ТхакIуэ, драматург, РСФСР-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Шортэн Аскэрбий (1916 - 1985 гъ.гъ.) ящыщщ ди лъэпкъ театрым и япэ режиссерхэм. И зэманым ар жыджэру адыгэ щэнхабзэмрэ литературэмрэ хэлэжьыхьащ, и художественнэ тхыгъэхэмкIэ (пьесэхэр, очеркхэр, рассказхэр, фельетонхэр и Iэдакъэ къыщIэкIащ) цIыхубэр щIэныгъэм, гъуэгу захуэм, тхыдэр хъумэным хуиунэтIащ.
Аскэрбий къыщалъхуар Лэскэн ЕтIуанэ къуажэрщ, 1916 гъэм дыгъэгъазэм и 16-м. Москва и Театр институтым и режиссер факультетым щеджэу пьесэ тхыным ар дихьэхащ. Шортэным и лIыгъэр Хэку зауэшхуэм и зэман хьэлъэхэм къигъэлъэгъуащ. Ар хэтат Къэбэрдей-Балъкъэрым и 115-нэ шуудзэм. Командир гумызагъэу, зауэлIхэр тезыгъэгушхуэ нэхъыжьыфIу, лIыгъэ зыхэлъ цIыху псэемыблэжу зауапIэм зэрыIутам папщIэ, абы дамыгъэ зыбжанэ къэралым къыхуигъэфэщащ.
Нарт эпосыр, зэрыщыту къапщтэмэ, езы IуэрыIуатэр джыным, зэхуэхьэсыжыным къару езыхьэлIа а лIы Iущыр и творчествэкIэ нэхъыбэу зауэ нэужь илъэсхэм къацIыхуащ, Къэбэрдей-Балъкъэр щIэныгъэ-къэхутакIуэ институтым тхыдэ лэжьыгъэфIхэр щригъэкIуэкIащ. Шортэн Аскэрбий и цIэр къраIуэмэ, цIыкIуми инми и нэгу къыщIигъэхьэр абы итха «Бгырысхэр» тхыдэ роман-тетралогиер арауэ къыщIэкIынущ.
Къэбэрдей-Балъкъэрым, Урысей Федерацэм гъуазджэмкIэ щIыхь зиIэ я лэжьакIуэ Шортэн Аскэрбий щхьэгъусэ ищIат и лэжьыгъэкIи IэщIагъэкIи псалъэншэу къызыгурыIуэну бзылъхугъэ гуакIуэ, КъБАССР-м щIыхь зиIэ и артисткэ Даниткэ Хьэзешэ и пхъур. Областхэм я театр курсхэм щагъэсэну цIыкIу дыдэу Даниткэ къыхахауэ щытащ. Уеблэмэ ар къэзыухахэрщ 1936 гъэм къызэрагъэпэща Къэбэрдей лъэпкъ колхоз-совхоз театрым и лъабжьэр зыгъэтIылъари. А зы IуэхущIапIэрщ ар хузэфIэкIыху щылэжьар.
Зэщхьэгъусэ зэчиифIэхэм я лъагъуэм техьащ япхъу Аллэ (1950 гъэм къалъхуащ). Балетмейстер, педагог, илъэс куэдкIэ «Кабардинка» къэрал академическэ ансамблым къыщыфа Шортэн Аллэ и гуащIэм къыпэкIуащ «КъБР-м и цIыхубэ артисткэ», «Урысейм щIыхь зиIэ и артисткэ» цIэ лъапIэхэр.
Аллэ и дахагъэр дунейм щызэлъащIысауэ щытащ, абы и сурэтыр зытет «Танцующая пара» кIэнфет пхъуантэр дэнэ щIыпIи щащэрт.
«Сэ зыгуэр къысхэкIауэ щытмэ, ар псом хуэмыдэу си адэ-анэм я фIыгъэщ. Абыхэм я псалъэ дахэм, я ущием сигъэгушхуэрт», - щыжиIащ Аллэ журналистхэм ярита зы интервьюм. Абыхэм я зэхущытыкIар къегъэлъагъуэ нэгъуэщI зы Iуэхугъуэм, Аллэ гъащIэ гъуэгуанэ ин техьэным щIэдзапIэ хуэхъуам епхауэ. 1968 гъэм ар ди Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым щеджэрт, «Кабардинка»-м япэу хамэ къэралым концерт щитыну зыщигъэхьэзырым. А зэманым ансамблыр къэфакIуэ цIыхубз хуэныкъуэти, республикэм щэнхабзэмкIэ и унафэщI Ефэнды Джылахъстэн, «Кабардинка»-м и унафэщI Аронов Евгений, балетмейстер Ульбашев Мутай сымэ университетым кIуащ къэфакIуэхэр къыхахыну. Алли еджапIэ нэхъыщхьэм и ансамблым къыщыфэрти, абы и зэфIэкIыр ягу ирихьри, ансамблым ирагъэблэгъащ.
Унэм хъыджэбзыр къыщысыжам Iуэхур зытетыр Аскэрбий жраIакIэт. «Ар апхуэдизкIэ къытехьати, зыри зэхихыну хуейтэкъым: «Дрикъунщ зы артисткэр. Уи Африки къэткъым, зыщыгъэгъупщэ ар», - насып къызэуэлIар напIэзыпIэм зэпиудащ си адэм, - жиIэжырт Аллэ. - Пэшым сыщIыхьэжри, нэху щыхункIэ сыгъат, папэ и псалъэхэр си гум щIыхьауэ. Пщэдджыжьым жейм семызэгъауэ, си нэпIащхьэхэри къытебэгауэ сыкъыщIэкIащ. Си адэр къызоплъри: «СлIот, Африкэм укIуэнут?», - къызоупщI. Жэуап стыкъым. ТIэкIу докIри, «Хъунщ-тIэ, хуит узощI», - жиIащ къыпыгуфIыкIри. Абы сэ къыхэсха IэщIагъэм пщIэ зэрыхуищIыр абдеж къызгурыIуащ».
Шортэн Аллэ гъуазджэм хэлъхьэныгъэ хуищIар зыхуэдизыр жыIэгъуейщ. КъэфакIуэ пажэу къэгъуэгурыкIуа цIыхубз дахэр щIыналъэ куэдым балетмейстер IэнатIэр къыщыхуагъэлъагъуэу къелъэIуу щытащ, уеблэмэ Венгрием щыщылэжьа къэхъуащ. АрщхьэкIэ цIыхур къыщалъхуа и хэкумкIэ къоIэ сыт щыгъуи. Шортэн Алли аращ ищIар.
