Тхыдэ

 Дуней хъурейр зы IуданэкIэ  зэпызыщIэ Интернетым и фIыгъэкIэ умыщIэ  куэд къызэрыпщIэм  хуэдэ дыдэу, убэлэрыгъыу  ущыщыуи къохъу. И щхьэусыгъуэр къыпхуэмыщIэу, укъыщигъэуIэбжьи къыпхуохуэ.

Адыгэбзэм, адрей бзэ псоми хуэдэу, хамэ псалъэхэр къыхэмыхуэу къэнакъым. Уеблэмэ ахэр бзэм къищтащи, шэч къыщытумыхьэни къэхъункIэ хъунущ. Мы тхыгъэм жылагъуэ лэжьакIуэ, публицист, зэдзэкIакIуэ Хъуажь Фахъри щытхузэпкърех адыгэ ныпым и тхыдэмрэ абы къыдэгъуэгурыкIуа псалъэхэм я мыхьэнэмрэ.

- Адыгей жьабзэм «быракъ», къэбэрдей жьабзэм «бэракъ» жаIэу щызэрахьэ псалъэр зэрымыадыгэбзэр наIуэщ. Абы ипIэкIэ адыгэ псоми ди зэхуэдэу зетхьэр икIи зетхьэн хуейр «нып» псалъэр аращ.

Илъэс 215-рэ ипэкIэ дунейм къытехьа ХьэтIохъущокъуэ  Мыхьэмэт-Iэшэ хуэдэу зи пщIэр тхыдэм къыхэлыдыкI лIыхъужь куэд диIэ къыщIэкIынкъым. Ар цIэрыIуэ къудейкъым, атIэ лъэпкъым псэкIэ игъафIэ щэджащэхэм язщ. 

Дэфтэрхэм яхъумащ адыгэлI хахуэр сыхьэтихым къриубыдэу и танкымкIэ нэмыцэ фашисту 50-м щIигъу зэриукIар, топу 5 зэрикъутар, къуентхъыу танки 7, топ 13, автомашинэ 78-рэ дыдейхэм къаIэ­ры­хьэным ар зэрыхэлIы­фIыхьар... Ар Къардэн Къэбард Лэкъумэн и къуэрщ.

ЩоджэнцIыкIу Алий къызэралъхурэ илъэси 125-рэ ирокъу

 ИхъуреягъкIэ зытплъыхьмэ, гупсысэкIэкIи, зыхуэпэкIэкIи, псэлъэкIэкIи зэтемыхуэ цIыху куэд долагъу.  Шынэу, сакъыу, гурыщхъуэ ищIрейуэ щыт цIыхур езым емыщхь псоми егъэгужьей. Ауэ акъылкIэ тегъэщIапIэ быдэ зиIэр фIырыфIкIэ пхуэгъэбэлэрыгъынукъым. ЩIэныгъэлIхэм, цIыху къабзэхэм, гъащIэм дерс къыхэзыхыфхэм уадэгъуэгурыкIуэным псапэ щIыхэлъри арагъэнщ. 

«Кабардинка» къэрал академическэ ансамблыр къызэрызэIуахрэ илъэс 92-рэ хъуащ жэпуэгъуэм и 3-м. КъэфакIуэ гупыр къызэрызэрагъэпэщам теухуауэ дэфтэр пыухыкIахэр щIэлъкъым КъБР-м и архив IуэхущIапIэм. Ауэ, зэрыхабзэщи, сыт хуэдэ художественнэ гупми гъащIэм лъэбакъуэ щичауэ къыщалъытэр ар цIыхухэм япэу щаIущIарщ.

Тхылъымрэ щIэныгъэмрэ нэхъ уалъэIэс зэрыхъуж лъандэрэ, лъэпкъ куэдым я тхыдэр адыгэбзэкIи урысыбзэкIи ятхыжауэ къыдокI. Зи тхыдэр тхылъымпIэм тету яхъумахэм, къэрал дэфтэрхэм къыхэщыжхэм я Iуэхур нэхъ тынш щхьэкIэ, IуэрыIуатэкIэ фIэкIа зи блэкIам щымыгъуазэхэм я гуращэхэр нэхъ зрагъэхъулIэгъуей мэхъу а лъэныкъуэмкIэ. Арагъэнщ Къэхъун къуажэм щыщ Абазэ Леонид и лъэпкъым и блэкIам езым хищIыкIыр тхылъу къыдигъэкIыным тезыгъэгушхуар.  

Хэкум, лъэпкъым епцIыжхэр сыт щыгъуи щыIащ. Ар дыдэр яхужыпIэ хъунущ дзыхь зыхуащIхэм щамыгъэпэж куэдрэ къызэрыхъуми. Псом хуэмыдэу властми политикэми ехьэлIауэ. Щапхъэхэр гъунэжщ.

Япэу уигу къэкIхэм ящыщщ 1973 гъэм и фокIадэм Чили жыжьэм къыщыхъуауэ щытар. Абы щыгъуэм къэралым и президенту щыта социалист Альенде Сальвалор тезыдзар езым къыхуэпэж дыдэу къилъытэу щыта Пиночет Агустэт. Ауэ, ипэкIэ зэрыжытIащи, ар куэдым щыщ зы щапхъэ къудейщ. Псом хуэмыдэу зи гугъу тщIы Iуэхум зиубгъуауэ щытащ етIощIанэ лIэщIыгъуэм и кIэуххэм.

ГъэщIэгъуэнщ