъхуа щIыналъэкIэ Къэрэшей-Шэрджэсым щыщ Нэгъуей Му­хьэмэд (иужь­рей илъэсхэм мы цIыхухъур Байконур кос­модромым зыкъыте­зыIэ­тыкI хьэр­шырыкIуэ кхъухь­лъа­тэхэм техникэ и лъэны­къуэкIэ шынагъуэншагъэ к­ъа­­хузэгъэпэщыным­кIэ и­­ къудамэм и унафэщIу лэ­жьащ). 
Ащхъуэтым дежкIэ къы­догъэзэкIыжри, мыбдежым зи гугъу щытщIа Нэгъуей Му­хьэмэд абы щхьэгъусэ ­хуохъу. Аращ ди бзылъхугъэ щэджащэр тезыгъэгушхуар, Москва игъэзэжу, етI­уанэ ­щIэ­ныгъэ нэхъыщхьэ зригъэ­гъуэтыным. И лIым и чэнджэщкIэ, Людмилэ ­кIэ­лъыкIуэу щIотIысхьэ ­къэ­ралым и щыхьэрым дэт АвиацэмкIэ институтым. ИкIи мы еджапIэм щызригъэгъуэта и етIуанэ IэщIагъэрщ, «цIыху зэрыс хьэршырыкIуэ кхъухь­лъатэхэр зыхуей-зыхуэны­къуэхэмкIэ къызэгъэпэ­щы­нымкIэ конструктор» жы­хуи­Iэрщ, Ащ­хъуэтым адэкIэ и ­гъа­щIэм нэхъ къыщигъэсэ­бэпари. 
Ауэ щыхъукIи, зэрыгу­рыIуэгъуэщи, космонавтхэр уахэм (хьэршым) яутIып­щынымкIэ центрым япэ къэсыр щы­лэжьэ­фы­ну­тэкъыми, а зэманми абы ирагъэблагъэу щытар тех­никэм щыхуагъа­сэу къэралым щыIэ еджапIэ нэхъыщхьэхэр къэзыухахэм ящыщу нэхъ къахэщахэрт. АтIэ, мис апхуэдэхэм ящыщ зыуэ Ащхъуэт Людмилэ къалъытащ. 
И  етIуанэ  еджапIэ нэ­хъыщ­хьэр, адрейми хуэ­дэу, ехъу­лIэ­ныгъэкIэ къэ­зыуха бзылъ­хугъэр ираджэ Королёв Сергей зи пашэ «Энергия» ракетэ-хьэрш кор­порацэм и конструктор бюро нэхъыщ­хьэм щылэ­жьэну. Куэд дэ­мыкIыуи, IэнатIэу къыхуа­гъэфэщам щызэрихьа жэуап­лыныгъэм къы­пэ­кIуэу, Ащ­хъуэтыр ягъэув цIыху зэрыс хьэршырыкIуэ кхъухьлъатэхэр зыхуей-зы­хуэныкъуэхэ­м­кIэ къызэгъэ­пэщынымкIэ проектхэр щагъэхьэзыр къудамэм и уна­фэщIу. Абдежым абы и ­къулыкъур щрехьэкI, япэу ЩIым зыкъыте­зыIэтыкIыу уахэм ихьа, космонавт цIэ­рыIуэ Гагарин Юрий и лъэхъэнэ лъандэрэ. 
Конструктор бюром лэ­жьэн зэрыщыщIидзэрэ, ­Ащхъуэт Людмилэ зи пашэ гупым къэпщытэныгъэрэ къэху­тэ­ны­гъэу 50-м щIигъу ирагъэ­кIуэкIащ. АбыхэмкIэ къы­зэ­щIаубыдащ хьэршыр къэгъэ­IурыщIэным цIы­ху­хэм я узыншагъэр пэлъэ­щы­нымкIэ бгъэ­дыхьэкIэу щы­Iэхэм зэ­рылъыхъуар, щIы­лъэм къе­мы­тIэсыхыжу, ­ма­зэ бжыгъэкIэ уэгум зы­­­щызыгъэгувэ космонавтхэр зыхуей-зыхуэ­ныкъуэхэмкIэ къызэгъэ­пэ­щыным ехьэлIа Iэмал-хэ­кIы­пIэхэри къызэ­рагъуэтар.
Мыбдежым псори къы­щытхуемыбжэкIми, щIэны­гъэ­рылажьэ гупым а лъэ­ныкъуэмкIэ нэхъыщхьэу зрагъэхъулIахэм ящыщщ уэ­гу­ры­кIуэхэр ярикъуу псы къаб­­зэкIэ къызэрызэрагъэ­пэщар, тюбик теплъэ яIэу,        я шхыныр зэрылъ контейнерхэр къызэ­ры­хуа­гуп­сы­сар, хьэр­шы­рыкIуэ кхъухь­хэм я кIуэцIым узэрыщы­бауэ хъу хьэуам и зэхэ­лъыкIэр зэ­рызэт­раухуар, зыщатхьэ­щI зыщагъэкъабзэ, кIэрыхубжьэрыхухэр ­здахь ­хъуну щIы­пIэхэр зэ­ры­щы­хуауб­зыхуар, нэгъуэщI  куэдхэри. 
Мыри къыхэгъэщыпхъэщ. Ащхъуэт Людмилэ къигупсыса Iэмэпсымэхэр къы­ща­гъэ­сэбэпыр ди къэра-лым ЩIым и хъуреягъыр къэзылъэтыхьу уахэм ириутIыпщхьа Лъэпкъ зэхуаку станцым (МКС) и закъуэкъым, атIэ США-м Хьэршыр джынымрэ уэгур къэгъэ­IурыщIэнымкIэ и лъэпкъ агентствэм (NASA) щы­ла­жьэхэми пщIэшхуэ зэры­-щы­хуащIым къыхэкIыу, Space Shuttle (Шаттл) зи фIэ­щыгъэ я хьэршырыкIуэ кхъухьлъатэ­хэми пкъралъ­хьауэ, щагъэувауэ апхуэ­дэщ. АрщхьэкIэ, Ащхъуэтыр зи пашэ гупым, ди гуапэ зэрыхъунщи, нобэр къыздэсми яIэщ, хамэ къэ­ралхэр къыдогъанэри, а Iуэ­хум егъэщIылIа цIыху закъуэ­тIакъуэм фIэкIа, нэгъуэщIхэр зыщымыгъуазэ къэхутэ­ныгъэ инхэр. 
Дапхуэдэу щытми, но­бэ  зи гугъу фхуэтщIа цIыху ­щэджащэу Хэкум хуэщып­къэр гулъытэ хэха зыхуэфащэщи, цIыхубзхэм я махуэ лъапIэм ирихьэлIэу дохъуэхъу дяпэкIи узыншэну, и бынхэм, абы­хэм я быныжхэм я гуфIэгъуэ куэд хэтыну, и пщIэр лъагэу езыгъэIэта и лэжьыгъэм и ­хъер дяпэкIи илъагъуну!