Тхыдэ

 Лъэпкъ щхьэхуэхэм ятеухуауэ тхылъ куэд къыщыдэкIащ Къэбэрдей-Балъкъэрым 90 гъэхэм щегъэжьауэ. Тхыдэ тегъэщIапIэхэм, дэфтэрхэм, картэхэм, щыхьэту къэбгъэув хъуну  IэщIагъэлIхэм  нэхъ тыншу уалъэIэс зэрыхъурэ, апхуэдэ къыдэкIыгъуэхэр кIуэ пэтми нэхъ купщIафIэ, гъэщIэгъуэн икIи мыхьэнэ зиIэ мэхъу.

Нало Евгение илъэси 105-рэ зэрырикъум ирихьэлIэу

Cогъуэгри сыщытщ. Си дамащхьэм къоIусэри жеIэ: «Умыгъ, дахэ цIыкIу». Зызэтезубыдэжри, сысакъын щIэздзащ. Согупсыс: «Апхуэдэу щIыжиIар сыщIимыгъэпхъуэжын щхьэкIэщ, симыгъэбэлэрыгъыу». СамыгъэтIысыну иджыри си фIэщ хъуртэкъым. И пащхьэм «зэзгъэпэща» паспортищыр илът.

- Пэжу жыIэт, дэтхэнэра ууейр?

- Мис мыращ.

- Къащти, кIуэ-тIэ.

СыщIэкIыжащ. Дыгъэ къыкъуэкIауэ, махуэр щыдахащэт Мэзкуу.

 ЩэкIуэгъуэм и 7-м совет лъэхъэнэм зи цIэр фIыкIэ къыхэщыж Калинин Михаил илъэси I50-рэ ирикъуащ. Абы теухуа гукъэкIыж гъэщIэгъуэн ущрохьэлIэ адыгэ тхыдэдж Нало Евгение Жамырзэ и пхъум и тхылъ «ЦIыху узыщI щIэныгъэ» жыхуиIэм.

«ЦIыху узыщI щIэныгъэ» - апхуэдэ фIэщыгъэщ иритар и адыгэ тхыдэдж цIэрыIуэ Нало Евгение и гукъэкIыжхэр, абы хужаIахэр, псэуху ишэча бэлыхьхэр гъуджэм ещхьу къызэрыщ дэфтэрхэр щызэхуихьэсыжа тхылъым Мэрзей Аслъэнбэч. 2018 гъэм къыдэкIа а тхылъыр напэкIуэцI 700-м щIегъу, «сыкъеджащ» жыпIа нэужькIи, щIэрыщIэу къыщIумыдзэжу мыхъуу. 

  Кавказым сыт хуэдэфэ ираплъу щэтми, езым зыкъызэрилъэтэжыр зы щIыналъэ зэрыIыгъым хуэдэущ, зы лъэпкъым и удыныр адрейми техуэу. Ингуш республикэм щыщ щIэныгъэрылажьэ Чабиевэ Танзилэ и псалъэхэр абы и щыхьэтщ.  

Илъэсищэ ипэкIэ Налшыки абы и Iэгъуэблагъэми промышленнэ IуэхущIапIэшхуэхэр щымащIэт. Къалащхьэм дэтар хьэпшып зэмылIэужьыгъуэхэр къыщIэзыгъэкI IуэхущIапIэ цIыкIухэмрэ псы щхьэл зыбжанэрэщ, кхъуэщын, чырбыш, сэху щащI завод мыинхэмрэ кхъуей, тхъу хуэдэхэм щелэжьхэмрэщ. 1900 гъэм ирихьэлIэу псори зэхэту къалэм хиубыдэ щIыпIэхэм предприятэ щитIым щIигъу щыIэу арат. Абыхэм щылажьэрт цIыху щиплIрэ тIощIрэ щырэ.

Адыгэ хабзэр зыми хуэдмыгъадэ ди лъэпкъ хъугъуэфIыгъуэщ. Ди япэ итахэм ялъэкIат псэуныгъэм и лъэныкъуэ псори абы къыщалъытэныр, щIэблэхэм ар зэIэпахыу къэгъэгъуэгурыкIуэныр. Мы тхыгъэм щызэхуэтхьэсащ адыгэ хабзэр зищIысым, ар къазэрыщыхъум тетхыхьа зыбжанэм я гупсысэхэр. Псом япэу щапхъэу къэтхьынщ мы Iуэхум ехьэлIауэ МафIэдз Сэрэбий итхыгъар.  

Пасэрей дуней лъандэрэ цIэрыIуэу къэгъуэгурыкIуащ убыххэр - абыхэм я цIэ къыхощ пасэрей алыдж тхакIуэхэм къызэранэкIа тхыгъэхэм. Адыгэхэмрэ абхъазхэмрэ яку дэсащ убыххэр - Сошэ псыхъуэр, Кавказ къуршыщхьэм нэс я лъапсэу. Дызэрыщыгъуазэщи, а лъэпкъищри - адыгэхэри, абхъазхэри, убыххэри лъыкIэ зэблагъэщ, къызытепщIыкIыжар зы лъэпкъщ, зэрыжаIэщи, зы жыгым и къудамэщ щыри. Я тхыдэкIи, я хабзэкIи, я культурэкIи зэрызэщхьэщыкI щыIэкъым щыри, я бзэхэми зы лъабжьэ яIэщ, нобэ къуэпс зырыз пэлъытэ хъуами.

«Япэм щыIахэр», - псалъитIыр щызэхэпхкIэ, гум гъэщIэгъуэну зеущэху, нобэрей дунейм щумыгъуэтыжыну щапхъэ гуэрым зэрырагъэхъуэпсэнум хуэхьэзыру. «Абыхэм хуэдэ щыIэжкъым», - псалъэухар щызэхэпхкIи, ардыдэр къыпщощI.