АдэцIэр зэхагъэгъуэщами

2004 гъэм, ТекIуэныгъэм и махуэм и пэ къихуэу, “Аргументы и факты” газетым тхыгъэ кIэщI къытрадзауэ щытащ. Абы итт Малэ Къэрэшей районым щыщ Первомайск (Абыкъухьэблэжь) къуажэм щыщ адыгэ щIалэ Тамбий Владимир Леонтий и къуэр Совет Союзым и ЛIыхъужь ящIауэ зэрыщытар. АрщхьэкIэ а цIэ лъапIэр зыфIащам къылъэIэ­сы­жакъым, и адэцIэр зэха­гъэгъуащэу Леонтийм и пIэкIэ Леонид жиIэу ятхауэ къыщIэкIри.

ЛIыхъужьым и щхьэгъусэу щыта Тамбий Евдокие Алексей и пхъум, Харьков областым щыщ Изюме къалэм щыпсэум, и письмом къы­щиIуэтэжащ а хъыбарыр. Iуэхум и пэжыпIэр зэхэзгъэ­кIын си мураду Нартсанэ (Кисловодск) военкоматым сы­кIуащ. Абы щызагъэлъэгъуащ Тамбий Владимир Леонтий и къуэм и тхылъхэр. ЛIыхъу­жьым теухуауэ абы итхэм сыкъыщеджэм, хуабжьу згъэщIэгъуащ Ставрополь крайми, Къэрэшей-Шэрджэсми, Къэбэрдей-Балъкъэрми, Адыгейми щыпсэухэр мы Iуэхум зыкIи зэрыщымыгъуазэр. Ауэ езы жылэм дэс куэдым фIы дыдэу яцIыхужырт я къуажэгъу ха­хуэр зыхуэдэ­лIу щытар.

Япэ щIыкIэ Тамбийм и тхылъхэм зыри трызагъэтхыкIакъым, организацэ гуэрым и лъэIу зэрызмыIыгъым къы­хэкIыу. Ауэ подполковник Къа­лэужь Андрей и фIыгъэкIэ Там­бийр щыпсэуа щIыпIэр къэз­гъуэтыжащ.  Сэ сыкъыщыху­­тащ Абыкъухьэблэжьым и уэрамхэм ящыщ зым, 1984 гъэм дунейм ехыжа Тамбий Владимир зытесам. СыщIэуп­щIэурэ, комбатым и шыпхъур къэзгъуэтащ. Куэд дэмыкIыу абырэ сэрэ дызэIущIащ, “Аргументы и факты” газетым тета тхыгъэ цIыкIури сигъэ­лъэгъуащ.

Абы щыгъуэм сэ къэзгуфIам гъунэ иIэкъым. ИкIи “Черкес хэку” газетым и лъэIу тхылъ сIыгъыу Нартсанэ къалэ военкоматым сыкIуэри, Тамбий Владимир Леонтий и къуэм теухуа тхылъхэр ксерокскIэ тестхыкIри зджыуэ тхьэма­хуэ­кIэ сыбгъэдэсащ.

Аращи, чыристан диныр къэзыщта Тамбийхэ Леонтийрэ (и лъэпкъкIэ къэбэрдейщ) Екатеринэрэ (и лъэпкъкIэ шэрджэсщ) 1923 гъэм жэп­уэгъуэм и 27-м щIалэ цIыкIу къахуэхъуащ. 1939 гъэм абы Учкекен къыщиухащ курыт еджапIэр; иужькIэ Нартсанэ зооветеринар техникумым щIэтIысхьащ.

А зэманым зауэм и кIа­гъэпшагъэр Европэм къыщ­хьэщыхьэу щIидзат. Хэкур зыхъумэжын зауэлI хуэны­къуэт. 1939 гъэм дыгъэгъазэм и 12-м Володя щIолъэIу­ри дзэм макIуэ икIи Орджоникидзе къалэм дэта лъэсы­дзэ училищэм щIагъэтIысхьэ. ИлъэситI дэкIа нэужь, училищэр къеухри, “лейтенант” цIэр къыфIащ икIи взводым и унафэщIу фронтым ягъакIуэ. Зы мазэ докIри, ротэм и командирым и къуэдзэу ягъэув.

Ищхъэрэ-кхъухьэпIэ лъэныкъуэм зауэр и гуащIэгъуэу щекIуэкIырт. 25-нэ фочауэ бригадэ щхьэхуэм и 2-нэ дзэ пакIэ нэхъыщхьэм хэту Волхов фронтым щызауэурэ, Тамбийр Чудовэ станцым деж уIэгъэ щохъу. УIэгъэщым къыщIэкIыжа нэужь, 1942 гъэм и гъатхэпэм, ар ягъэув КъухьэпIэ фронтым и 31-нэ армэм и 20-нэ гвардейскэ дивизэм и 57-нэ фочауэ полкым и пулемет ротэм и унафэщIу. И ротэм щIыгъуу Калинин областым щыщ Погореловэ къалэм и гъунэгъуу щызауэурэ, 1942 гъэм и шыщхьэIум Владимир аргуэру уIэгъэ мэхъу. Москва и деж щагъэ­хъужа нэужь, зыхэта дивизэм ягъэкIуэжри, ар 57-нэ гвардейскэ фочауэ полкым и батальоным и командир ящI. Абы щыгъуэм Тамбийр илъэс 19 хъуа къудейт. Владимир и батальоныр и гъусэу Новомосковск, Нижне-Днепровск хуит къэзыщIыжахэм яхэтащ, иужькIэ Днепр зэпры­кIахэми яхэтащ.

А зэманым Тамбийр ягъэув 57-нэ гвардейскэ фочауэ полкым и командирым сэлэтхэр гъэсэнымкIэ и къуэдзэу. ИужькIэ, 1943 гъэм и дыгъэ­гъазэм, Ещанэ Украин фронтым и 37-нэ армэм и 20-нэ гвардейскэ фочауэ дивизэм и 57-нэ фочауэ полкым и командир ящI. Илъэс 20 къудейт абы щыгъуэ адыгэ щIа­лэр зэрыхъуар.

Зы мазэ дэкIауэ, Кривой Рог къыщащтэм щыгъуэ, Тамбийр аргуэру уIэгъэ мэхъу. Нартсанэ зыщегъэхъуж икIи, ма­зиплI докIри, фронтым ар­гуэру егъэзэж. Куэд дэмыкIыу Владимир мотомеханизированнэ гуп щхьэхуэм и командиру ягъэув. Абы къыпэщытт Румыниери, Болгариери, Югос­лавиери, Венгриери.

1945 гъэм и мэлыжьыхь мазэм Тамбийр ягъакIуэ Фрунзе и цIэр зезыхьэ Академием. Абы щыгъуэм а еджапIэ нэ­хъыщхьэр Свердловск къалэм щыIэт. Ауэ и узыншагъэр зэрымыхъарзынэм къыхэ­кIыу Владимир Академием къы­щIагъэкIыж.

Зауэ нэужьым Тамбийр IэнатIэшхуэхэм пэрытыжыфкъым. Мызэ-мытIэу ар сыма­джэщхэм щIэлъащ. Ауэ кIуэ пэтми и уIэгъэхэр нэхъ къеузырт. Абы къыхэкIыуи 1960 гъэм дзэм къыхагъэкIыж.

Тамбий Владимир Нартсанэ къегъэзэж. Ар лэжьащ лы комбинатым и къудамэм и унафэщIу.

Зауэм щыгъуэ Тамбий Владимир Леонтий и къуэм     къыхуагъэфэщащ Вагъуэ Плъыжь ордену тIу, Александр Невский, Бэракъ Плъыжь орденхэр, “ЛIыгъэкIэ къазэрыхэщам папщIэ” совет, болгар медалхэр, нэгъуэщI зыбжани.

Тамбий Владимир Леонтий и къуэм и цIэр фIащащ        Абы­къу­хьэблэжьым и уэрамхэм ящыщ зым. Ауэ Къэбэрдей-Балъкъэр, Къэрэшей-Шэр­джэс республикэхэм абы и фэеплъ гуэри щыбгъуэтынукъым.

Тамбийм и фэеплъыр кIуэдакъым, ауэ ар нэхъри къэIэтыжын, хуэфащэ пщIэ егъэгъуэтыжын хуейщ.

Дохъушокъуэ Синэ.

Поделиться: