Бадзэуэгъуэр тхакIуэ Нало Заур къыщалъхуа мазэщ. А лIы щэджащэм лъэпкъ литературэм хуищIа хэлъхьэныгъэр къыпхуэмылъытэнщ. И къалэмыпэм къыщIэкIа тхыгъэхэм къищынэмыщIауэ, сыт хуэдиз къэхутэныгъэ лэжьыгъэ абы иригъэкIуэкIар! Литератруэм дихьэх дэтхэнэри, шэчыншэу, щыгъуазэщ Налом и творчествэм. ТхакIуэ, усакIуэ ныбжьыщIэ куэдми ар гъуэгугъэлъагъуэ яхуэхъуащ. Нало Заур теухуа гукъэкIыж гъэщIэгъуэнхэри иIэщ тхакIуэ, усакIуэ Лыкъуэжь Нелли. АдэкIэ къыпыдощэ абы и тхыгъэмкIэ.
«Дакъикъэхэр щыгъэу зэкIэлъызыгъакIуэ зэманыр Тхьэшхуэ пэлъытэ къызэрытхуэхъум и щыхьэтщ абы къыщыдэхъулIэхэм дыщыщIэгупсысыжкIэ. «Хэт ищIэнт Нало Заур сытетхыхьыну апхуэдэ лIыгъэ къыщыслъыкъуэкIын зэман сихуэну?» - согупсыс сэ.
Нало Заур… Дауэ ар си дунейм къызэрыхыхьар? Зэрыхэтыр? Хэт ар си дежкIэ? Си гупсысэхэмрэ си гумрэ зэакъылэгъуу Iуплъэрэ абы и образым? Апхуэдэ упщIэ куэд зыхуэзгъэувыжащ сэ.
ЩIыуэпсым и къэхъукъащIэхэр зыдж щIэныгъэлIхэм зэрыжаIэмкIэ, зэрымыщIэкIэ къэхъу Iуэхухэм нэхърэ нэхъ къэхъун хуей щыIэкъым. ЗэрымыщIэкIэ, ауэ щыхъукIэ къэмыхъункIэ Iэмал зимыIэу си гъащIэм къыщыхъуа гуэрхэм сакъытеувыIэкIэрэ, сыхуейт Нало Заур си гъащIэм къызэрыхыхьа, зэрыхэт щIыкIэр цIыхухэм яхуэсIуэтэну. СыцIыкIуу, илъэсих хуэдиз си ныбжьу, гуащэ хьэпшып джэгунрэ Iэпыдзлъэпыдзынрэ нэмыщI, иджыри зыгуэрхэм запысщIэн, сегупсысын щIызодзэ. Уафэр щIэкъащхъуэр, щIылъэр щIэщхъуантIэр, къаз шырыр щIэкъазшырыфэр къэсщIэну сыхуейт, ауэ абыхэм я щэхум и бгъэдыхьэпIэр къысхуэщIэртэкъыми, абы егъэлеяуэ сигъэцIыкIут, си гукъыдэжыр икъутэрт.
Сабиигъуэр таурыхъ плъыфэбэщ езыр. Жэщхэм бынунэр зэгъэжа нэужь, си анэр Тхьэ щелъэIукIэ, «Алыхьыр маплъэри плъапIэм итщ» жиIэ хабзэти, ар къызэрызгурыIуэр мырат: дунейм пэж дыдэу тетыр Тхьэшхуэмрэ сэрэт! (Уи щхьэ фIыуэ плъагъужу – эгоисту ущытыныр цIыхум къыдамылъхуу уэ жыIэ иужькIэ). Ди гъунэгъум я хъарбызыр яхъумэн щхьэкIэ я хадэм иращIыхьа плъапIэ пщыIэм Тхьэшхуэр къытеувэурэ къызэплъу къысщыхъурт. Си нэкIэ Ар слъагъуртэкъым, дауи, ауэ Алыхьыр абы деж зэрытетым шэч къытесхьэртэкъым. Дунейм псэущхьэу тету хъуар, си адэ-анэри абы яхэтыжу, нэпцIт, сэр нэмыщI. Гъудэбадзи, хьэндырабгъуи, хьэндыркъуакъуи, шындырхъуои, джэдкъази, цIыхуи – псори си нэм щIилъагъур Тхьэшхуэм сигъэунэхуну, абыхэм сазэрыхущытыр къипщытэну хуейти арат. Сэри, Абы хъыджэбзыфIу зыкъезгъэлъагъун щхьэкIэ, слъэкI къэзгъанэртэкъым.
Зэгуэрым, си махуэ IэнатIэр къесхьэлIауэ сабэ пщтырым лъэпхъуамбэкIэ сыхэджэгухьу сыздэщысым, си анэр Мартэзей къикIыжати, къызбгъэдыхьэри къызэупщIащ: «Си дэз (хъыджэбз жыхуиIэу) цIыкIум сыту пIэрэ нобэ Iуэхуу зэфIэпхар?» Си анэр Тхьэшхуэм къысхуигъэкIуа мелыIыч хужьут зэрызбжри, жесIэжащ щIым зезмыгъэгъэгусэн папщIэ псы пщтырыр мыупщIыIуауэ зэризмыкIутар, бжэIупэм псы изутхэурэ зэрыспхъэнкIар. Си анэр тIэкIуи иригъэлейрэ жыпIэу къысщытхъури, и щIыбагъымкIэ ирихьэкIауэ щиIыгъа тхылъыр «мэ» жиIэри, къысIэщIилъхьащ. Насыпышхуэт а сэ къызэуэлIар! Сэ еджэкIи тхэкIи сщIэртэкъыми, си дэлъхуиплIыр абы чэзууэ къысхуеджэн хуей хъуащ. Тхылъым Нало Заур итха, зэхуихьэсыжа сабий усэ цIыкIу зыбжанэ итт. Ахэр теухуат ди кIущэ, ди бжэIупэм деж щыт мыIэрысей жыгым, ди пщIантIэм къыщызылъэтыхь хьэндырабгъуэм, ди хьэмаскIэм, ди тхьэкIумэкIыхьым, къазудзым, джэдгыным. ЗгъэщIэгъуами, си гуапэ дыдэ хъуакъым апхуэдизу псори къыздэзыщIэ Нало Заур сэ стеухуауэ зы псалъи зэримытхар. Ауэ шэч къызытезмыхьэр зыт: минрэ тхэкIэрэ еджэкIэрэ зригъэщIауэ щытми, ар сэ нэхърэ зы махуэкIи нэхъыжьтэкъым. Апхуэдэу къысщыхъуу илъэс тIощIым щIигъу блэкIащ. А зэманым Нало Заур илъэс плIыщIкIэ сэ нэхърэ зэрынэхъыжьыр сщIамэ… Арати… Нало ЗауркIэ еджэу щIалэ цIыкIу гуэр дунейм тету си фIэщ хъууэ щIызодзэ… И тхылъ хьэдыгъуэдахэу тезукъуеикIар сутIыпщыркъым, абы сыдоуэршэр, сыдоджэгу, ди псэхэр зы чысэм ихуауэ къысщыхъуу сопсэу. Сурэт имыт щхьэкIэ, тхылъым и зы напэм хьэндырабгъуэ цIыкIухэр къыдолъэт - долъэтэж, адрейм мэшбэвым и дамэ цIыкIухэр къыщызэгуех, адреижым ди джэду нагъуэр дэсщ, дзыгъуэ йощэри. Псори хъарзынэ хуэдэт, ауэ еджэкIэрэ тхэкIэрэ зэзмыгъащIэу хъунутэкъым, атIэми ар икъукIэ къызэхьэлъэкIырти, зыгуэрхэр къэсхутэу Налом деж сыкIуэну мурад сощI. Утхэфрэ, уеджэфрэ е сыт мы гъащIэм къыщыпхута, жиIэрэ къызэупщIмэ, укIытэгъуэшхуэ сихуэнутэкъэ? Къеджэн-тхэнымкIэ а укIытагъэм иджыхэми сыхэкIыркъым. ПсынщIэу сыкъеджэфыркъым, щыуагъэ хэзмыщIыхьыуи сытхэфыркъым. КъэхутэныгъэмкIэ къыщыщIэздзэну мурад сощI. Мурад нэхъ ин дыдэу сщIахэр щы хъурт. Япэр: си Iэпкълъэпкъыр щыхэхъуэ дакъикъэр си нэкIэ слъагъужын хуейт. ЕтIуанэр: щхьэгъубжэм къыIут мыIэрысей жыгыр къыщытIэпI-къыщыщхьэлъэ напIэзыпIэр къэзубыдыну си нэ къикIырт. Ещанэр: гукIэ зыгуэрхэр зэхэслъхьэрти, ар Налом деж нэсхьэсыну сыхуейт. Япэ мурадыр къызэмыхъулIэурэ балигъ сыхъуащ, сыжейуэ сыхэмыхъуамэ сщIэркъым. ЕтIуанэр – ди жыг баринэр къыщытIэпIу къыщызэрытIэпIыкI дакъикъэр – слъэгъуащ. Ар къыщыхъуар пщэдджыжь нэмэз пэнцIывущ. Ещанэ мурадыр илъэс тIощI дэкIыжа нэужьщ къыщызэхъулIар: си япэ тхыгъэм япэ дыдэу къеджари Нало Заурщ. А эссер зытеухуар езы Нало Зауру зэрыщытыр сэ абы зэи жесIакъым. ЖесIакъым а тхыгъэм псалъэмакъыу къикIар зихуэдизри. Ауэ иджы сэ жысIэну сыхуейт ар Дамаск (Сирием) хьэрыпыбзэкIэ къызэрыщыдэкIар. УрысыбзэкIи инджылызыбзэкIи дунейм къызэрытехьар. Абы къытесщIыкIыжа балет либреттэм макъамэ зэрыхуатхар, уеблэмэ абы Григорович, театрым IуамыгъэкI ипэ къызэреджауэ щытар. Уеблэмэ Москва и симфоние оркестрым игъэзащIэу дискым тету къызэрытхурагъэхьыжар. ИкIи а оркестрым и репертуарым хэту а макъамэр концертышхуэхэм зэрыщагъэзащIэр. «Апхуэдиз гукъэкIыж псалъэ къыщIезупсеекIым, егъэлеяуэ сызытепсэлъыхьыжым Iэджэ еплъыкIи зэриIэр сощIэ, ауэ щIэстхым щхьэусыгъуэу иIэр Нало Заур си япэ Iустазу зэрыщытарщ. Сыщысабийм къызгурымыIуами, иджы сэ фIы дыдэу сощIэ усакIуэ, тхакIуэ бэлыхь Iэджэ зэрыщыIэри, цIыхуи, псэущхьи дунейм тету хъуар зэрымынэпцIри, уеблэмэ Тхьэшхуэр ди гъунэгъум я пщыIащхьэм нэмыщI, нэгъуэщI щIыпIэ Iэджэми зэрыщыIэри. Ауэ Нало Заур си дежкIэ псом нэхърэ нэхъ лъэпкъылIщ, нэхъ сабиибзэщ, нэхъ гупсысакIуэшхуэщ, псомкIи тIэкIу-тIэкIу нэхъ мыхъуми нэхъ лъапIэщ. Сэ сыропагэ абы и лъэхъэнэм сызэрыхалъхуам икIи сэ абы лъэпкъ напэм и сурэтым хуэдэу сыIуоплъэ, нобэ къытхэмытыжми.
ТхакIуэ нэхъ щIалэхэм къыдэхъулIэхэри къыдэмыхъулIэхэри абы фIы дыдэу къыгурыIуэрт, ттхам и фIыпIэр къыхиубыдыкIырти, ар нэхъри къызэрызэрыдгъэтIэпIыкIыфынумкIэ къыдэчэнджэщырт, гъэщIэгъуэну къытхуэсакъырт».
