Тхыдэ

Хы Iуфэр лъахэ тхуэхъуауэ, ижь-ижьыж лъандэрэ тхыдэм къыпхыкIахэм дащыщщ адыгэ-убых-абазэ лъэпкъ зэрыбынри. 
Адыгэхэр къэтщтэнщи, хыр зекIуапIэ яхуэмыхъункIэ Iэмал яIакъым - абы щыхьэт тохъуэ лIэщIыгъуэхэр къызэзынэкIа тхыгъэжьхэри. ДыкъызытехъукIахэр, кхъуафэкIэ техьэурэ, хым адрыщIкIэ щыпсэу лъэпкъыжьхэм я дежи нэсырт. 

Старостин Сергей и цIэр къипIуэмэ, уи нэгум къыщIохьэ лъабжьэшхуэ зиIэ, «зэгъэпщэныгъэ лингвистикэ» жыхуаIэ щIэныгъэр. Абы и гуэшыкIэмкIэ абхъаз-адыгэбзэр «Сино-кавказыбзэхэр» жыхуаIэ унагъуэшхуэм хохьэ. НэгъуэщIу жыпIэмэ, абхъазхэмрэ адыгэхэмрэ зэдай пасэрей бзэжьыр зыгуэркIэ китаибзэми, уеблэмэ Америкэм щыпсэу индеецхэм я бзэми гуохьэ. Абы иджыри «дене-кавказыбзэ» цIэри зэрехьэ. 

Илъэс блэкIам, дыгъэгъазэм и 24-м щIэныгъэрылажьэ цIэрыIуэ Нало Евгение Жамырзэ и пхъур илъэси 105-рэ ирикъуащ.

 Нэмыцэ фашист зэрыпхъуакIуэхэр Сталинград и деж щыхагъэщIа иужь, ди дзэхэм IэмалыфIхэр къахукъуэкIащ Кавказ Ищхъэрэм щебгъэрыкIуэну. Ди щIыналъэм и дежкIэ лъэхъэнэ хьэлъэу щыта а зэманым теухуащ Зауэм, лэжьыгъэм, IэщэкIэ ЗэщIэузэда Къарухэм, хабзэхъумэ IэнатIэхэм я ветеранхэм (пенсионерхэм) я республикэ советым и президиумым, УФ-м и Журналистхэм я союзым хэт Пщыбий СулътIан и тхыгъэр. 

1699 гъэм дыгъэгъазэм икIэ­хэм, Петр Езанэм и унафэкIэ, Урысейр Юлиан махуэгъэпсым хуэкIуащ. Сыт, атIэ, ар зищIысыр? А упщIэм жэуап еттын ипэ ­къихуэу, махуэгъэпсым и тхыдэм дриплъэнщ.

Хы ФIыцIэ Iуфэм Iус ПсыфIыпэ (Лазаревск) и ищхъэрэ-къухьэпIэмкIэ километр 22-кIэ пыIухауэ хым холъэдэж Мэкъупс (Макопсе) псы цIыкIур. Абы и тIуащIэм ­хъуапсэгъуэу зыдигъэзэгъащ Ныджэ­къуэ (Нэджыгу, Наджиго) зыфIаща шапсыгъ ­къуажэм. 

Тхыдэтххэм къалъытащ Къэтбей адрей пащтыхьхэм губзыгъагъкIэ, IущагъкIэ яфIэкIыу зэрыщытар. Ар егъэлеиныгъэ хэмылъу, динщIэкъут. И ныбжьыр илъэс 60 ирикъуауэ пащтыхь хъуащ, щытеувам щыгъуэ къэралыр зэхэзэрыхьат, ахъшэ хъумапIэхэр нэщIти, ахэр псори ипIэ иригъэувэжри, цIыхубэм загъэпсэхужащ. Ар щыткIиинум деж ткIийт, щыщабэнум дежи щабэт. Тхылъ еджэрт. И бий нэгъунэ щIыхь хуищIырт: пшыхьхэм, зэхуэсхэм къригъэблагъэхэрт, спорт зэхьэзэхуэхэм иригъэплъырт, хьэжыщI кIуэнум дэIэпыкъурт.

Тхыдэ щIэныгъэхэмкIэ доктор Мэрзей Аслъэнбэч къыщалъхуа махуэр адрейхэм къахигъэщын зэримыхьэлым дыщыгъуазэ пэтми, лъэпкъым и блэкIамрэ и нобэмрэ хуищIа хэлъхьэныгъэм къыхэкIыу, щIэныгъэлIым и цIэр къидмыIуэныр тфIэзахуэкъым. 

Хэкур фIыуэ илъагъуу къэхъуныр цIыхум и хьэл нэхъыщхьэ дыдэхэм ящыщу къэбгъэлъагъуэ хъунущ. Хэкупсэ. Куэдрэ жыдоIэ мы псалъэр. Псом хуэмыдэуи ар зыхужаIэр зи гъащIэр къызыхэкIа лъэпкъым, къыщалъхуа щIыналъэм я тхыдэмрэ хабзэхэмрэ езыпха цIыхурщ. КъызэралъытэмкIэ, хэкупсэ нэс хъуфынур зи лъахэр псэемыблэжу зыхъумэну хьэзыр, абы и блэкIар фIыуэ зыщIэ, и къэкIуэныр къызыфIэIуэху цIыхуращ.

Кавказ зауэм тражыIыхьари тратхыхьари мащIэкъым. Адыгэм абы къыхуихьа насыпыншагъэр лъэпкъым и тхыдэм къытещыж «дыркъуэ» нэхъ хьэлъэ дыдэхэм ящыщщ. Къэрмокъуэ Хьэмиди иIэщ а Iуэхум теухуа тхыгъэхэр. Абыхэм ящыщщ фи пащхьэ итлъхьэ пычыгъуэр.