ХытIыгу телъыджэ

 ГъэщIэгъуэнщ

 Окинавэ. А псалъэр дэ, нэхъыжьхэм, зэгуэр махуэ къэс жыхуаIэм хуэдэу зэхэтхыу щытащ. Газетхэр зэрыгъэкIийрт, радиори арат: «Окинавэ зейм ефтыж», «Американхэм я унафэ ар щIыщIэтын щыIэкъым!», «Американ дзэ базэхэр хытIыгухэм ифх!».

Класс курытхэм дыщеджэрти, дауи, къыдгурыIуэртэкъым а зэрыхьэзэрийр къызэрыкIар. Ауэрэ псалъэмакъыр ужьыхыжащ. ИужькIэщ Iуэхур зыIутыр къыщытщIар.

Окинавэр субтропикхэм хиубыдэ хытIыгухэм я нэхъ хуабэ дыдэхэм ящыщщ. ЗэрыщIыналъэ телъыджэм къыхэкIыу мыбы зыщаплъыхьыну яфIэфIщ езы японхэм я мызакъуэу, нэгъуэщI къэралхэм икIахэми. БлэкIа лIэщIыгъуэм и 70 гъэхэм абы концерт щитауэ щытащ Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм икIа «Шэджэм псыкъелъэхэр» уэрэджыIакIуэ гупым. Ауэ абы и къекIуэкIыкIари апхуэдэ дыдэу къызэрыгуэкIкъым.

 1879 гъэм Японием хагъэхьэн и пэкIэ Окинавэ Рюкю пащтыхьыгъуэу щытащ. Мыбы цIыхухэр щыпсэурт къыхэмыщтыкIыу икIи зыхуейр щагъуэту. Хыжьей цIыкIу куэдыкIейуэ зэхэтт, ауэ я нэхъ иныр Окинавэти, арат къэралым и щыхьэр Нахэ здэщыIэри. МыIейуэ яхущытт Китайми, Япониеми, Корееми, Ипщэ-КъуэкIыпIэ Азием и адрей къэралхэми. Къалащхьэр цIэрыIуэт езым и чэщанэ куэдыкIеймкIи. Абыхэм зэреджэр «гусукут".

 ЩIышхуэ зыбгъэдэлъ цIыху къулейхэм ахэр тращIыхьырт Iуащхьэхэм, зэрыщыпсэум къыдэкIуэу я быдапIэхэуи щытт. Абы къыдэкIуэу сэрей лъагэхэмкIи къаухъуреихьат. НэгъуэщI зы щIыпIи абыхэм ящхь нэгъуэщI ухуэныгъэхэм уащрихьэлIэртэкъым.

Куэд Iэпхъуэрт Окинавэ щыпсэуну. Мыбы гъавэр щыбэвт, хым бдзэжьейхэр щыхэзт, псым къыщыхахырт къэуатышхуэ зыщIэлъ къэкIыгъэхэри. Арауэ къыщIэкIынщ гъащIэм и кIыхьагъымкIэ мыбы къыпеуэфын иджыри дунейм щIытемытыр. Я ныбжьыр илъэсищэм щIигъуахэу Окинавэ нэхъыбэ щопсэу, зэрыхъу цIыху бжыгъэм тещIыхьауэ.

Мы щIыналъэр апхуэдэу цIэрыIуэщ нэгъуэщIкIи: мыращ каратер къыщежьар. ЩIыналъэм а зэуэкIэ телъыджэм щымыгъуазэ къыщыгъуэтыгъуейт икIи дэнэ щIыпIи абы зыщыхуагъасэрт. Японием хагъэхьа иужь щIалэхэр дзэм щраджэкIэ дохутырхэм гу лъатат а щIыпIэм щыщхэр адрейхэм нэхърэ зэрынэхъ къарууфIэм икIи зэрынэхъ узыншэм. А щхьэусыгъуэм къыхэкIыу каратер езы Японием щыхагъэхьат пасэу школым щрагъэджхэм. ИужькIэ, зэрытщIэщи, каратем дуней псом зыщиубгъуащ.

Окинавэ залымыгъэкIэ Японием хагъэхьа иужь, абы и цIыхухэм я псэукIэр хэпщIыкIыу екIэкIуащ. Зэгуэр зыкъизыхыу, зэщIэгъагъэу щыта хыжьейхэр щIыналъэ пхыдзам хуэкIуащ. Ауэ абыхэм нэхъ Iеиж къапэплъэрт…

Окинавэ ЕтIуанэ дунейпсо зауэм и мафIэм хэхуащ. ХытIыгухэм зэхэуэ гуащIэхэр щекIуэкIащ. Абыхэм хэкIуэдащ щыпсэухэм я Iыхьэ плIанэр. США-м и дзэхэм щIыналъэр махуэ 82-кIэ яубыдыфакъым икIи а лъыгъажэр тхыдэм хыхьащ хы Хуэм фронтым щынэхъ гуащIэхэм икIи щынэхъ гущIэгъуншэхэм ящыщу. Американ кхъухьлъатэхэм унэхэм я процент 90-р якъутат. Окинавэ и унэ цIэрыIуэхэри къелакъым.

Зауэр иуха иужь Окинавэ къыщIэкIащ Японием и префектурэхэм ящыщу США-м и унафэм щIагъэува щIыналъэ закъуэу. Дауи, зэхакъутахэр зэфIагъэувэжыну яужь ихьэххакъым, ауэ зыщIидза «зауэ щIыIэр» тегъэщIапIэ ящIри, Рюкю пащтыхьыгъуэу щытам США-м и дзэ базэ куэдыкIей щыхагуэшащ. Хэбгъэзыхьмэ, шынагъуэ къыкъуэкIат щIыналъэм щыпсэу цIыхухэр хытIыгухэм трагъэбзэхыкIынкIэ. Мис аращ абыхэм американхэр Окинавэ зэрыщыIэр ямыдэу зыкъаIэтыныр къызыхэкIари. Щысхьыншэу зэрызэбгырахум щхьэкIэ къамыгъанэу, цIыхухэр уэрамхэм къыдыхьэрт, дэкъузэныгъэр зэрахуэмыхьыжыр къагъэлъагъуэу. А зэщIэхъееныгъэр дуней псом щыдаIыгъащ, зэрыгурыIуэгъуэщи, СССР-ри яхэту.

ИкIэм-икIэжым, 1972 гъэм, США-м хытIыгухэр Японием иритыжащ, арщхьэкIэ и дзэ базэхэр иджыри абыхэм щыIэщ. Вашингтон и лъэгум щIэгъуэлъхьа Токио ар имыдэн дэнэ къэна, уеблэмэ хущIокъу хы адрыщI къарухэр нэхъыбэу зришэлIэну.

1990 гъэхэрщ гусуку цIэрыIуэхэр зэфIагъэувэжын щыщIадзар. Сурэтыжьхэм къарыщхэмкIэ щIэрыщIэу яухуэжащ ЮНЕСКО-м 2000 гъэм дунейпсо щIэинхэм яхигъэхьа Сюри чэщанэр, тхыдэм и фэеплъ куэд. НэгъуэщIхэр иджыри зэфIагъэувэж. Ахэр щIэблэм къыхуагъэнэнущ.

 Махъшокъуэ Мухьэмэд.