«Дунейпсо насыпым» щIэбэнахэр

Урысейм Совет власть щагъэува иужь, мыгувэу, 1919 гъэм, большевикхэм коммунист Интернационал къызэрагъэпэщащ. Абы иджыри къэс щымыIа къалэнышхуэ зыхуигъэуват революцэр дуней псом щытригъэкIуэну. А зэгухьэныгъэм марксизмэм и гъуэгум техьа партхэр хэтт икIи япэщIыкIэ я гугъащ абыхэм къабгъэдэкI ахъшэхэм ирилэжьэну. АрщхьэкIэ мыгувэу белджылы хъуащ къызыщыхьэщыж гуащIэрыпсэухэм хуэдэу ахэр езыхэри зэрыфакъырэр. Егъэлеяуэ мылъкур къемэщIэкIми, иджыри Граждан зауэр щекIуэкI Урысейм и закъуэт Дунейпсо революцэр зыщыгугъыр. Ар трагъэкIуэдэн щхьэкIэ ямыщIэн щыIэтэкъым. Троцкий Лев, уеблэмэ иужьыIуэкIэ къыхилъхьат Буденный Семен и шуудзэр… Индием игъэкIуэну. Ар инджылызхэм къаIэщIигъэкIыжу индусхэр социализмэм и гъуэгум тришэн хуейт. ИтIанэ адрей къэралхэм чэзур ялъысынут. Мис апхуэдэу революцэм и мафIэр ЩIы хъурейм къыщылыдын хуейт… Къыхуадакъым, ауэ гупсысэр къэнащ.

Дауи, апхуэдэ мурадым папщIэ мылъку уеблэжыныр къезэгъыртэкъым. Пэжу, зы лъэпощхьэпо щыIэт: Коминтерныр нэгъуэщIым и унафэ щIэмыт зэгухьэныгъэт. Дауэ атIэ уи ахъшэкIэ зэрыпIыгъынур? ХэкIыпIэ къагъуэтащ: мурад ящIащ Урысейм щIыхуэ Iахыну. «Адрей партхэм езыхэм ахъшэ къыхалъхьэфыну Iэмал ягъуэтыху РКП-м и ЦК-м елъэIун япэ щIыкIэ сом мелуан щIыхуэу Коминтерным къритыну» - итт а зэгухьэныгъэм и Iэтащхьэхэм ирагъэкIуэкIа зэIущIэм къыщащта унафэхэм ящыщ зым.

Абы щыгъуэми зэгухьэныгъэм зэи ибзыщIакъым и мурадхэр зыхуэгъэзар: абы нахуэу жиIэрт сыт хуэдэ IэмалкIи, уеблэмэ Iэщэ къигъэсэбэпу дунейпсо буржуазиер хипIытIэныр къалэн нэхъыщхьэу зэрызыхуигъэувыжар.

 МелуанымкIэ Iуэхур зэфIэкIакъым. «Захуагъэ зыхэлъ Iуэхум» папщIэ ямыщIэн щыIэтэкъым. Арати, мыгувэу ахъшэр Коминтерным уэшхым хуэдэу тещащэу хуежьащ. Накъыгъэ мазэм «щIыхуэр» сом мелуани 3-м нэсащ, мыгувэуи сом мелуани 10-м щхьэдэхащ. ШыщхьэуIур къэсыху РКП(б)-м и ЦК-м къыбгъэдэкIыу аргуэру сом мелуани 6-рэ мин 340-рэ. Лениным и фонд щэхум къыхэкIыу сом мелуан 31-рэ мин 528-рэ, Къэрал банкым и ахъшэу швед, австр кронэхэу мин 58-рэ, нэмыцэ,фин маркэхэу мин 230-м нэс Коминтерным и ГъэзэщIакIуэ комитетым иратащ. Хамэ къэрал ахъшэхэр зэрахуримыкъум къыхэкIыу, коммунизмэм щIэбэнхэр буржуазием къытраха налкъутхэмкIэ ягъэпажэрт. Абыхэм я уасэ дыдэхэр зрагъэщIэным зрагъэлIалIэртэкъым! ГурыгъуазэкIэ Iуэхур зэфIагъэкIат. Псалъэм и хьэтыркIэ, Германием и компартым папщIэ ныбжьэгъу Томас (Рейх Яков) Кремлым и щIыунэхэм сом мин 300 и уасэу къалъыта (дэфтэрхэмкIэ) мывэ лъапIэхэр зыдэлъ шумэдан къыщIихат. Езы Рейх зэрыжиIэжамкIэ, налкъутхэм килограмми 3 хуэдиз я хьэлъагът.

Тхыдэджхэм зэратхыжымкIэ, цIуугъэнэхэр къагъэсэбэпу щIадзэныр ауэ сытми къэхъуакъым. Ахэр гу къылъамытэу гъунапкъэхэм нэхъ тыншу ирашыфыр, мывэ цIыкIухэр вакъэ лъэгухэм щыщIагъапщкIуи къэхъуу.

АрщхьэкIэ къэралым ираша фIыгъуэр зылъысын хуеям щаIэрымыхьэр нэхъыбэт. Щапхъэ зытIущ къэтхьынщ США-м налкъутхэр зышэм гу лъитат къызэрыкIэлъыплъми, гъуэгум хэгъэрей къащыхуэхъуа австр щIалэм елъэIуащ шумэданхэр Чикаго нигъэсыну. ИгъащIэкIэ къелыжу зрикъун мылъкур зыкIэщIиупщIащ ар зратам. ДыщэхэкIхэр Стокгольм зыхь цIыхубзым ахэр зыдэлъ и хъуржыныр Финляндием и вокзалым щыфIадыгъуащ. Франджым и компартым хухаха рубинхэр Люксембургым щыщ журналистхэм езым къызыхуигъэнэжащ.

АрщхьэкIэ зи къалэнхэр псэемыблэжу зыгъэзащIэхэри мащIэтэкъым. Абыхэм я фIэщхъуныгъэр апхуэдизкIэ лъэщти, дзыхь къыхуащIа мылъкур яхъумэн папщIэ языныкъуэхэм деж я гъащIи еблэжыртэкъым.

Шанхай щызэIущIа иужь, Лолинадзе Виссарионрэ абы и ныбжьэгъу Нейман Гейнцрэ зэгъусэу Гонконг кIуэну ежьащ. Абыхэм ахъшэ хуашэрт Китайм зыкъыщызыIэтахэм. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, яIыгъ тхылъхэр нэпщIт икIи хущIэкъурт зыкIи зыкъыхамыгъэщыну.

Къалэхэм ящыщ зым кхъухьыр къыщыувыIащ. ЦIыхухэр къикIырт здынэса щIыпIэр къаплъыхыьын папщIэ. ЩIалитIыр гугъуехь хэхуащ. Ахэр, дауи, хуейтэкъым къалэр зрагъэцIыхунуи, мурад ящIащ тIум языр къанэу адрейр кхъухьым икIыну. Ауэ гу къылъатэн зэрыхъунум тращIыхьри, ахъшэ зыдэлъ шумэданхэр къагъэнэн хуей хъуащ. Къагъэзэжа иужь къащыщIар узижагъуэнт: кхъухьым зыри ирагъэтIысхьэжын ядакъым, тенджызым толъкъунхэр къыщыукъубеину хъыбар къазэрыIэрыхьам къыхэкIыу. Кхъухьыр гъуэгу техьэжащ, исахэр къигъанэри. Мыдрейхэр къагъэгугъащ нэгъуэщIкIэ пщэдей Гонконг нагъэсыну. Я хьэпшыпхэм зыри зэремыIусэнумкIи шэсыпIэ ихьахэщ. АрщхьэкIэ апхуэдэ щытыкIэм щIалэхэр арэзы техъуэнкIэ Iэмал иIэтэкъым: ахэр хуиттэкъым яшэ мылъкур кIэрыутIыпщ ящIыну. Ахъшэшхуэ щIатри, зы кхъуафэжьей цIыкIу къагъуэтащ: ар зейм тIури ялъэщIигъэхьэжащ IукIа кхъухьым. Лолинадзэрэ Нейманрэ шэч къыхуащIри, къакIэлъыплъу, хэбгъэзыхьмэ, къещакIуэу хуежьащ. АрщхьэкIэ зи къалэным хуэпэж цIыхухэм яхузэфIэкIащ ахъшэр зыхуашэхэм Iэрагъэхьэн.

Мыгувэу псоми къагурыIуащ мылъкум апхуэдэу уриджэгу зэрымыхъунур- ар кIэлъыплъыныгъэ ткIийм щIагъэувэн хуейт. I920 гъэм Коминтерным и ГъэзэщIакIуэ комитетым бюджет комиссэ къызэригъэпэщащ. Ауэ абы Iуэхур нэхъри зэхигъэзэрыхьа къудейщ-зэгухьэныгъэм ахъшэхэр нахуэуи щэхууи къигъэсэбэпырт, пэжымрэ пцIымрэ яхузэхэгъэмыгъэкIыжу. А щхьэусыгъуэм къыхэкIыу Коммунист Интернационалым хуаутIыпщ ахъшэм зэрыхуейм хуэдэу хэджэгухь хъурт. Хьэжьвакъэжьышххэр абы иритхъэжырт. Зэгухьэныгъэм хэт партхэр нэхъапэми хуэдэу факъырэт. Псори зи фэм дэкIыр ди къэралырт. Абы щыгъуэми дуней революцэр къэблагъэртэкъым, къэблэгъэнуи фэ теттэкъым. Апхуэдэурэ екIуэкIащ, сэбэпыншэу къилъытэу, Сталин Иосиф а зэгухьэныгъэр зэбгрыригъэкIыжыху.