Нэгъэсауэ къызэгъэпэщакIуэт

Фоменкэ Владимир, тхыдэ щIэныгъэхэмкIэ кандидат, Къэбэрдей-Балъкъэрым Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым пасэрей тхыдэмрэ археологиемкIэ и къудамэм и унафэщI

Къэжэр Валерэрэ сэрэ нэIуасэ дыщызэхуэхъуар 2000 гъэхэм я щIэдзапIэрщ. Пэжщ, нэхъапэкIи фIыуэ щыгъуазэ захуэсщIат абы Къэбэрдейм и тхыдэм теухуауэ и Iэдакъэ къыщIэкIа лэжьыгъэхэм. Iуащхьэжьхэр джыным, Пасэрей Къэбэрдейм и жылагъуэ зэхэтыкIэм хэлъа щхьэхуэныгъэхэр къэхутэным хуэгъэза си лэжьыгъэхэм щыщIэздзэми унэтIакIуэ схуэхъуари Къэжэр Валерэщ.

ЩIэныгъэм лъагъуэ пхысшыжынымкIэ щIэгъэкъуэнышхуэу сиIар Къэжэр Валерэрэ Бгъэжьнокъуэ Барэсбийрэщ. Абыхэм я фIыгъэкIэ 2008 гъэм Къэбэрдей-Балъкъэрым Гуманитар къэхутэныгъэхэмкIэ и институтым и докторантурэм сыщIэтIысхьащ, куэд дэмыкIыуи археологиемкIэ и къудамэм и унафэщIу сылэжьэну срагъэблэгъащ. Доктор къэхутэныгъэхэр щезгъэкIуэкIа илъэсищым (2009 – 2013 гъэхэм) къысщхьэщытар Къэжэр Валерэщ. ЩIэх-щIэхыурэ дызэрихьэлIэрт, тхыдэм, археологием, лъэпкъ щIэныгъэм ехьэлIа Iуэхугъуэхэм дрипсалъэрт. ЖыIэн хуейщ, Къэжэрым и гупсысэхэр кIуэрыкIуэ къэIуатэкIэ зэфIигъэкIыу зэрыщымытар. Абы жиIэхэм сыт щыгъуи щIэныгъэ тегъэщIапIэ лъэщхэр яхуищIырт, щыIэ еплъыкIэхэм нэгъуэщI лъэныкъуэкIэ уабгъэдишэурэ щIэщыгъуэхэр уигъэлъагъуфырт. Дапщэщи и гулъытэ ущигъащIэртэкъым, езым и Iуэху еплъыкIэхэм темыхуэми, жепIэм щIэдэIуфырт, хуей хъумэ, узэригъэзэхуэжыфырт. ЖыпIэнуращи, абы дебгъэкIуэкIа зэманыр сыт щыгъуи зыщIыпIэ нэсу, зы Iуэху пыухыкIа къикIыу апхуэдэт.

 «Тхыдэ джакIуэ» ( «Исторический вестник») къэхутэныгъэ зэужь иным щIэныгъэ дунейм пщIэшхуэ щигъуэтащ. Абы и редактор нэхъыщхьэр Къэжэр Валерэт. Абы къытехуэу щыта лэжьыгъэхэр зыщIэкIа щIэныгъэ шыбзэр зыхуэдэр уи нэгу къыщIэбгъэхьэну гугъукъым – редакторым си тхыгъэр тебдзэ хъуну къыщилъытэкIэ, сытым хуэдэу сыщыгуфIыкIрэт. ЕзгъэкIуэкI лэжьыгъэм абы нэхъри сытригъэгушхуэрт, щIэ гуэрхэр къэхутэным сыхуигъэпабгъэрт.

Къэжэр Валерэ тхыдэ щIэныгъэ еджапIэм и къызэгъэпэщакIуэщ. ИщIэр щIалэгъуалэм емышыжу ябгъэдилъхьэрт, илъэс Iэджэ лъандэрэ зэхуихьэса архив дэфтэрхэмкIэ ядэгуашэрт, щIэныгъэ лэжьыгъэхэр гъэхьэзырынымкIэ унэтIакIуэ яхуэхъурт. Абы игъэгушхуа щIалэгъуалэрщ нобэ лъэпкъ тхыдэ щIэныгъэр ипэкIэ зыгъэкIуатэр.

Къэжэр Валерэ къызэрытхэмыжырэ илъэсипщI ирикъуащ, ауэ ар нобэми пэжым и щапхъэу щIэныгъэм хэтщ, абы къыхыхьэ дэтхэнэми дежкIэ гъуазэуи щытщ. ИпэжыпIэкIэ, абы дыхуэныкъуэщ, къыщытлъыхъуэ щыIэщ. ЩIэгъэкъуэн ущимыIэм, чэнджэщ къызыпыпхын щумыгъуэтым, уи фIымрэ уи гугъумкIэ къыпкъуэувэн щыщымыIэм деж сыту хьэлъэ… ЦIыхум и уасэр къыбощIэ ар щыпхэмытыжым деж…