Я тхылъхэр зэрагъэбагъуэ Iэмалхэр

Мэлбахъуэ Тимборэ и цIэр зезыхьэ Лъэпкъ библиотекэм и унафэщI, филологие щIэныгъэхэмкIэ доктор, дипломат, профессор, КъБР-м щIэныгъэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м ис ЩIэныгъэлIхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщI Емуз Анатолэ ящыщщ адыгэ (шэрджэс) лъэпкъыр зэрыгушхуэ цIыхухэм.

Емуз Анатолэ КъБКъУ-м щIэныгъэ нэхъыщхьитI (инджылызыбзэ, урысыбзэ къудамэхэр) щызэригъэгъуэтащ. 1963 - 1969 гъэхэм Совет армэм и офицеращ, Москва къыщиухащ дзэ зэдзэкIакIуэхэм я курс нэхъыщхьэхэр. ЕджапIэ нэхъыщхьэхэмрэ школхэмрэ папщIэ абы зэхилъхьащ инджылыз-адыгэ-урыс фразеологие псалъалъэр. Монографие зыбжанэ, «Хамэ къэралыбзэхэмрэ ар зэребгъэджынумрэ ятеухуа къэхутэныгъэхэр» тхылъыр и Iэдакъэ къыщIэкIащ. 1976 - 1980 гъэхэм Емузыр лэжьащ СССР-м и щэнхабзэ центру Индием щыIам и унафэщIу. Хэкум къигъэзэжа нэужь, щIэныгъэ, егъэджэныгъэ лэжьыгъэхэм куууэ хэтащ, и доктор диссертацэр пхигъэкIащ. ЕгъэджакIуэхэм я щIэныгъэм щыхагъахъуэ институтым и унафэщI къулыкъур иIыгъащ зы зэманкIэ.

1992 - 1997 гъэхэм КъБР-м лъэпкъ Iуэхухэмрэ хамэ къэрал IуэхухэмкIэ и министру, итIанэ хамэ къэрал IуэхухэмкIэ министру лэжьащ. Урысейм и МИД-м и Дипломат академием дипломат лэжьакIуэхэм я щIэныгъэр щыхагъахъуэ и курсхэр ехъулIэныгъэкIэ къиуха нэужь, УФ-м и щIыналъэхэм Урысей МИД-м щIыналъэ зэхуаку, экономикэ зэхущытыкIэхэмкIэ я Консультативнэ советым хэтащ. 1995 гъэм Урысейм и Посольствэу Белоруссием щыIэм и чэнджэщэгъуу щылэжьащ.

2002 гъэм щыщIэдзауэ ар и унафэщIу щытащ КъБКъУ-м хамэ къэралыбзэхэмкIэ, иужькIэ инджылызыбзэмкIэ и кафедрэхэм. 2010 гъэм мэлыжьыхь лъандэрэ Мэлбахъуэ Тимборэ и цIэр зезыхьэ Лъэпкъ библиотекэм и унафэщIщ.

- Интернетым дунейм зыщиубгъуами, ди IуэхущIапIэм и мыхьэнэр, и пщIэр щIехуэхын щхьэусыгъуэ щыIэкъым. Сэ сызэреплъымкIэ, щIэныгъэ куу зэбгъэгъуэтын, еджагъэшхуэ, тхакIуэ къыпхэкIын папщIэ, библиотекэм щIэлъ тхылъхэр гупсэхуу щIэбджыкIын хуейщ. ЗэрыгурыIуэгъуэщи, Интернет къудейкIэ нэсу зыпхуэузэщIынукъым. Къапщтэмэ, щIалэгъуалэр, студентхэр библиотекэм къетшэлIэныр, щIэджыкIакIуэхэм я бжыгъэм хэдгъэхъуэныр ди къалэн нэхъыщхьэхэм ящыщ зыщ. А Iуэхур зэредгъэфIэкIуэнум зэпымыууэ долэжь. Къэбгъэлъагъуэмэ, ди щIэджыкIакIуэхэм я процент 50-р студентщ, - жеIэ Емузым.

ЩIэныгъэмрэ щэнхабзэмрэ зегъэужьыным, жылагъуэ Iуэхухэр гъэкIуэтэным Емузым хэлъхьэныгъэ хуещI. Абы и фIыгъэкIэ библиотекэм къыщызэрагъэпэщащ «Джентльмен», «Галатея», «Правовед», «Тхылъым и театр», «Гум и макъ», «ЗэфIэкI зиIэ цIыху» клубхэр, нэгъуэщIхэри.

Библиотекэм зэхыхьэ гукъинэж куэд щрагъэкIуэкI. Абыхэм екIуалIэ щIэблэм дежкIэ щапхъэфIщ, дауи, а зэIущIэхэр зытраухуэ цIыху гъуэзэджэхэм я гъащIэр. IуэхущIапIэм къыщызэрагъэпэщ конференцхэм, семинархэм, пшыхьхэм студентхэр яфIэгъэщIэгъуэну хэтщ. Мыхьэнэшхуэ яIэщ библиотекэм щагъэув тхылъ, сурэт гъэлъэгъуэныгъэхэми, махуэшхуэхэм, макъамэм, литературэм, гъуазджэм, щэнхабзэм, медицинэм, нэгъуэщIхэми ятеухуауэ. ЩIэджыкIакIуэхэм абыхэм куэдым гу лърагъатэ.

2010 гъэм къыдэкIа «Лъэпкъыр зэрыгушхуэ» щIэнгъуазэм Емуз Анатолэ и цIэр иратхащ, щIыналъэм и зыужьыныгъэмрэ щIэныгъэмрэ хуищIа хэлъхьэныгъэфIым папщIэ. Апхуэдэу, Емузым и лэжьыгъэфIхэм ятеухуа тхыгъэ зыбжанэ библиотекэм щIэлъщ. Къудей Владимир и «Тхыдэм лъагъуэ пхызышахэр» тхылъми Анатолэ и гуащIэм гулъытэ щыхуищIащ. Аращ зытеухуар «Тхыдэм зи едзыгъуэ хэзылъхьа» тхыгъэр. КъищынэмыщIауэ, републикэм и журналист цIэрыIуэ, тхакIуэ Iэзэ куэд тетхыхьащ а цIыху гъуэзэджэм. Къэбгъэлъагъуэмэ, КхъуэIуфэ Хьэчим, Къудей Владимир, Шыбзыхъуэ Рустам, Рязановэ Татьянэ сымэ, нэгъуэщIхэми я IэдакъэщIэкIхэм къызэщIрагъэубыдащ щIэныгъэшхуэ зыбгъэдэлъ цIыхум и гупсыси и IуэхущIафи.  

Емузым и щIэныгъэ лэжьыгъэхэм ящыщщ «Англо-кабардино-русский фразеологический словарь» (1976, 1992 гъгъ.), «Лексико-семантический и грамматический анализ фразеологии кабардино-черкесского языка» (1986 гъэ), «Устойчивые сравнения в кабардино-черкесском языке» (1989 гъэ) монографиехэр, нэгъуэщIхэри. Къыхэгъэщыпхъэщ, Емузым и Iэдакъэ къыщIэкIахэм мыхьэнэшхуэ зэраIэр, ахэр библиотекэм къакIуэхэр нэхъыбэу зыщIэупщIэ лэжьыгъэхэм зэращыщыр.

Республикэм къыщыдагъэкI тхылъыщIэхэм я экземпляритху Iэмал имыIэу зратын хуей IуэхущIапIэхэм теухуауэ къащта унафэм тету, ди щIыналъэм къыщыдэкI тхылъ псоми щыщ къыIэрохьэ. ИтIани, я тхылъхэр зэрагъэбэгъуэн хэкIыпIэ къалъыхъуэ. Апхуэдэу, Емузым къыхилъхьауэ щытащ «Лъэпкъ библиотекэм тхылъ тыгъэ хуэщI» Iуэхур. Зэ еплъыгъуэкIэ гъэщIэгъуэну къыпщыхъуми, къакIуэурэ тхылъ къыщыIах библиотекэм я унэм кърахыу тхылъ къахьыну цIыхухэр къызэрыхураджар хэкIыпIэ хъарзынэу къыщIэкIат. Къэбгъэлъагъуэмэ, щыIэщ къамыгъэсэбэпыж тхылъхэр щахъумэ унагъуэ, IуэхущIапIэ куэд. Къапщтэмэ, езым и унэ библиотекэм къыхихри тхылъ 300 Лъэпкъ библиотекэм тыгъэ хуищIащ. А щапхъэм тхакIуэ, усакIуэ, щIэныгъэлI, тхылъ зыфIэфI къызэрыгуэкI цIыху Iэджэ ирикIуащ. Псори зэхэту тхылъ мини 10 ирахьэлIащ. Иджы ахэр цIыхубэм сэбэп яхуохъу.

Библиотекэм щIэлъ тхылъхэр псынщIэу къэбгъуэтыным теухуа Iуэхур пщызыгъэпсынщIэ Iэмалу къагъэсэбэп электроннэ каталогыр. Къэбгъэлъагъуэмэ, библиотекэм щIэлъ тхылъхэм я процент 40-р электроннэ каталогым иратхэну хунэсащ. Абы махуэ къэс хагъахъуэ. IуэхущIапIэм Интернетым пыщIа компьтерхэр куэду къыщагъэсэбэп. 2012 гъэ лъандэрэ Лъэпкъ библиотекэм и сайтыр мэлажьэ. Абы зыщыхэбгъэгъуазэ хъунущ я тхылъ гъэлъэгъуэныгъэхэм, IуэхущIапIэм щекIуэкIыну яубзыху зэхыхьэхэм, тхылъ нэхъыфIхэмрэ ар зи Iэдакъэ къыщIэкIахэмрэ.