Урысей Федерацэм и Президент Путин Владимир къыщыпсэлъащ Санкт-Петербург къалэм мы махуэхэм щекIуэкI дунейпсо экономикэ зэхуэсышхуэм. Къэрал УнафэщIыр къытеувы-Iащ ди къэралым, дуней псом ехьэлIа Iуэху куэдым.
«Мы зэхуэсым Iэмал къыдет дуней псом дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэху зэмылIэужьыгъуэхэм я гугъу тщIыну. Абыхэм ящыщщ экономикэм, щIыуэпсым къыщыхъу зэхъуэкIыныгъэхэр, социальнэ, геополитикэ зэныкъуэкъухэр, апхуэдэуи технологие мардэщIэхэм дахуэкIуэныр, нэгъуэщIхэри. ИкIи мыбдежым щынэхъыщхьэр а зэхъуэкIыныгъэхэм фIы къапэкIуэу дэнэкIи зэхуэдэу щегъэкIуэкIынырщ, цIыхухэм я псэукIэр ирагъэфIэкIуэнырщ, тхьэмыщкIагъэр ягъэмэщIэнырщ», - къыхигъэщащ Путин Владимир и къэпсэлъэныгъэм и пэщIэдзэм.
Президентым апхуэдэуи къигъэнэIуащ экономикэ и лъэныкъуэкIэ Урысейм къыпэщыт къалэнхэр. Абы зэрыжиIамкIэ, зыIууэ гугъуехьхэм щхьэкIи къэмынэу, Урысейм и ВВП-м илъэс къэс процентиплIкIэ хегъахъуэ. ЩIыдагъэмрэ газымкIи апхуэдэ ехъулIэныгъэхэр щыIэщ. Къыхигъэщащ мэкъумэш IэнатIэри, логистикэри, промышленностри, Iуэхутхьэбзэ щIэным пыщIа IэнатIэри, хъыбарегъащIэ технологиехэри я къалэнхэм хъарзынэу зэрыпэлъэщыр. Абы къикIращи, компание минхэр зэдэууэ зэрылажьэм и фIыгъэкIэ, къэралым и экономикэм шэщIауэ зиужь къудейкъым, атIэ и фIагъми хохъуэ, лъэныкъуэ куэди зэуэ къызэщIиубыдэ мэхъу.
Къыпхуэмылъытэну мыхьэнэшхуэ иIэщ дунейм къыщыхъу зэхъуэкIыныгъэшхуэхэр къэлъытауэ, ипэкIэ кIуэтэным, къыхигъэщащ Президентым. Абы нэхъ къызытеувыIэн хуейуэ къыхилъхьа унэтIыныгъэхэм ящыщщ зэлэжьхэм, цIыхухэм я экономикэ жыджэрагъым хэгъэхъуэныр. Иужьрей илъэсиплIым Урысейм IэнатIэ щыIутхэм я бжыгъэм цIыху мелуани 2,4-рэ къахэхъуащ икIи, нэхъапэм къэмыхъуауэ, лэжьапIэншэхэм я бжыгъэр проценти 2,3-м нэсу ехащ. Абы хуэщхьэпащ щIыналъэхэм я Iэтащхьэхэм я унафэ зехьэкIэхэр, экономикэр бжыгъэрылъанэ лъабжьэм зэрыхуэкIуар.
Президентым и гугъу ищIащ IэнатIэ Iут щIалэгъуалэри нэхъыбэ зэрыхъуам. ЩIалэгъуалэ IэнатIэншэхэр зэрыщымащIэмкIэ Урысейр яхохьэ абыкIэ зи Iуэху нэхъыфI къэралхэм. Урысейм иIэщ иджыри зыхущIэкъун хуейхэр, ауэ абы и лъэныкъуэкIэ ехъулIэныгъэхэр зэрыщыIэр нэрылъагъущ, жиIащ абы.
Урысейм щокIуэкI тхьэмыщкIагъэр гъэкIуэдыным хуэгъэза лэжьыгъэшхуи. Къапщтэмэ, илъэс кIуам кърикIуахэм къызэрагъэлъагъуэмкIэ, ар проценти 7,2-кIэ нэхъ мащIэ хъуащ. Псэун папщIэ нэхъ мащIэ дыдэу цIыхур зыхуейм хуэдиз зыIэрымыхьэхэм я бжыгъэр мелуанитIым щIигъукIэ ехащ. ЗэхъуэкIыныгъэфIхэм я щапхъэу Президентым къихьащ мыри - 2000 гъэм тхьэмыщкIагъэ итхэм я бжыгъэр процент 29-рэ щыхъуу щытащ къэралым.
Урысейм и экономикэм технологиер нэхъри тегъэщIапIэ хуэщIын хуейщ икIи ар нобэрей махуэми пщэдейми къагъэув къалэнщ. Абы щхьэкIи зыхуэфащэ лъэпкъ проектхэм дэщIыгъуныгъэхэр хуэтщIынущ, хуей хъумэ, къэдгъэщIэрэщIэжынущ. Ар дызыхуэныкъуэщ, нэхъ лъэщ дыхъуну дыхуеймэ. АтIэ, дэ дыхуейщ нэхъ лъэрызехьэу дыщытыну, къыхигъэщащ Путин Владимир.
Хьэрычэт щIэным теухуа лэжьыгъэшхуэ къыхилъхьащ Правительствэм икIи къэралым и зыужьыныгъэм хуэгъэпса къалэнхэр зэрызэфIагъэкIыну щIыкIэр хьэзыр хъун хуейщ 2025 гъэм и фокIадэм ирихьэлIэу.
«Мыхьэнэшхуэ зиIэр унафэхэр къэщтэным и закъуэкъым, атIэ ахэр псынщIэу гъэзэщIэни хуейщ. Правительствэм и нэIэ тригъэтынущ технологиещIэхэр IэнатIэхэм хэпщэныр зэрекIуэкIым», - къыхигъэщхьэхукIащ Президентым.
Къэрал кIуэцI, къэрал щIыб политикэми, псэуныгъэм ехьэлIа IэнатIэ псоми щхьэхуэ-щхьэхуэу къытеувыIащ Путин Владимир. ИужькIэ ар яхуэзащ хамэ къэралхэм къикIа хьэщIэхэм.
Ди зыгъэпсэхупIэхэм къахэхъуэнущ
Дунейпсо экономикэ зэхуэсышхуэм хэтщ КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбек зи пашэ ди лIыкIуэхэри. Республикэм и УнафэщIыр зэхуэсыр къыщызэIуаха махуэм IущIащ AZIMUT Hotels компанием и унафэщI Бродовский Максим.
ЗэIущIэм Iэ щытрадзащ лъэныкъуэхэр курортхэмрэ туризмэмрэ зегъэужьыным зэрыщызэдэлэжьэнум теухуа зэгурыIуэныгъэм. Абы къыщыгъэлъэгъуащ инвестицэ проектышхуэу щы зэрагъэзэщIэнур - санаторэ-хьэщIэщ комплексхэр яухуэнущ. Псори зэхэту инвестицэу абы халъхьэнур сом меларди 5,7-рэ мэхъу, лэжьапIэ IэнатIэуи 450-рэ къызэIуахыну я гугъэщ. УхуэныгъитIыр Iуащхьэмахуэ и лъабжьэм деж щащIынущ - зыр «AZIMUT Азау» хьэщIэщыщIэрщ, адрейр «AZIMUT Чегет» хьэщIэщым и корпусыщIэрщ. ТIуми зэхэту пэш 240-рэ яIэнущ.
Налшык зыщрагъэужьыну я мурадщ «AZIMUT Здоровье Долина Нарзанов» зыгъэпсэхупIэ зэхэтым, пэши 120-рэ хъуну иджырей унэщIэ яухуэу. Апхуэдэ унафэ къащтащ зи узыншагъэр езыгъэфIэкIуэну хуей туристхэм я бжыгъэм къызэрыхэхъуэм къыхэкIыу. 2024 гъэм Налшык и зыгъэпсэхупIэхэм щыIащ къэралым и щIыпIэ зэмылIэужьыгъуэхэм къикIа цIыху мин 59-м нэблагъэ.
Ухуэныгъэхэр 2028 - 2029 гъэхэм къриубыдэу зэфIагъэкIыну яубзыхуащ. Iуащхьэмахуэ лъапэ зы жэщ-махуэм къриубыдэу цIыху 800-м зэуэ зыщагъэпсэхуфу хъунущ ахэр зэфIэкIмэ.
КIуэкIуэ Казбек «AZIMUT Hotels» компанием и лэжьакIуэхэм фIыщIэ яхуищIащ я дзыхь къызэрырагъэзам папщIэ икIи къыхигъэщащ а зэгурыIуэныгъэр илъэс куэдкIэ зэрызэдэлэжьэнум лъабжьэ зэрыхуэхъунум шэч къызэрытримыхьэр. Ар хуэщхьэпэнущ зыгъэпсэхуакIуэхэм пэшхэр ирикъуу яIэным, тыншыпIэ псори зыхэт хьэщIэщхэр нэхъыбэ хъуным, турист нэхъыбэ къэкIуэным, щIыналэм и бюджетым налогхэр къыхалъхьэным.
(КIэухыр 2-нэ нап.).
Къыхэдгъэщынщи, «AZIMUT Hotels» компаниер хьэщIэщхэмрэ зыгъэпсэхупIэхэмрэ зыгъэлажьэ урысей IуэхущIапIэ нэхъ ин дыдэщ, хьэщIэщхэр цIыхухэм къахухэхынымкIи, къызэщIиубыдэ щIыналъэхэмкIи къэралым бжьыпэр щызыIыгъщ. Абы хохьэ къэралым и къалэ 45-м щиIэ хьэщIэщрэ зыгъэпсэхупIэу 70, пэш мин 12-м щIигъу хъууэ. Абы епхауэ Къэбэрдей-Балъкъэрым хъарзынэу щолажьэ унитI - «AZIMUT Здоровье Долина Нарзанов» санаторэмрэ Налшык къалэм дэт хьэщIэщымрэ.
ХьэщIэхэм я тыншыпIэм хуэщIауэ
КIуэкIуэ Казбек яIущIащ «МИРА ГРУПП» компанием и унафэщIхэми. Зэпкърыплъхьэ-зэпкърыпхыж хъу унэ тынш цIыкIухэр къыщIэзыгъэкIхэм я лэжьэкIэм щыгъуазэ зищIащ республикэм и Iэтащхьэм икIи абыхэм я Iуэхутхьэбзэхэр ди щIыпIэм къызэрыщыбгъэсэбэпыфынур зэпалъытыну, а Iуэхум хэплъэну зэрамурадыр жиIащ.
«Нэхъ зэпкърыхауэ дыхэплъэнущ дызэрызэдэлэжьэфыну Iэмалхэм, сыту жыпIэмэ «Туризмэмрэ гъэхьэщIэкIэмрэ» лъэпкъ проектым хыхьэу Къэбэрдей-Балъкъэрым щагъэзащIэ апхуэдэ унэ мыинхэр ухуэнымкIэ инвестицэ проектхэр дэIыгъыным теухуа программэр, - къыхигъэщащ КIуэкIуэ Казбек. - Республикэм апхуэдэ унэхэр щыщIыным трагъэкIуэдэн папщIэ къэрал бюджетым къыхэкIыу илъэсищ гъунэгъум къриубыдэу къыхуаутIыпщынущ сом мелуан 740-м щIигъу. Ди мурадщ проект 35-рэ дгъэзэщIэну, абы ипкъ иткIи пэш 500-м щIигъу къызэдгъэпэщыну».
Налшык къыхуеблэгъэнущ
Зэхуэсышхуэм апхуэдэу зэгурыIуэныгъэ щызэращIылIащ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Правительствэмрэ «Творческэ лэжьыгъэм кърикIуахэмкIэ яIэ хуитыныгъэхэр зэIэпахынымкIэ Урысей центр» жылагъуэ-къэрал зэгухьэныгъэмрэ зэрызэдэлэжьэнум теухуауэ.
КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбекрэ центрым и унафэщI Кричевский Андрейрэ Iэ зытрадза зэгурыIуэныгъэм къыщыгъэлъэгъуащ творческэ лэжьыгъэм хэтхэм, жэрдэмыщIэхэр къыхэзылъхьэхэм, цIыхум и хуитыныгъэхэм ятеухуа къэрал хабзэхэм, егъэджэныгъэ, узэщIыныгъэ Iуэхухэу бжыгъэр зи лъабжьэ технологием тегъэпсыхьахэм зэрызыщIагъэкъуэну щIыкIэхэр.
«Шэч къытесхьэркъым цIыху акъылым къилэжьа мылъкумрэ технологиещIэхэмрэ я лъэныкъуэкIэ ди щIыналъэм и зэфIэкIыр къызыкъуихыным ди зэдэлэжьэныгъэр зэрыхуэщхьэпэнум, бжыгъэр зи лъабжьэ экономикэм зегъэужьыным щIэгъэкъуэн зэрыхуэхъунум», - жиIащ КIуэкIуэ Казбек.
Центрыр Урысейм и Президентым и Указым ипкъ иткIэ къызэIуахащ 2021 гъэм, щIэныгъэм, хьэрычэт IэнатIэм, экспорт зэфIэкIхэм зегъэужьыным хуэгъэпсауэ икIи цIыхухэм я зэфIэкIхэмрэ зэчийхэмрэ къыщагъэсэбэпыфыну IуэхущIапIэхэр къахузэIухын папщIэ. Абы нэрылъагъу ещI цIыху акъылым къилэжьахэр: гъуазджэм къащехъулIахэр, къэхутэныгъэхэр, компьютер программэхэр, нэгъуэщI куэдми я щапхъэхэр. Абы хэтщ IуэхущIапIэ 30 - цIыху акъылым къилэжьа мылъкумкIэ судыр, Роспатент, Росстандарт, Роскосмос, РВК, «ВЭБ Инновации» IуэхущIапIэхэр, «Сколково» Фондыр, IT-компание пажэхэр.
ЗэрызэгурыIуам ипкъ иткIэ, дызэрыт илъэсым бадзэуэгъуэм и 17-м Налшык щызэхэтынущ «ЦIыху акъылым къилэжьа мылъкур: щIэм тет экономикэм и лъабжьэр. Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ 2025» зыфIаща щIыналъэ зэхуэсыр. Абы щызэпкърахынущ творческэ лэжьыгъэм кърикIуахэмкIэ яIэ хуитыныгъэхэмкIэ зэхъуэжэным, абы щIэныгъэ-техникэ IэнатIэри хыхьэу, ехьэлIа Iэмалхэр.
Нэхъри мыхьэнэшхуэ иIэ мэхъу
Республикэм и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбек «Росагролизинг» акционер зэгухьэныгъэм и генеральнэ директор Косов Павел дригъэкIуэкIа зэIущIэри купщIафIэт.
Лъэныкъуэхэм Iэ традзащ КъБР-м и Правительствэмрэ «Росагролизинг»-мрэ зэрызэдэлэжьэнум теухуа зэгурыIуэныгъэм. МэкъумэшыщIэхэр зэрылажьэ Iэмэпсымэхэмрэ техникэхэмрэ яIэрызыгъэхьэ, IэнатIэм епхауэ къэралым щылажьэ агролизинг зэгухьэныгъэ нэхъ ин дыдэщ ар. ЗэIущIэм щытепсэлъыхьащ субсидиекIэ техникэхэр зэрыхуаутIыпщ щIыкIэр егъэфIэкIуэным, абы мы гъэм и гъатхэпэм къыщыщIэдзауэ зыпаща, щIыналъэхэм худачыхыу техникэхэр зэрыращэм теухуа «Оттепель» акцэри хыхьэу. Апхуэдэу и гугъу ящIащ кIэрыхубжьэрыху быдэхэм зэрелэжь техникэ республикэм къыIэрыхьэнымкIэ щыIэ Iэмалхэми. Лизинг программэхэр ягъэзащIэкIэрэ, Къэбэрдей-Балъкъэрым къыхуашащ мэкъумэш техникэу 1179-рэ. Республикэм и мэкъумэш IэнатIэм нэхъри зыщиужь, и лъэщагъым щыхигъахъуэ мы зэманым лизингым нэхъри мыхьэнэшхуэ иIэ мэхъу.
«ЗэгурыIуэныгъэр хуэщхьэпэнущ мэкъумэш IэнатIэм IэмалыщIэхэр къыщыгъэсэбэпыным, ерыскъыпхъэм пыщIа абы и къудамэхэм зегъэужьыным, кIэрыхубжьэрыху быдэхэм елэжьыныр егъэфIэкIуэным», - къыхигъэщащ республикэм и Iэтащхьэм. Абы апхуэдэуи компанием и унафэщIхэм фIыщIэ яхуищIащ Къэбэрдей-Балъкъэрым гулъытэ къызэрыхуащIым, зэрызэдэлажьэм папщIэ.
Сымаджэхэм гулъытэ нэхъыбэ ягъуэтын папщIэ
Республикэм и лIыкIуэхэм форумым щрагъэкIуэкIыну яубзыхуа зэIущIэхэм япкъ иткIэ, КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбек «Урысейм и Сбербанк» акционер зэгухьэныгъэм и президент, и унафэщI Греф Герман хуэзащ. Абдежым абыхэм Iэ щытрадзащ Сбербанкымрэ КъБР-м и Правительствэмрэ узыншагъэр хъумэн IэнатIэр бжыгъэхэр зи лъабжьэ технологием хуэгъэкIуэн унэтIыныгъэм зэрыщызэдэлэжьэнум теухуа зэгурыIуэныгъэм. Дэфтэрым щыубзыхуащ телемедицинэ Iуэхухэр, дохутырхэм къащтэ унафэхэр, жьэрыIуатэбзэм къихауэ, компьютерым тхыгъэу иралъхьэфу хъуныр.
А лэжьэкIэхэр къагъэсэбэпу хуежьэмэ, дохутырхэм нэхъ псынщIэу икIи нэхъ тэмэму къахутэфынущ сымаджэм и узыфэр, сымаджэхэм япэIэщIэу абыхэм чэнджэщхэр иратыфынущ, ар псом хуэмыдэу къахуэщхьэпэнущ щIыпIэ пхыдзахэм щыпсэухэм. КъимыдэкIэ, Iэмал щыIэ хъунущ IэкIэ тхэуэ щымысу, дохутырым медицинэ дэфтэрхэм итыпхъэхэр макъкIэ иригъэтхыу абыкIэ зэфIэкIыну, абы къикIращи - сымаджэхэм гулъытэ нэхъыбэ ягъуэтынущ.
КIуэкIуэ Казбек къыхигъэщащ Сбербанкыр Урысейм и банк нэхъ ин дыдэхэм зэращыщыр, и акционер нэхъыщхьэри къэралырауэ зэрыщытыр.
Республикэм и Iэтащхьэм Греф Герман фIыщIэ хуищIащ гулъытэ къазэрыхуищIым, щIэгъэкъуэн къазэрыхуэхъум папщIэ. «ЗэгурыIуэныгъэм, шэч хэмылъу, дызэдэлэжьэнымкIэ, зэгъусэу проектхэр дгъэзэщIэнымкIэ IэмалыщIэхэр къытхузэIуех», - жиIащ КIуэкIуэ Казбек.
