Республикэм и зыужьыныгъэм зи гуащIэ хэзылъхьахэр

Ди республикэр нобэ хуэдэу щIэращIэу, ефIакIуэу псэун папщIэ, зи гуащIэм щымысхьа, зи псэ емыблэжа цIыху щэджащэ куэдым я цIэр къыхэнащ абы и тхыдэм. Апхуэдэхэм ящыщу нобэ дигу къэдгъэкIыжыну дыхуейщ иджыри зи цIэм Iулыдж иIэ, къэрал лэжьакIуэ цIэрыIуэ зыбжанэ. Абыхэм ящыщщ Мэлбахъуэ Тимборэ Къубатий и къуэр. Абы и зэманращ республикэм хэпщIыкIыу зыщиужьар, къалэм дэт ухуэныгъэшхуэхэр щIын щыщIадзар. Политик лъэрызехьэу, къызэгъэпэщакIуэ нэсу, къэралым хузэфIэкI хуищIэу псэуа лIым зэрыадыгэмрэ адыгагъэм пщIэ зэрыхуищIымрэ зэи игъэгъуащакъым. УкъызыхэкIа лъэпкъым пщIэ хуэпщIын зэрыхуейр, лъэпкъылIу укъалъытэн щхьэкIэ анэдэлъхубзэр фIыуэ зэрыпщIапхъэм куууэ тепсэлъыхьырт ар, мыпхуэдэ и псалъи къэнащ: «Лъэпкъыр къызэрыпцIыхур и бзэмрэ и псалъэмкIэщ. Ди бзэм, ди лъэпкъым пщIэ яхуэдмыщIыжынумэ, сыт лъэпкъ гъуазджэти, лъэпкъ щэнхабзэти жытIэу къыщIэджыхьынур, анэдэлъхубзэкIэ апхуэдиз тхылъ къыщIыдэдгъэкIынур? Хэт абы хуейр? Зи бзэр зымыщIэжхэмрэ зыщIэну хуэмеиххэхэмрэ?! ИIэ-тIэ, Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэ жыдмыIэу, ди щIыналъэм «Налшык щIыналъэ» фIэдвгъэщ, дэри гугъу демыхьу, къэралри апхуэдизу къыдэмылIалIэу».

 Мэлбахъуэ Тимборэ и гъащIэр дуней псом щапхъэу щыбгъэлъагъуэ хъунущ, зыщымысхьыжу и Хэкум зэрыхуэлэжьамкIэ, IуэхуфIхэр зэрыпхигъэкIамкIэ, гугъуехьхэм къапимыкIуэту и хэку цIыкIур зэрыригъэфIэкIуамкIэ.

КъБР-м и япэ Президенту щыта КIуэкIуэ Валерэ Мухьэмэд и къуэм пщIэшхуэ щиIащ Къэбэрдей-Балъкъэрми Урысей Федерацэми. УФ-м ФедерацэмкIэ и Советым и УнафэщIым и къуэдзэу, Къэрал Советым хэту, ар жыджэру хэлэжьыхьащ мыхьэнэшхуэ зиIэ Iуэхухэр зэфIэхыным, цIыхубэм я сэбэп зыхэлъ унафэхэр къэщтэным икIи гъэзэщIэным.

Республикэм щыпсэу цIыхухэм яку дэлъ зэхущытыкIэфIыр гъэбыдэным, абы лъэпкъ зэгурыIуэныгъэ илъыным хущIэкъуащ КIуэкIуэ Валерэ. ЩIыналъэм и экономикэ лъэщагъым хэгъэхъуэн, псэукIэр егъэфIэкIуэн - апхуэдэ Iуэхугъуэхэрщ мычэму зэлэжьар къэрал къулыкъущIэр.

КIуэкIуэм и плъапIэт Урысей Федерацэр гъэбыдэныр, абы хыхьэ щIыналъэхэр щхьэхуиту щытын зэрыхуейри IэщIыб ищIыртэкъым.  КIуэкIуэ Валерэ и фIыгъэкIэ ди щIыналъэм экономикэ, щэнхабзэ пыщIэныгъэ куухэр яхуиIэ хъуащ гъунэгъу республикэхэм, областхэм, крайхэм. Ноби ефIакIуэ а зэдэлэжьэкIэр сэбэп яхуэхъуащ лъэныкъуэхэм я щыIэкIэ-псэукIэмрэ-экономикэмрэ зыужьыным.

КIуэкIуэ Валерэ къыхуагъэфэщащ «Хэкум и пащхьэм щиIэ фIыщIэхэм папщIэ» орденым и II, III нагъыщэхэр, Лэжьыгъэм и Бэракъ Плъыжь, «ЩIыхьым и Дамыгъэ», Зэныбжьэгъугъэм, Октябрь революцэм я орденхэр.

Япэ дыдэу къуажэ школыр республикэм къыщызыуха цIыху 11-м ящыщащ КъБР-м и тхыдэ напэкIуэцIхэм зи цIэр фIыкIэ къыхэщыж Къущхьэ КIыщыкъуэ Сэхьид и къуэр. Къэбэрдей-Балъкъэрым и обкомым и секретару, Къэбэрдей-Балъкъэрым и Совет Нэхъыщхьэм и УнафэщIу щыта Къущхьэ КIыщыкъуэ КъБР-м и Правительствэм щылэжьащ илъэс 21-кIэ. Абы щыщу илъэс 16-кIэ Правительствэм и УнафэщIу (1969-1984 гъ. гъ.), щэнейрэ КПСС-м и съездхэм лIыкIуэу хэтащ. КъБАССР-м, РСФСР-м, СССР-м я Совет Нэхъыщхьэхэм я депутату илъэс 30-кIэ къекIуэкIащ.

Нэхъыжьхэм ящIэж, а илъэсхэм республикэм зэрызиужьар: экономикэм, щIэныгъэм, узыншагъэр хъумэным, щэнхабзэм, цIыхухэм я псэукIэр егъэфIэкIуэным теухуауэ хуабжьу ипэкIэ кIуэтат. А псоми илъэс 40-м щIигъукIэ псэемыблэжу хэлэжьыхьащ КIыщыкъуэ, IэнатIэ нэхъ гугъу дыдэхэм пэрыту. ИкIи цIыхубэм я псэукIэр ефIэкIуэн папщIэ Iуэхугъуэ куэд гъащIэм хипщащ.

Совет, урысей жылагъуэ лэжьакIуэ, КъБАССР-м и Министрхэм я Советым и УнафэщIу щыта Дохъущокъуэ Мусэ I950-1957 гъэхэм ВЛКСМ-м и Нагорнэ райкомым и етIуанэ, иужькIэ и япэ секретару лэжьащ.

Дохъущокъуэм сыт щыгъуи гулъытэ хэха хуищIащ жылагъуэ-политикэ Iуэхум. Езыр КПСС-м и XXVII съездым и лIыкIуэу, РСФСР-м и Совет Нэхъыщхьэм и депутату, Къэбэрдей-Балъкъэр АССР-м и Совет Нэхъыщхьэм и зэхуэсыгъуэ зыбжанэм я депутату щытащ. КПРФ-м и Къэбэрдей-Балъкъэр щIыналъэ къудамэм и рескомым хэтащ. IэнатIэу зыпэрыта псори пщIэ иIэу ирихьэкIащ, дэтхэнэми и гуащIэ хилъхьэу.

Жылагъуэ, политикэ лэжьакIуэ цIэрыIуэ, Хэку зауэшхуэм и ветеран ШэджыхьэщIэ Мухьэмэд хэлъхьэныгъэшхуэ хуищIащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и экономикэмрэ щэнхабзэмрэ зегъэужьыным. 1960 — 1970 гъэхэм республикэм и идеолог нэхъыщхьэу къалъытэу щыта ШэджыхьэщIэ Мухьэмэд ящыщт совет, парт унафэщI нэхъ пажэхэм, лэжьапIэ IэнатIэхэр зи къару емыблэжу къэзыIэтыжахэм, щIыналъэм и социально-щэнхабзэ, политикэ Iуэхухэр егъэфIэкIуэным елэжьахэм.

Зэманым и лIыхъужькIэ уеджэ хъунущ ШэджыхьэщIэм. Зыщыдгъэгъупщэ хъунукъым республикэм и щIэныгъэ, щэнхабзэ IэнатIэхэм зегъэужьыным абы гулъытэшхуэ зэрыхуищIар. Абыхэм ящыщт КъБКъУ-р, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш академиер, Кавказ Ищхъэрэм ГъуазджэхэмкIэ и къэрал институтыр, ПТУ-мрэ техникум пщIы бжыгъэхэмрэ, школыщIэхэр, ЩэнхабзэмкIэ унэхэр, кинотеатрхэр, къуажэ клубхэр, Музыкэ театрыр къызэIухыным, филармонием и симфоние оркестрыр къызэгъэпэщыным, журналыщIэхэмрэ газетхэмрэ къыдэгъэкIыным, къыдагъэкI тхылъ бжыгъэм хагъэхъуэным зэрыхэлIыфыхьар.

НэщIэпыджэ Замирэ.