ЦIыхуфэр Iувщ

ЦIыху гъащIэр гъэщIэгъуэну зэхэлъщ. Нобэ уи Iуэхухэр фIы дыдэу екIуэкIми, пщэдейрей махуэм къыппигъэплъэнкIэ хъунур пщIэнукъым.   Гугъуехь куэд зи нэгу щIэкIа, а псоми и лъэр щIамыгъащIэу, и гур ирамыуду зи гъащIэ гъуэгуанэр пщIэрэ щIыхьрэ пылъу езыхьэкIыфа бзылъхугъэт Жамбот Къэсей ипхъу Гуащэпс.  Сыт хуэдэу и Iуэхур къемыкIуэкIами, зэи зыми зэхихакъым абы тхьэусыхафэ игъэшу. Арауи къыщIэкIынщ «цIыхуфэр Iувщ» щIыжаIэжари.

Жамботхэ Къэсейрэ Гуащэхужьрэ я унагъуэр сыт и лъэныкъуэкIи зыхуей хуэзэу псэууэ, жылэми пщIэшхуэ къыщыхуащIу апхуэдэт. Зэщхьэгъусэхэм я бынхэр хабзэмрэ нэмысымрэ щIапIыкIыу, сыт хуэдэ Iуэхуми хуэмыщхьэхыу къагъэтэджырт. Апхуэдэ унагъуэр благъэ яхуэхъуныр, дауи, куэдым я хъуэпсапIэт. Махуэ гуэрым Жамботхэ лъыхъу къахуэкIуащ. Япхъу нэхъыжь Гуащэпс къыщIэупщIэр езыхэм хуэдэ лъэпкъыжь, пщIэрэ щIыхьрэ зиIэ Хьэдокъущокъуэхэт. ЛъэпкъитIыр зэгурыIуэри, благъэ зэхуэхъуащ: Жамбот Гуащэпс щхьэгъусэ хуэхъуащ Хьэдокъущокъуэ Мысост.

АрщхьэкIэ абы я унагъуэ жьэгум насыпым куэдрэ тIысыпIэ щищIакъым. ВластыщIэм и «бийхэр  къыщахутэ» зэман бдзаджэти, зэщхьэгъусэхэр мазэ фIэкIа зэдэмыпсэуауэ Мысости абы и адэ къуэшым и къуэри (абыи Мысостт и цIэр. ЗэрызэцIэджэгъум папщIэ зым Мысост-нэхъыжькIэ, адрейм Мысост-нэхъыщIэкIэ еджэрт) жэщым дашри, Налшык дэт тутнакъэщым ирадзащ. Махуэ 20-кIэ и щхьэгъусэм кIэлъыкIуащ Гуащэпс. АпщIондэхуи  абы щIыгъуащ и благъэ цIыхубз. Ар Къэхъун къикIырти, Бахъсэн ГЭС-м кIуэрт, Гуащэпс гъусэ ищIырти, Налшык тутнакъэщым ишэрт. 

Иужьрейуэ зэщхьэгъусэхэр щызэхуэзам, Мысост Гуащэпс къыжриIат: «Дэ мыбы псэууэ дыникIынукъым, уэ унэр щэи, фи деж кIуэж». Бзылъхугъэм и гур фIы къыхуэзыщIын псалъэхэр щызэхимыхым, и щхьэр къыхуэмыIэту: «Унэр хэти сигъэщэн, уэ унимыкIыжынумэ, абы сыткIи сыхуей сэ», - жиIэри зэбгъэдэкIыжащ. КъыкIэлъыкIуэ кIуэгъуэм ирихьэлIэу (зы махуэ дэкIмэ, етIуанэм трагъазэу арати) и благъэ фызым Гуащэпс хъыбар къыхуихьащ и щхьэгъусэр зэрыщымыIэжымкIэ. И гъусэу тутнакъэщым исахэм Мысост и Iуэху зэрыхъуар ящIэу  пIэрэ жаIэри, бзылъхугъитIыр Налшык кIуащ. Тутнакъэщым и хъумакIуэхэм ящыщ зым зыхуагъазэри,  щIэкIуар  жраIащ. «Зы лIы хъарзынэ гуэр и ныбжьэгъуащи, абы сеупщIынщ», - жиIэри IуигъэзыкIыжащ. АрщхьэкIэ, метрищ нэхъ имыкIуауэ зэрызехьэ къэхъуащ. ЩIалэр къызэплъэкIри: «Тутнакъэщыр щIатIыкIыу къагъуэтащ, псори зэтраукIэ. ФыIукI псынщIэу», - къажриIащ цIыхубзитIым. Апхуэдэу абыхэм зыри къахуэщIакъым. Гуащэпс и щхьэгъусэм и хьэдэри къратыжакъым, тутнакъэщым и щIыбагъымкIэ иIэ  мащэшхуэм ахэр ирадзэу арат.

Къуажэм къэсыжрэ, я уэрамым техьэжауэ плъэмэ,  я унэм щIэлъ хьэпшыпыр  гум илъу дашырт. Унэм здыщIыхьэжам, тетIысхьэну зы шэнт цIыкIу къыщIанатэкъым.  И щхьэгъусэм и хьэдэр кърамытыжами, ар зэфIэту  ягъейри, и дыщым игъэзэжащ Гуащэпс.

Жамбот Къэсей лIы Iущт. Абы къыгурыIуэрт адэкIи ахэр тыншу зэрамыгъэпсэунур. «НэгъуэщI мыхъуми, уэ зыр Хэкум укъинэнщ», - жиIэри, и щхьэгъусэр зэраукIрэ зэман куэд дэмыкIами, абы ипхъу нэхъыжьыр  ГунжафIэ Нурхьэлий Машэ и къуэм дигъэкIуэжащ. Абы и ужькIэ мазэ нэхъ дэмыкIыу  Жамботхэ я унагъуэр   ирашащ. ЩIыпIэ куэдым къыщыщIидзащ ахэр, иужьым Дагъыстэн щIыналъэр хэщIапIэ яхуэхъуащ. Дэфтэри ахъши ямыIэу хамэ щIыналъэм къыщыхутахэр лэжьапIэ ягъэувыртэкъым. Махуэм зыгуэрым хуэлIыщIамэ, абы къратымкIэ псэууэ арат. «Си анэ шыпхъу Быцэ жиIэжырт Хэкум здраха цы уэншэкуитIыр япщIурэ  лъэпэд ящIу, ар ящэрэ абы къыщIахар зэрагъэзахуэурэ зэман гуэркIэ зэрыпсэуар», - жеIэ Гуащэпс и гъащIэр къызэрекIуэкIам дыщызыгъэгъуэза, абы ипхъу нэхъыжь ГунжафIэ Жанпагуэ.

Апхуэдэу екIуэкIыурэ,  Жамбот Къэсей и щIалэ нэхъыжьитIым  зыгуэрым къажриIащ я шыпхъур иратмэ, паспорт къахудихыну. АбыкIэ арэзы хъури, я шыпхъу нэхъыщIэ ХьэIишэт Абдулхаликов Башир иратащ. Езыхэми паспортыр къазэрыIэрыхьэу,  Ставрополь крайм щыIэ Мэхьмуд-Мехтеб къуажэм лэжьакIуэ кIуахэщ. ЩIалэ нэхъыщIэ Хьэсэнбий дэфтэр зэримыIэм щхьэкIэ, «сэ зэран сыфхуэхъункIэ, си ягъэ къывэкIынкIэ шынагъуэ щыIэщ» жиIэри  дэкIащ, абы и ужькIэ   и хъыбар къэIужакъым. «Ди адэм ди анэр куэдрэ Дагъыстаным  ишэрт, и Iыхьлыхэр иригъэлъагъун папщIэ. Дапщэрэ мыкIуами, си анэшхуэ Гуащэхужь ар унэм къыщIишырти: «КIукIуэ, мис мы лъагъуэ цIыкIумкIэщ Хьэсэнбий зэрыдэкIар», жиIэрти иригъэлъагъурт», -  къыпещэ хъыбарым Жанпагуэ,  хуэмыубыд и   нэпсхэр ирилъэщIэкIыурэ.

Жамботхэ я къуэ нэхъыжь ПIтIитIи и Iуэхур щIагъуэу къекIуэкIакъым. Дзэм къулыкъу щищIэну ираджэри, абы хъыбарыншэу щыкIуэдащ. ЩIалэ курыт  Ислъам и анэм и гъусэу къэнащ. Ар IэпщIэлъапщIэти, колхозым механикыу илъэс куэдкIэ щылэжьащ.

Алъхъохэ япхъу, Жамботхэ я нысэ Гуащэхужь Хэкум къигъэзэжри, псэуху ипхъу нэхъыжьым и унагъуэм щыIащ. И хъыджэбз нэхъыщIэ ХьэIишэти къэкIуэжащ и лъабжьэр къыщежьэ щIыналъэм. Я Iуэху зэтеувэху ГунжафIэхэ щыIэри, Анзорей жылэм псэуалъэ щызэрагъэпэщащ. И щхьэгъусэр шырыкъущIэ Iэзэти, ящIэн-яшхын  ягъуэту хъарзынэу псэуащ. Ноби абы я щIэблэр а жылэм дэсщ.

ЩхьэщэмыщI Изэ.