Тхьэкъуахъуэ Уэлид 1944 гъэм Сирием и Джолан лъагапIэм хиубыдэ Барекъуэ къуажэм къыщалъхуащ, къыщыхъуащ, курыт школыр къыщиухащ. Университетым хьэрыпыбзэр щиджащ абы, къэрал еджапIэхэм егъэджакIуэу щылэжьащ. ИужькIэ франджы институтым куэдрэ Iуэху щищIащ. Ар дэлажьэрт Франджым, США-м, Инджылызым, Европэ къэралхэм доктор лэжьыгъэхэр ягъэхьэзырыну къикI щIэныгъэлIхэм, ахэр хьэрыпыбзэжьым и грамматикэм хуригъаджэрт. Зауэр къэхъея нэужь, франджы институтыр зэхуащIри, IуэхущIапIэр Бейрут кIуэжащ, Уэлид, и унагъуэр щIыгъуу, Хэкум къэIэпхъуэжащ. Ар щыпсэуащ Лэскэн районым хыхьэ Ерокъуэ къуажэм, иужькIэ Налшыки фэтэр къыщащэхуащ. И псэм хэлъым химыхыну фIыуэ илъагъуу щыта Барекъуи абы и гъунэгъу къуажэ цIыкIухэри зэрызэтракъутар, цIыхуи зэрыдэмысыжыр, уни зэрыдэмытыжыр игу къеуэрт Уэлид. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, мы гъэм мэкъуауэгъуэм и 28-м дунейм ехыжащ ар, и щхьэгъусэ Джауиш Уафикэ хуэдэу Ерокъуэ щIыщIалъхьэжыныр и уэсятти, адэм и лъэIур и бынхэм ягъэзэщIащ.
Адыгэгу зыкIуэцIылъ, адыгэпсэ зыIут цIыхушхуэт Уэлид. Илъэс 13-14 хъууэ адыгэ алыфбейр зригъэщIауэ, и ныбжьэгъу щIалэхэмрэ хъыджэбзхэмрэ хуэдэу, ди лъэпкъ литературэм щыщу къыIэщIыхьэр нэхъуеиншэу щIиджыкIырт. Апхуэдэу зэгуэрым МэшбащIэ Исхьэкъ и усэ тхылъ къаIэрыхьащ. ЩIалэгъуалэр еджащ абы зэIэпахыу. ИужькIэ Исхьэкъ и тхыгъэшхуэу япэу Уэлид зэджар «ЦIыхур тIэу къалъхуркъым» романырщ. И лэжьыгъэхэмкIэ апхуэдэу къицIыхуа нэхъыжьыфIыр япэу Сирием щыкIуам зэхуэзахэщ, гъунэгъуи зэхуэхъуащ. Зыкъом дэкIауэ, Сауд Хьэрыпым Уэлид кIуауэ, зы щIалэ гуэрым къритащ «Хъан-Джэрий» романыр. Езыри къеджащ, и щхьэгъусэми къыщыхуеджэм: «Мыр хьэрыпыбзэкIэ зэбдзэкIамэ, адрейхэри щыгъуазэ хъунтэкъэ», - къыжриIащ Уафикэ. Дихьэхри, хьэрыпыбзэм къригъэтIэсащ. Хэкум Уэлид къэкIуэжа иужь, абы и деж щыхьэщIащ МэшбащIэр, и романхэм щыщу зыхуейр зэридзэкIыну зэригуапэр зрапсэлъылIауэ щытати, игъэщIэхъуакъым: «Айшэт», «КъухьэпIэмрэ къуэ- кIыпIэмрэ» романхэри зэридзэкIащ. Франджыбзэм кърихащ тхыгъэ цIыкIуфэкIу куэд. Урым мифологием епха «ЦIыхухэмрэ Тхьэхэмрэ» тхылъ бэлыхьри хьэрыпыбзэм къригъэзэгъащ.
ЗэдзэкIыгъэ лэжьыгъэм къыдэкIуэу, езы Уэлид итхырт художественнэ тхыгъэхэр. Сирие зауэм и нэгу щыщIэкIахэр и лъабжьэу и къалэмыпэм къыщIэкIащ «Мащэ» зыфIища роман. Хьэрыпхэм зауэу я нэгу щIэкIам теухуа тхыгъэ куэд абы и тхакIуэхэм яIэщ, ауэ нэхъ куууэ къэзыгъэлъэгъуахэм ящыщ зыуэ къалъытащ Уэлид ейр. ИужькIэ и Iуэтэжхэр щызэхуэхьэса тхылъитI къыхудигъэкIащ Сирием и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм. Дунейм къытемыхьауэ къэнащ и гъащIэр зи лъабжьэ зы роман. Шэч къытесхьэркъым ар зэрыгъэщIэгъуэн дыдэм, и сабиигъуэм щегъэжьауэ Сирием щекIуэкIа зауитIым (1962 гъэм щыIам щыгъуэ я къуажэм къыдэкIри, зэман дэкIыу я псэуалъэхэр хуащIыжа иужьщ щагъэзэжауэ щытар Барекъуэ) и нэгу щыщIэкIамрэ Хэкум къызэрыкIуэжа хъуамрэ абы хэплъхьэжмэ. Зэгуэр хьэрыпыбзэм ар къизыхыфын къыкъуэкIыу зэрадзэкIыну, ди цIыхухэм яIэрыхьэну Тхьэм жиIэ.
ЩIалитIрэ зы хъыджэбзрэ къащIэнащ Уэлидрэ Уафикэрэ. Япхъу Ярэ Елейхэ ейуэ щыта зы лъапсэ Ерокъуэ къыщищэхуауэ иIэти, фыкIуэжи тыншу фыпсэу къащыжриIэм, тегушхуэри къэкIуэжахэт. Тыншу хэзэгъэжат хэкум щекIуэкI гъащIэм зэщхьэгъусэхэр. Я гъунэгъухэмрэ абыхэмрэ зэхуэгуапэу зэбгъэдэсащ. Барекъуэ щесати, хадэхэкIи пхъэщхьэмыщхьи къэгъэкIыныр гугъущэ демыхьу къайхъулIэрт. 2021 гъэм абы ди лэжьэгъу НэщIэпыджэ Замирэ щепсэлъам еупщIат адыгэ республикищым хэдэу Къэбэрдейр къыщIыхахами, жэуапу къритарат: «Апхуэдэ зэхэдз сиIакъым. Псори адыгэщ си дежкIэ, зэрыс хэгъуэгум емылъытауэ».
Уэлид и лъапсэм пэгъунэгъуу жыг хадэ щиIэщ УФ-м профтехщIэныгъэмкIэ и лэжьакIуэ нэхъыфIхэм ящыщу къалъыта Безрокъуэ (Мэсей) Маритэ. Абы къызжиIэжахэмрэ Замирэ и интервью зи гугъу сщIамрэщ тхыгъэр щызгъэхьэзырым тегъэщIапIэ сщIар.
- Уэлидрэ нэхъ пасэIуэу Ерокъуэ къыдэтIысхьэжа Абазэ Набилрэ гъунэгъугъэкIэ къэсцIыхуат, - жеIэ Маритэ. – Си малъхъэм сэрэ хадэм дыкIэлъыплъыну дыкIуа иужь, мащIэ гуэрхэр хуэтщIэурэ дыдэIэпыкъуу дыхуежьащ Уэлид. Сыт къыпытчыжми и Iыхьэ хэдгъэкIырт. Си малъхъэ нэхъыжьри Тыркум къиIэпхъукIыжа адыгэщ, абы щыгъуэми Тхьэкъуахъуэхэ ейуэ. «Зэкъуэшхэр фызэрыгъуэтыжащ» жытIэурэ, ди гуапэу дадэгушыIэрт. НэгъуэщI щIыпIэ къикIыжахэр я щхьэгъусэхэм зэрахущытымрэ дыдейхэмрэ зэщхькъым. Ахэр цIыхубзхэм щысхьу, зыщIагъакъуэу, нэхъ хуэсакъыу апхуэдэщи, си гуапэщ. Я лъакъуэм лъы ягъэкIуэнумэ, Уэлид и щхьэгъусэм и Iэпэр иубыдырти, уэрамхэм къыщакIухьырт, мэз лъапэм кIуэрти, щыбауэрт. Жьыи хъуатэкъым и щхьэгъусэр, ауэ апхуэдиз Iэпхъуэным, гугъуехьым пэлъэща къыщIэкIынкъым, нэхъ пасэу дунейм ехыжащ. Уэлид уэсяту къигъэнати, езыри пэгъунэгъуу щIалъхьэжащ. Си жагъуэ хъуащ Уэлид дунейм зэрехыжар и зэманым зэрызэхэзмыхам къыхэкIыу, щыщIалъхьэ махуэм сызэрыримыхьэлIар. Ипхъу Ярэ и щIалэ цIыкIум и гъусэу Уэлид Налшык къалэм щыпсэуащ илъэс зыбжанэкIэ. Щыри зэгъусэу хьэщIапIэ къысхуэкIуауэ щытащ. Сэри, IэфIу сыпщэфIа гуэрхэр зэзэмызэ Уэлид щыIузгъэхуа къэхъуащ. Ауэ иджы согупсысыжри, ярэби, щхьэ нэхъыбэIуэрэ сыкIэлъымыкIуарэ, нэхъыбэрэ щхьэ сыдэмыуэршэрарэ жысIэу си щхьэр фIызоудыж. А псор щIыжысIэращи, адыгэбзэри адыгэ хабзэри зымыгъэкIуэду, пщIэ, нэмыс зиIэу псэуа унагъуэщ Тхьэкъуахъуэхи, къэна зэанэкъилъхухэр Тхьэм зэдигъэузыншэ, я щIэблэ я гуфIэгъуэ хэплъэу!
Ярэ и IэщIагъэкIэ косметологщ, щIалитI иIэщ. Алан ди университетым и архитектурэ факультетыр къиухри, магистратурэм Москва щыщIэтIысхьауэ етIуанэ курс хъуащ. ЕтIуанэ и къуэр – Iэдэм – Мейкъуапэ дохутыр IэщIагъэм щыхуоджэ. Хъалидрэ Жамботрэ зым мэкъумэш еджапIэ къиухащ, адрейр инджылызыбзэмрэ литературэмкIэ IэщIагъэлIщ. ТIури интернеткIэ мэлажьэ, я Iуэху здэщыIэ щIыпIэ-щIыпIэхэм макIуэ. Жамботрэ и щхьэгъусэ Зоерэ Краснодар щопсэу, абы и медицинэ институтым я хъыджэбз Джульеттэ щIэсщ. Зэрынэрылъагъущи, гъащIэм лъэ быдэкIэ хэува бынрэ абыхэм я быныжрэ япIащ Уэлидрэ Уафикэрэ, гугъуехьу къызэпачам емылъытауэ. Нэплъэжыгъуэ абыхэм яIэну, я адэ-анэм я фэеплъыр пщIэ хуащIу, хуэсакъыу яхъумэну ди гуапэщ.
