Тхылъ еджэн и хьэлу, Шекспир Уильям (1564 - 1616) и цIэр нэгъуэщI мыхъуми зэ зэхэзымыха щыIэ къыщIэкIынкъым. Инджылызыбзэм и къарури и пщIэри къэзылэжьа усакIуэр икIи драматургыр дунейм щытетар лIэщIыгъуэ щиплI ипэкIэщ, ауэ щыхъукIэ, дуней хъурейм театру тетым абы зэхилъхьа пьесэхэм нэхърэ нэхъыбэрэ щагъэув щымыIэу жаIэ.
Шекспир и Iэдакъэ къыщIэкIа тхыгъэхэр, абыхэм къыхаха жыIэгъуэхэр апхуэдизкIэ цIэрыIуэщи, адрейхэм яхэгъуэщэнкIэ шынагъуэ щымыIэ пэлъытэщ. И сурэтри, щыпсэуа унэри, абы щIэлъа хьэпшыпхэри, и гъащIэ гъуэгум щыщ куэди наIуэу тхыдэм къыхэна щхьэкIэ, Шекспир и цIэр зыщIэт тхыгъэхэр езым имейуэ, ар цIыху цIэрыIуэ гуэрым закъримыгъэщIэн папщIэ, къызэрыгуэкI тхакIуэу щыта Шекспир «питха» хуэдэуи ягъэIу. Хэт а Iуэхум и пэжыпIэр жызыIэфынур? Ардыдэр Гомери, Дюмаи, нэгъуэщI тхакIуэхэми хужаIэ игъащIэ лъандэм. Хэт итхауэ щытми, «Илиадэри», «Дартаньянрэ мушкетерищымри», «Пащтыхь Лирри» щыIэщ, цIыхубэм, тхылъеджэм я дежкIи мыхьэнэ нэхъ зиIэри аращ.
ЦIыхур дунейм къыщытехьэмрэ щытекIыж махуэмрэ я зэхуакур зэпэжыжьэ дыдэ зэрымыхъум куэдым гу лъатэ. Зи гугъу тщIы Шекспири къыщалъхуа махуэмрэ дунейм щехыжамрэ мэлыжьыхьым и 23-м хуахь.
УсакIуэр къыщыхъуа Эйвон Iут Стратфорд къалэ цIыкIур Лондон пэжыжьэкъым. И адэр зэм фащIэу, зэм къуажэ тетыгъуэм и унафэщIу щытауэ жаIэ. ЩIы щIэинышхуэ къызыхуагъэна и анэм и мылъкум и фIыгъэкIэ унагъуэр зыхуей ягъуэту, хэхъуэ яIэу псэуащ. Уильям къуэш нэхъыщIищрэ шыпхъуитIрэ иIащ. Стратфорд дэт гимназиер къиуха нэужь, унагъуэм и Iуэхур нэхъ хуэмыщIа хъуати, щIэныгъэ нэхъыщхьэ зригъэгъуэтыфакъым, арагъэнщ и IэдакъэщIэкIхэр езым имей хуэдэу къащIыфIэщIри.
Кинои узэджэнышхуи щыщымыIа лъэхъэнэм цIыхубэм зэштегъэупIэу яIэр театрхэрт. Шекспир Лондон зыкъыщызыгъэлъагъуэ театрхэм я зым 1592 гъэм актёру лэжьэн щыщIидзэри, иужькIэ езым комедиехэмрэ трагедиехэмрэ итхын щIидзащ, 1599 гъэм къызэрагъэпэща «Глобус» театрри зейуэ щытахэм язу къалъытэ.
Усэбзэ шэрыуэкIэ тха Шекспир и пьесэхэм хуэдэ дыдэу цIэрыIуэщ абы и сонетхэри. Бжыгъэ нагъыщэкIэ зэкIэлъыкIуэ сонети 154-р дунейпсо цIыхубэм апхуэдизкIэ фIыуэ яцIыхури, ар зэрызэрамыдзэкIа бзэ гъуэтыгъуейщ. Ахэр зыхуэгъэзам теухуауи зэдауэшхуэ щокIуэкI литературоведенэм. Зым ар усакIуэм фIыуэ илъэгъуа хъыджэбзым хуехь, адрейм – и ныбжьэгъу щIалэм. Нэхъыбэм зэрыжаIэмкIэ, сонетхэр цIыхуитIым е нэхъыбэм яхуэгъэзащ. Шэч зыхэмылъращи, лIэщIыгъуэ етхуанэ хъуауэ, гухэлъыр Шекспир и усэбзэмкIэ къаIуатэ.
УсакIуэм и IэдакъэщIэкI зыбжанэ адыгэбзэкIи зэрадзэкIауэ щытащ. Мысачэ Пётррэ Бещтокъуэ Хьэбасрэ адыгэбзэм кърагъэзэгъат «Пащтыхь Лир» пьесэр, «Ромеорэ Джульеттэрэ» трагедиер адыгэбзэкIэ зэридзэкIат Къармэ Iэуес. Сонетхэм я гугъу тщIымэ, ди лэжьэгъу НэщIэпыджэ Замирэ 130-нэ сонетыр, Гугъуэт Заремэ – 27-нэр зэрадзэкIауэ щытащ, Шорэ Маринэ и зэдзэкIыгъи щыIэщ. Шекспир и мыгъэрей махуэшхуэм ирихьэлIэу, адыгэбзэм къидгъэзэгъащ 95-нэ сонетыр.
95
ГуакӀуэу уогъэщIэращIэ уэ емыкIур.
ХьэпIацIэ зыхэс гуащэнабдзэм ещхьу,
Гуэныхьыр бжьыгъэу йонэ уи цIэ щыпкъэм!
Сытуи IэфIыщэ ар щыбгъэпщкIу дурэшыр!
Уи махуэр зэрыкIуар зыIуатэ бзэгум
(игъэбэгъуэху езым къыпкӀэрилъхьахэр)
Уигъэулъийуэ уи цӀэр къыщипсэлъкӀэ,
Хъуэрыр щытхъу ещӀ уи щӀыхьыр зэрылъагэм.
Сытуи унэ дахащэ напэтехым
Къигъуэтыфар, псэупIэу укъыщищтэм,
Дагъуэм дахагъэр къылъысащи тепхъуэу,
Нэм къиубыдыр нуру зэщIопщIыпщIэ.
А тыгъэм иригушхуи зыхъумэж:
Сэ жанри, зумыхьэфмэ, дзагуэ мэхъу.
