Зи усэхэмрэ уэрэдхэмрэ зэIэпах

ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей Къэрал драмэ театрым фэеплъ пшыхь щекIуэкIащ. Ар КъБР-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм къызэригъэпэщащ, республикэм ЩэнхабзэмкIэ и министерствэр и дэIэпыкъуэгъуу, КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ, КъБР-м и комсомолым и Къэрал саугъэтым и лауреат, ЩIэныгъэхэмкIэ Дунейпсо Адыгэ Академием и член-корреспондент, УФ-м и ТхакIуэхэми и Журналистхэми я зэгухьэныгъэхэм хэта тхакIуэ, зэдзэкIакIуэ, журналист Къагъырмэс Борис къызэралъхурэ илъэс 90 зэрырикъум и щIыхькIэ.

ИлъэсипщI ипэкIэ дунейм ехыжа тхакIуэм и лэжьэгъухэм, ныбжьэгъухэм, унагъуэм я гъусэу трахауэ щыта сурэтхэм я гъэлъэгъуэныгъэ щагъэуват театрым и пэIущIэ пэшым.

Пшыхьыр ирагъэжьэным ипэ къихуэу, экранымкIэ къагъэлъэгъуащ Къагъырмэс Борис и гъащIэмрэ гуащIэмрэ теухуауэ трахауэ щыта теленэтыным щыщ пычыгъуэ. УсакIуэр абы щытепсэлъыхьырт щалъхуа Лэскэн ЕтIуанэ къуажэм, КъБКъУ-м и филологие къудамэм зэрыщеджам, литературэ зэгухьэныгъэ къызэрызэрагъэпэщам, университет нэужьми тхэным зэрыпищам, нэгъуэщIхэми. Пшыхьым щрагъэдэIуащ Борис и анэр зэIущIэм къыщыпсалъэу архивым къыхэна пычыгъуи.

Къагъырмэс Борис 1935 гъэм Лэскэн ЕтIуанэ къуажэм къыщалъхуащ. КъБКъУ-м и филологие факультетыр диплом плъыжькIэ къиуха нэужь, къыщалъхуа къуажэм игъэзэжри, пэщIэдзэ классхэм урысыбзэмрэ литературэмкIэ я егъэджакIуэу щылэжьащ. 1960-1961 гъэхэм Москва и комсомол школ нэхъыщхьэм щIалэгъуалэ печатым и лэжьакIуэхэр щагъэхьэзыр и курсхэм щеджащ. Ар щылэжьащ «Советская молодёжь», «Адыгэ псалъэ», «Iуащхьэмахуэ» журналхэм, КъБАССР-м телевиденэмрэ радиомкIэ и комитетым. И япэ усэхэр 50 гъэхэм къытехуащ «Литературная газета», «Дон», «Дружба народов» журналхэм икIи ахэр цIыхубэм зэуэ «япхъуэтащ». «ФIэхъус апщий» зыфIища и япэ тхылъыр I962 гъэм Налшык къыщыдэкIащ.

         КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин Къагъырмэс Борис и гъащIэмрэ гуащIэмрэ здытепсэлъыхьым жиIащ:

- Ди лъэпкъ щэнхабзэмрэ литературэмрэ зыгъэбея цIыху щэджащэр ныщхьэбэ дигу къыдогъэкIыж. Ар ящыщщ зи цIэр лъэпкъ литературэм и тхыдэм дыщэ хьэрфхэмкIэ хатха, 60 гъэхэм къэунэхуа, дызэрыгушхуэ тхакIуэ, усакIуэ цIэрыIуэхэм. Абы и IэдакъэщIэкIхэм фэрыщIагъ хэмылъу гъащIэм и пэжыр къыщигъэлъэгъуэжащ. Езым и нэгу щIэкIа Iуэхугъуэхэрщ ар нэхъыбэу зытетхыхьар, ди лъахэм, анэм, цIыхухэм, хэкум, анэдэлъхубзэм яхуиIэ лъагъуныгъэмрэ и сабиигъуэр зыхиубыда Хэку зауэшхуэ зэман дыджым теухуа гукъэкIыжхэмрэщ, - къыхигъэщащ Къумахуэ Мухьэдин. – Борис и Iэдакъэ къыщIэкIащ усэхэр, поэмэхэр, миниатюрэхэр, повестхэр, эссехэр, балладэхэр, Iуэтэжхэр, сабийхэм яхуэгъэза таурыхъхэри. «Лэскэн пщащэ» уэрэдыр, «Лэскэн мэз» усэр зэхэсхыху си къуажэгъу усакIуэм сригушхуэрт. Къэшэж Иннэрэ Борисрэ зэныбжьэгъуу щытащ икIи Иннэ урысыбзэкIэ зэридзэкIащ абы и усэ куэд. Сыщымыуэмэ, Къэшэжым и «Гармошка в Лескене» усэр зыхуитхар Къагъырмэсращ. Борис псэуху зыхуэлэжьа псалъэм и псэр пытыху хуэпэжащ. УсакIуэр дунейм ехыжами, и IэдакъэщIэкIхэр ноби щIэблэм зэIэпах.

Къагъырмэсым и япэ тхылъхэр къызэрыдэкIыу цIыхухэм псынщIэу зэбграхырт, щIалэгъуалэм и усэхэр гукIэ зрагъащIэрт, тхакIуэхэмрэ усакIуэхэмрэ ятриухуэ IэдакъэщIэкIхэр, публицистикэ тхыгъэхэр газетхэмрэ журналхэмрэ (Советская молодёжь», «Адыгэ псалъэ», «Iуащхьэмахуэ», «Нур», «Солнышко») къытехуэрт, радиомкIэ къатырт. Къагъырмэс Борис тхылъ 30-м щIигъу адыгэбзэкIи урысыбзэкIи къыдигъэкIащ. Абы адыгэбзэм къригъэзэгъащ Лермонтов Михаил, Пушкин Александр, Шевченкэ Тарас, Хетагуров Коста, Мечиев Кязим, Петраркэ Франческэ, нэгъуэщI тхакIуэхэм я IэдакъэщIэкIхэр. Езым и усэхэр зэрадзэкIащ белорус, украин, латыш, молдав, къыргъыз, румын, осетин, къумыкъу, нэгъуэщIыбзэхэмкIэ.    

УФ-м и ТхакIуэхэм я зэгухьэныгъэм и секретарь, филологие щIэныгъэхэмкIэ кандидат, усакIуэ, публицист Поповэ Нинэ зи лIыкIуэ зэгухьэныгъэм и тхьэмадэ Мединский Владимиррэ а зэгухьэныгъэм и правленэм и секретариатым жэуап зыхь и секретарь Иванов Николайрэ я цIэкIэ фIыщIэ яхуищIащ зи гуащIэм и пщIэр цIыхубэм ялъытэ Къагъырмэс Борис и фэеплъ пшыхь гуапэр къызэзыгъэпэщахэм, усакIуэм и благъэхэмрэ Iыхьлыхэмрэ, и IэдакъэщIэкIхэр фIыуэ зылъагъухэм. Абы къыхигъэщащ зи усэхэмрэ Iуэтэжхэмрэ цIыхубэм ягу дыхьа, зи цIэр лъэпкъ щэнхабзэм къыхэна Къагъырмэс Борис хуэдэ тхакIуэхэм я тхыгъэхэм уасэ зэримыIэр.

ЩоджэнцIыкIу Алий и цIэр зезыхьэ Къэбэрдей Къэрал драмэ театрым и артистхэу ХьэщIэлI Iэдэм, Хьэмырзэ Ахьмэд, ДыщэкI Рауят, Лэскэн ЕтIуанэ къуажэм и курыт еджапIэм и 7 классым щеджэхэу Къумахуэ Алихъанрэ Тэнащ Миленэрэ къеджащ Къагъырмэс Борис и усэхэм. УэрэджыIакIуэхэу Къуэдзокъуэ Мухьэмэд, ЦокIыл Азэмэт, «Ридадэ» сабий ансамблым пшыхьым щагъэзэщIащ Къагъырмэс Борис и псалъэхэр зыщIэлъ уэрэдхэр. Ахэм макъамэ щIалъхьащ композиторхэу Къашыргъэ Билалрэ Къул Амиррэ.

Къагъырмэс Борис и IэдакъэщIэкIхэр ноби зэрызэIэпахым и щыхьэту, пшыхьым щагъэлъэпIащ усакIуэр илъэс 90 зэрырикъум и щIыхькIэ КъБКъУ-м Адыгэ щэнхабзэмкIэ и центрым къызэригъэпэща зэпеуэм къыщыхэжаныкIахэр. Налшык къалэм и курыт еджапIэхэмрэ КъБКъУ-м и студентхэмрэ щыщу абы щытекIуахэм ехъуэхъури, саугъэткIэ (и адэм и усэхэр щызэхуэхьэсауэ иджыблагъэ къыдигъэкIа тхылъымкIэ) яхуэупсащ Борис ипхъу Светланэ.

- Хуабжьу си гуапэщ усыгъэмрэ цIыхухэмрэ зыхилъхьэ щымыIэу фIыуэ зылъагъуу псэуа си адэм и фэеплъ пшыхьым сызэрыхэтыр, ар цIыхубэм зэращымыгъупщэмрэ и усэхэр щIэблэм фIыуэ зэралъагъумрэ сэркIэ лъапIэщ. ЦIыхубэм щIэину къахуигъэна и усэхэр дяпэкIи щIэблэм яджыну, и уэрэдхэр ягъэзэщIэну сыщогугъ, - жиIащ Светланэ. – Мы гукъэкIыж пшыхьыр зи жэрдэмхэми, си адэм и усэхэм къеджэнымкIэ зэпеуэр къызэзыгъэпэща центрым и унафэщI Езауэ Мадинэрэ Къул Амири фIыщIэ яхузощI.

Пшыхьым зыкърагъэхьэлIат республикэм и унафэщIхэм, жылагъуэ лэжьакIуэхэм, Борис и IэдакъэщIэкIхэр фIыуэ зылъагъухэм, щIыналъэм щыпсэухэмрэ абы и хьэщIэхэмрэ, унагъуэм, и Iыхьлыхэм.