Дунейр къызэцIыкIуэкIхэр

Иужьрей илъэс зытхухым Судан къэралым щызэпэщIэуващ унафэр зыIэщIэлъ правительствэм и дзэмрэ ардыдэм къыгуэкIыкIа, къару щхьэхуэ зэзыгъэгъуэта ИкIэщIыпIэкIэ Унафэ Къэзыщтэхэмрэ. Иужьрейхэм Эл-Фашир жыхуаIэ къалэр иджыблагъэ яубыдащ.

Суданым щекIуэкIым зэреджэр граждан зауэщ. Абы къикIращи, зэпэщIэува лъэныкъуитIым я зыр токIуэ, ар зи телъхьэхэм уащымыщмэ, уаукIын шынагъуэр пщхьэщытщ. Суданым цIыхухэр зэрыщымэжалIэр, цIыхубзхэми, сабийхэми, жьыхуегъэзэкIхэми леишхуэ къазэрыщытехьэр, абыхэм уеблэмэ махъшэхэм ирагъэшх Iусым фIэкIа ерыскъы къазэрыхуэмынар махуэ щIагъуэ дэмыкIыу, хъыбарыщIэу къат. Къэпсалъэ цIыхубзхэмрэ цIыхухъухэмрэ уеплъмэ, фэмрэ къупщхьэмрэ хуэкIуа жыхуаIэм хуэдэщ я теплъэр. Нэхъ гущIыхьэжщ «щтапIэ ихьэжахэм я хэщIапIэ» жыхуаIэу, интернетым щызэIэпах сурэтхэм ит гузэвэгъуэ зэхуэсыпIэхэр. ЩтапIэ ихьэжар дэIэпыкъуэгъу зыгъуэтарщ. Мыхэр лей къезыххэм я Iэгъуэблагъэм къикIуэсыкIа къудейщ, арщхьэкIэ апхуэдэ Iэмал зымыгъуэтхэр махуэ къэмынэу яукIыным е нэгъуэщI лей къатехьэным пэплъэу апхуэдэщ. Суданым иIэпхъукIахэр мелуан бжыгъэм щIигъуауэ къалъытэ, ауэ щыхъукIэ, «Iэпхъуа» зыфIэпщынур щIыпIэ гуэрым итIысхьарщ. Мыбыхэм я щхьэмрэ я псэмрэ дунейм щызэрахьэу, я кIий макъыр зэхэзыхын къахуэмыгъуэту апхуэдэщ. Иджыри къэс дызытегузэвыхьа Палестинэм ехьэлIауэ зэгурыIуэныгъэ гуэрхэм я макъ къэIуа щхьэкIэ, Суданым къыщыхъум хэкIыпIэ хуалъагъуркъым, абыкIэ ягъэкъуаншэри Хьэрып Эмират Зэгуэтхэрщ.

 Мы зэпэщIэтыныгъэ гуащIэм щыщIидзар Суданым и къухьэпIэ лъэныкъуэм хиубыдэ Дарфур щIыналъэрщ. Мыбдежым Африкэм щыщ лъэпкъ куэд зэхэсу щопсэу, гурыIуэгъуэщи, зыгуэрым а щIыр езым нэхъ къылъысу къелъытэ. 2003 гъэм Суданыр хуит хъунымкIэ Армэ зыфIэзыщыжа дзэхэр Башир Омар и правительствэм пэщIэувахэщ. Абыхэм тетыгъуэр ягъэкъуаншэрт хьэрыпу щымыт лъэпкъхэр зэрыдакъузэмкIэ.

ЗыкъэзыIэтахэм япэщIэувэн папщIэ, правительствэм «джанджавид» зыфIища зауэлI гуп зэригъэпэщащ, къумырыс хьэрыпхэр хэту, къэралым и ахъшэ ирату. Къуажэхэм теуэурэ, ягъэсырт, цIыхухъухэр яукIырт, цIыхубзхэм лей ирахырт, шхын къыхуагъанэртэкъым.  

ООН-м къызэрибжамкIэ, а зэпэщIэтыныгъэм  цIыху мин 300-м нэс хэкIуэдащ, мелуани 5-р щтапIэ ихьэжащ. Джанджавидхэр зыпэщIэтыр зи фэр фIыцIэхэрт, абы къыхэкIыу, ящIам «лъэпкъгъэкIуэд» фIащауэ щытащ.

2013 гъэм джанджавидхэм я дзэм ИкIэщIыпIэкIэ Унафэ Къэзыщтэ Армэ фIащащ. Ахэращ иджыпсту екIуэкI гузэвэгъуэр зи Iэужьыр, а зэманым ар  правительствэм и унафэм щIэтт, Хеметти цIэмкIэ яцIыху  Дагало Мухьэмэд я пашэу. Хуэмурэ армэр Хеметти езым и закъуэ и дзэ хъужащ, правительствэм и дзэм пэщхьэхуэу,  Дарфур и щIым къыщагъуэт дыщэхэри зэрыщыту абы IэщIэлъщ. 

2019 гъэм Башир Омар традзри, унафэр дзэм Iэрыхьауэ щытащ. Абы и пашэр Бурхан Абдулфэттахьт. Иджыпсту ахэращ Судан къэралым и армэу зыкъэзылъытэжыр.

ТIури  правительствэм къыщыхэкIакIэ, Бурханрэ Хеметтирэ зэгурыIуэн хуейтэкъэ? Зэман кIэщIкIэ апхуэдэу екIуэкIащ, ауэ 2023 гъэм а тIур зэщыIейри, граждан зауэр и гуащIэгъуэм нэсащ. 

Жэпуэгъуэм и 28-м Хеметти и дзэм Эл-Фашир къалэр къызэраубыдамкIэ хъыбар игъэIуащ.  Жэпуэгъуэм и 30-м ООН-м ШынагъуэншагъэмкIэ и советым и унафэщI Гутерриш Антониу къэхъуар икIагъэу къызэрилъытэр, цIыхухэм лей къащытехьэ гузэвэгъуэшхуэм хуэкIуэнкIэ  зэрышынагъуэр зэбгритыкIащ.  Урысейм и лIыкIуэу  ООН-м ШынагъуэншагъэмкIэ и советым хэт Небензя Василий махуэ къэс къопсалъэ, Суданым и цIыхухэм къащхьэщыжыну дунейпсо цIыхубэр къыхуриджэу.

Захуагъэм и хьэтыркIэ, унафэр зыIэрыхьапхъэр правительствэм и дзэрщ. Ауэ Хьэрып Эмират Зэгуэтхэм Хеметти и армэр «ягъашхэ», езы Суданым и армэм Мысырымрэ Сауд Хьэрыпымрэ къыкъуэтщ. КIэщIу жыпIэмэ,  Суданым хьэрып къэралхэр зэрыгъэгуэшауэ щызэпэщIэтщ. ХэкIуадэр муслъымэнщи, ар дунейм унафэ щызезыхьэхэм къазэрыфIэIуэху щыIэкъым.

 Суданым дыщэ куэд къыщыщIах. Хэт ар зыIэрыхьэнур? Аращ зауэ щIекIуэкIыр. Зэрыхабзэу, «фызэдгъэкIужыну дыхуейщ» жызыIэхэрщ къаугъэр нэхъ гуащIэ зыщIыр. Апхуэдэ гурыщхъуэ нэхъ зыхуащIыр Хьэрып Эмират Зэгуэтхэрщ.

ЧЭРИМ Марианнэ.