«Лъэбыцэжь» и махуэ

12 декабря, 2025 - 09:00
 «Мыщэм и махуэ» зыфIащар къыщIэунэхуам щхьэусыгъуэ иIэщ. ЩакIуэхэм, мэзхъумэхэм ижь-ижьыж лъандэрэ гу зэрылъатауэ, мэзым щыпсэу хьэкIэкхъуэкIэхэм я нэхъ иныр щIымахуэ жей щищIыну и гъуэм щигъуэлъхьэжыр и нэхъыбэм а махуэращ, дыгъэгъазэм и 13-рщ. 
Зи зыгъазэ зы мазэ, къызэрыкIмэ - жэрыш
Экологхэми цIыху къызэрыгуэкIхэми зэдаIэт махуэм гулъытэ хэха щыхуащI Урысей Федерацэми нэгъуэщI къэралхэми. Дыгъэгъазэм и 13-м яублэ гуфIэгъуэ зэхыхьэхэм сабийхэр щызэхуашэс, Iуэхум ехьэлIа усэ цIыкIухэм къыщрагъаджэ, мыщэр «лIыхъужь» нэхъыщхьэу щагъэува, макъамэрэ уэрэдкIэ ягъэпса театр едзыгъуэхэр щагъэлъагъуэ. 
  Хъыбарыжьхэми шыпсэ-псысэхэми зи цIэр куэдрэ щыхэхэтх псэущхьэ абрагъуэр, дызэрыщыгъуазэщи, къаруушхуэ зыбгъэдэлъщ, набдзэгубдзаплъэщ, шынэ зымыщIэщ, зи щхьэр зыхъумэжыфщ, гуащIэмащIэхэм фIырыфIкIэ ящымыхьэщ. АтIани, и бын цIыкIухэм е езым утеуамэ, и жагъуэ пщIауэ аращи, дахэ хэзэгъэжыну умыгугъэ. 
Ираплъ фэм тетщIыхьмэ, зи зыгъазэ зы мазэ псэущхьэм хуабжьагъэ телъыджэхэр къыщыкъуэкIи къохъу. Ар жэрышым тежыфынущ, бжьабэм я нэхъ домбейр, зыIэщIиубыдэмэ, иришэкIа и IэплIэмкIэ хуэгъэмэхынущ, ар дыдэр и фIалъэ лъакъуитIымкIэ хуелъэфэжьэнущ, щIыгулъ Iувым кIуэцIыпщхьа дзыгъуэ цIыкIур здэщыIэр мэкIэ къищIэнурэ, зыкъэщIэжыпIэ лъэпкъ иримыгъахуэу, зэрыс и гъуэм чачэу кърилъэфынущ.
Телъыджэщ
- Палеонтологие щIэныгъэр щыхьэт зэрыхъумкIэ, мыщэр дунейм къызэрыщыунэхурэ илъэс мелуани 5 - 6-м нэблэгъащ.
- ЩIымахуэ жей кIыхьым зыщытриухуэкIэ, лъэбыцэжьым шхэн пасэу щегъэтри, и кIуэцIым къыщызэтена тIэкIур егъэткIуж.  
- Уэндэгъу хъуа мыщэбзым и щIэжьей цIыкIухэр дунейм къыщытехьэр езыр жейуэ гъуэм щилъырщ. 
- Мыщэ шырхэм къашэчыр мащIэ дыдэщ - грамм 350-м нызэрыхьэсщ. 
- Лъэбыцэжьхэм яхэтщ килограмм 800-м нэблагъэ къэзышэчхэри.
- Зи гугъу тщIы мы псэущхьэм, ику иту, къигъащIэр илъэс 25-м къыщыщIэдзауэ 40-м нызэрыхьэсщ. 
- Ящыщу нэхъ цIыкIу дыдэр Малайзие хэгъэгум щыIэхэращ. Абыхэм, ику иту, метр I,5-рэ я кIыхьагъщ, килограмм 30-м къыщыщIэдзауэ 60-м нэблагъэ я хьэлъагъщ. 
- Мыщэм и щхьэр зи дамыгъи жылагъуи щыIэщ. Ар Швейцарием и Берн къалэрщ. 
- Ди планетэм къыщызэтена мыщэхэр лIэужьыгъуи 4-кIэ зэхагуэшыкI. Къэдгъэлъагъуэмэ, хужь, фIыцIэ, гъуабжэ, пщэху жыхуаIэхэращ. АтIэми, мыбыхэм къатехъукIыжа лъэпкъыгъуэхэр куэдкIэ нэхъыбэщ. 
- КъедбжэкIа псори (бгъуэнщIагъщIэс жыхуаIэу иужьым бзэхыжари яхэту), щIэныгъэлIхэм зэрыхуагъэфащэмкIэ, къызытехъукIыжар «этруск» зыфIаща мыщэу зи лIэужьыр илъэс мелуан I - 2 ипэкIэ кIуэдыжаращ. 
- Лъэпкъхэм я IуэрыIуатэм къызэрыхэщыжу, мыщэр зэмыщхь хьэл-щэнхэр къэзыгъэлъагъуэ псэущхьэщ. А хьэкIэкхъуэкIэр щытыфынущ шынагъуэу икIи къарууфIэу, зыкъызэкъуихынущ захуагъэм и телъхьэуи мэзым и хъумакIуэуи. 
«Дзапэ уэрэд»
    (Къулъкъужын къуажэм дэс Бабыгуей Мухьэмэд къызэриIуэтэжауэ)
Си ныбжьэгъужь Уэзджынокъуэ Iэулэдин щэкIуэнкIэ ерыщт икIи хуэIэкIуэлъакIуэт.
ЩIымахуэ мазэгъуэ жэщ гуэрым, уэсри Iуву телъу, «накIуэ дегъажьэ, тIэкIу дыгъэщакIуэ!» - жеIэри, къызехулIэ. 
Адыгэм нежьэ къыжраIамэ, «хьэуэ!» къыхигъэкI хабзэтэкъыми, Iэщэ лIэужьыгъуэу си къэуалыжьыр къасщтэри, сыбгъурыуващ. Арати, жэщ мазэгъуэ дахэм дыгъэмыхъуэ джабэм дыкIэрыхьащ, мэзым дыхуэкIуэу. 
КъэкIухьынкIэ дезэшу зыкъыщытщIэжам, жэщыбгым фIэкIат, мазэри къухьэжат. Ди Iуэхури «хьэпщIэу зимыIэр IэнэщIу къокIуэж» жыхуаIэм хуэкIуат. Сыт тщIэнт, жэщыбгым фIэкIауэ, къэткIухьурэ дезэшат. Мэз гъунэм щыт мэкъу Iэтэшхуэм дыдопщейри, и кур къыдотхъури дыхопщхьэ.  
   Iэулэдин жэщ зытIущ хъуауэ и напIэ къемыхыу щэкIуати, занщIэу жей IэфIым хилъэфащ. Ныбжьэгъур щакIуэ Iэзэт. Къэхъуат пIащэжьитI зы шэкIэ къыщиукIа. ЩэкIуэнымкIэ сымыерыщми, сэ абы и гукъыдэжыр дэсIыгъыу арат. Мыжейр сэрати, си щIэщыгъуэу сыплъырт, сызыщIэдэIукIт. 
Ауэрэ, нэхулъэр къыщызэкIэщIитхъым, адыгэ уэрэдыжьым хуэзгъэда дзапэ уэрэд си тхьэкIумэм къоIуэ. Мы дунейм теткъым зыхуэсхьа, мэкъур зыуплъэкIу хъумакIуэм, дзапэ уэрэд къришурэ, къытхуэкIуэу фIэкIа. 
Согузавэ икIи соукIытэ, «мэкъур къифтхъуу, Iисраф щхьэ фщIа?» жиIэу емыкIу дыкъищIмэ, жызоIэри.
Абдежым щэхубзэу Iэулэдин къызогъэуш.
- ХъумакIуэр къэсащ. Сыт иджы жетIэнур? - жызоIэ.
Мо щэкIуэжьым занщIэу Iуэхур зытетыр къыгуроIуэри, «зэт, зэт, зыущэхут!» къызжеIэ.
ДызыщIэдэIукIмэ, дзапэ уэрэдыр гъунэгъу къохъу. Дыплъэмэ, и анэм мыщэ акъушитIыр (и шыритIыр) игъэпIащIэу мэзым щIишэжу арат, зэрыхуэдгъэфащамкIи, ди мэр къыщIихьат. 
Быдэу фи фIэщ зэрыхъун: мо мыщэ пщэхур и шырхэм зэрепсэлъа «бзэр» дзапэ уэрэду къысщыхъуауэ аратэкIэ. 
Тобэ ярэби, «мыщафэ Iэрымылъхьэм гуащэр щомыгъэгугъ, уи гъусэм ущыгугъыу мыщэукI умыкIуэ!» жыхуаIэр аракъэ? Гуащэр къэдгъэгугъэпауэ щытами, шыритI зыщIэс мыщэр зэи къэдмыукIыну арат. 
Пшэрыхь къэдмыхьми, «дзапэ уэрэдым» ди гукъыдэжыр къиIэтарэ тлъэгъуар зэдгъэщIэгъуэкIыжу, дыкъежьэжащ. 
Зыгъэхьэзырар КЪУМАХУЭ Аслъэнщ.
  • 27 просмотров
Поделиться:

Читать также:

19.01.2026 - 11:27 → НОБЭ
18.01.2026 - 12:33 → Ди щIыпIэцIэхэр
16.01.2026 - 11:26 → НОБЭ
15.01.2026 - 08:16 → НОБЭ
13.01.2026 - 09:00 → НОБЭ