Ахуэмгъуэт Хьэсин Тамбий и къуэр Къызбрун ЕтIуанэ (Ислъэмей) къуажэм къыщалъхуащ 1923 гъэм, накъыгъэм и 9-м. Тамбий и унагъуэм зэгурыIуэ илът, лэжьыгъэр фIыуэ щалъагъут, хьэщIагъэ яхэлът. ЛIыр колхозым щылажьэрт, унэгуащэм унагъуэ, бын Iуэхухэр и пщэм дэлът. Анэм быным яхилъхьэрт щэн дахэ, щIипIыкIырт адыгэ хабзэм, игъасэрт цIыхугъэ яхэлъу. Апхуэдэу и бынхэр игъэсэнымкIэ сэбэп къыхуэхъут щIэх-щIэхыурэ яжриIэ хъыбарыжьхэр, IуэрыIуатэр, и нэхъыжьхэм ядилъэгъуа щапхъэхэр. Хьэсин зэрыбынитхум я нэхъыжьт. Тамбийрэ Гуащасэрэ я бынхэр къыдэкIуэтейрт, мурадхэр ящIырт, къэзыхъуреихь дунейр я щIэщыгъуэу псэурт… АрщхьэкIэ, сори напIэзыпIэм къызэпиудат зауэжьым.
Илъэс 17-м иту Хьэсин зауэм дэкIащ. Зытригъапсэм блэмыукI фочауэ жану итащ щIалэр зэхэуэ гуащIэхэр щекIуэкI губгъуэм. IэпсынщIэлъэпсынщIэт, жант, хэлъэт иIэт, гурыхуэти, зауэлI ныбжьыщIэм пщэрылъ къыщащI Iуэхухэр екIуу игъэзащIэрт. Хьэсин яхэтащ Мэздэгу, Ставрополь, Ростов, Севастополь, Мелитополь, нэгъуэщI къалэхэри хуит къэзыщIыжахэм. Ахуэмгъуэтыр 59-нэ армэм и 347-нэ дивизэм и 1177-нэ фочауэ полкым и къудамэм и унафэщIт. Зауэр къэмыхъей щIыкIэ, кIэрахъуэкIэ уэнымкIэ зэпеуэ куэдым бжьыпэр щиубыдурэ къэгъуэгурыкIуа щIалэм и нэIэ щIэт сэлэтхэр куэдым хуигъэсащ. Зыхэт взводым и снайпер нэхъыфI хъуат мазэм къриубыдэу зыхэта гъэунэхуныгъэхэм къызэрагъэлъэгъуамкIэ. Фочауэ-снайпер Iэзэм фашист 70 хуэдиз иукIащ. Езым игъэсэжащ снайпер цIыхуи 300-м нэс. Ар къалъытащ зауэлIым «Снайпер» дамыгъэр къыщыхуагъэфащэм. Командирым дамыгъэр къритыжа нэужь, унафи ищIащ снайпер кIэрахъуэ нэхъыфI дыдэ къратыну, «Старшему сержанту Ахомготову от командующего» жыхуиIэ псалъэхэри тратхэну.
Сержант нэхъыжьыр зыхэта зэхэуэ нэхъ гуащIэ дыдэхэм ящыщт Керчь деж щекIуэкIар. Армэ Плъыжьым и сэлэтхэм хэщIыныгъэшхуэ къритат бийм, топышэхэмкIэ хьэлэчыр къыхрагъэхырт. Нэмыцэхэм ди сэлэтхэм къытраунэщIэну ягъэхьэзыра топхэм ящыщ зы къигъэуащ Хьэсин. Бийм зыщигъэбыда щIыпIэм гу къылъамытэу екIуалIэри, топ зэрагъауэм лагъым тридзащ. Ахуэмгъуэтым гу къылъатащ фашистхэм, къыкIэлъыуэуи щIадзащ. ЩIалэ хахуэр къикIащ а псэзэпылъхьэпIэм – ныбафэкIэ пщыурэ щIытIым нэсри, абыи лагъым дидзащ Псэууэ къэна нэмыцэ офицерхэмрэ сэлэтхэмрэ гъэру къищтащ снайпер лIыхъужьым. Хьэсин зэрихьа лIыгъэм теухуа тхыгъэ фронтым къыщыдэкIыу щыта «Знамя Родины» газетым 1944 гъэм жэпуэгъуэм и 28-м тетат.
Ахуэмгъуэтым хахуэу зыкъыщигъэлъэгъуащ Севастополь хуит къыщащIыжми. Бийм и Iэщэфащэхэр щихъумэ автомашинэу тIу къигъэуащ, нэмыцэ офицеру 8 иукIащ. Севастополь деж уIэгъэ щыхъуащ зауэлIыр. Ауэ госпиталым кIуэн идакъым, медсанчастым и уIэгъэр щригъапхэри, Iэщэр къищтэжат.
Снайпер Iэзэ, зытригъапсэм блэмыукI фочауэ, зауэлI хахуэ Ахуэмгъуэт Хьэсин къыхуагъэфэщащ дамыгъэ куэд. Абыхэм ящыщщ ЩIыхьым и етIуанэ, ещанэ нагъыщэхэр зиIэ орденыр, «Кавказыр хуит къызэрищIыжам папщIэ», «Зауэ щIыхьым папщIэ», «Германием зэрытекIуам папщIэ» медалхэр. Мызэ-мытIэу къратащ Сталин Иосиф и щIыхь тхылъ. Хэку зауэшхуэм и етIуанэ нагъыщэ, Октыбрь революцэм и орденхэр зауэлIым къратащ цIыхухэр мамыр гъащIэм хыхьэжа нэужь – 1985, 1971 гъэхэм.
Зауэр иуха нэужь, Ахуэмгъуэт Хьэсин щалъхуа къуажэм къигъэзэжащ. И къуажэгъухэм ящIыгъу колхозыр къиIэтыжащ, губгъуэм илэжьыхьащ. Унагъуэ дахэ иухуащ, быниплI къыщIэхъуащ. (Ди жагъуэ зэрыхъунщи, и бынхэм ящыщу псэужыр ипхъу Алёнэ и закъуэщ). Хьэсин лэжьакIуэшхуэт, цIыху емызэшт. Къуажэдэсхэм пщIэшхуэ къыхуащIт, куэдым яхуэхъурт чэнджэщэгъу. Ныбжьэгъу и куэдт, захуагъэм тет, пщIэ иIэт.
1988 гъэм мазаем и 30-м дунейм ехыжащ зауэ гъуэгум лIыхъужьу ирикIуа, зауэ нэужьми къуажэ гъащIэр зэтегъэувэжыным хэлъхьэныгъэ хуэзыщIа сэлэт хахуэр, адыгэлIыр. Хэку зауэшхуэм и лIыхъужь Тамбий Хьэсин и цIэр фIащыжащ Ислъэмей къуажэм и уэрамхэм ящыщ зым.
