1979 гъэм СССР-м и Правительствэм къэралым и ипщэ гъунапкъэхэм я шынагъуэншагъэр къызэригъэпэщын, 1978 гъэм Афганистаным тетыгъуэр щызыубыда ЦIыхубэ-Демократие партым дэIэпыкъун мурадкIэ, советыдзэхэм щыщхэр Афганистаным иришащ. Ар гъунэгъу къэралым и унафэщIхэм я лъэIут, зэныбжьэгъугъэм, зэдэлэжьэныгъэм теухуа совет-афган зэгурыIуэныгъэм къигъэув зы Iыхьэт. 1988 гъэм мэлыжьыхьым и 4-м Женевэ Iэ щытрадзащ зэныкъуэкъур мамыру зэфIэхыным теухуа зэгурыIуэныгъэм, абы ипкъ иткIэ, советыдзэр Афганистаным иджыри мазибгъукIэ щыIэнут. ИкIи, зэрызэгурыIуам тету, 1989 гъэм мазаем и 15-м совет дзэлIхэр къэралым кърашыжащ.
А зауэм хэтащ Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэу цIыху щэ бжыгъэхэр, а лъэхъэнэм дзэм къулыкъу щезыхьэкIа щIалэщIэхэр. Абыхэм ящыщ зыщ КъБР-м щэнхабзэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, Дунейпсо Адыгэ Хасэм и IуэхущIапIэм и унафэщI Нанэ Лерэ и дэлъху нэхъыщIэри. Илъэс 37-рэ ипэкIэ къэрал мыхьэнэ зиIэ а зэпэщIэтыныгъэр я унагъуэми къызэрылъэIэсар къытхуеIуэтэж Лерэ:
- Афганистан зауэм и лъэужьыр унагъуэ куэдым къыщинащ, абыхэм дащыщщ дэри. Си дэлъху нэхъыщIэ Нанэ Алим а зэпэщIэувэныгъэм и гуащIэгъуэ дыдэм хэхуат. Абы къэралым къулыкъу щыхуищIа илъэсхэр ди унагъуэм дежкIэ тыншу щытакъым. Си анэ Уцэ блыным фIэлъ махуэгъэпсырат и плъапIэр, пщэдджыжь къэс къызэтрихырти, къыпитхъырт, 1989 гъэм и мэлыжьыхьым къэкIуэжын хуей и къуэм къыхуэнэжа махуэхэр къыпибжыкIыу. Афган къалэхэм я цIэхэр гукIэ зригъэщIат мамэ, и къуэм и письмо кIапэ къыIэрыхьэным щыгугъыу куэбжэпэм деж пощтзехьэм щыпэплъэрт. АрщхьэкIэ, мазитхукIэ и гур псэхуакъым, Алим и зы хъыбари дымыщIэу дыпсэуащ апхуэдизрэ. ИужькIэ къэтщIащ ар зыхэт дзэ частыр бгым лъагэу зэрытетыр.
Афганистаным дзэхэр кърашыжын хуейуэ унафэр къыщыIуам, дэ дызэрыщыгуфIыкIам гъуни нэзи иIэкъым. Тхьэмахуэ ипэ си дэлъху Мусэрэ сэрэ Амударья телъ лъэмыжым и гъунэгъу Термез дыкIуащ, Алим дыпежьащ. КхъухьлъатэкIэ Ташкент нэс дылъатэри, итIанэ автобускIэ Узбекистаным и ипщэ гъунапкъэ дыдэм щыIэ жылэм дынэсащ. КъэралитIыр зэпызыщIэ, Зэныбжьэгъугъэм и лъэмыжыр ди дежкIэ гугъэм и дамыгъэ хъуат абы щыгъуэм. Къалэм гуапэу къыщытIущIащ, хьэщIэщым дыщIагъэтIысхьащ. Пщэдджыжь къэс дыгъэм и япэ бзийхэм дакъыдэтэджырти, гъунапкъэм дыкIуэрт, ди дэлъхур абдеж къызэрыIухьэжу къэтщтэжыну. Сыту цIыху куэд зы унагъуэшхуэм хуэдэу щызэхэтт абдеж, я Iыхьлыхэм пIащIэу пэплъэу. Дэри абыхэм дразыхэзт. АфганистанымкIэ дыплъэрт, къэкIуэжхэм ди Iыхьлыхэр къахэтлъагъукIыну дыхуейуэ ди нэхэр тедияуэ.
Мазаем и 14-м шэджагъуэ нэужьым хъыбар къэIуащ щIыналъэм дзэ къишыжыныр щызэфIагъэкIауэ. Куэд зэбгрыкIыжу щIадзащ, ауэ дэ дыкъэнащ. Ди дэлъхур иджыри къикIыжатэкъым.
«Пщэдей хъуху кърашыжыну жаIат, ар дауэ?» - согупсыс сэ. Дзэ фащэкIэ зэщыхуэпыкIа зы лIым сыбгъэдыхьэри, щIэупщIэн щIэздзащ. Абы ирихьэлIэу «афганец»-кIэ зэджэ жьапщэр къызэрыкъуэхащ. Жьыбгъэм пшахъуэ плъыжьыр кърихьэкIырт, нэр имыгъаплъэу. Абы хэту дзэ машинэ зыбжанэ лъэмыжым къытехьауэ солъагъу. Гъуэгубгъум дыIууващи, дызыпэплъэ-хэм я цIэхэр зытет тхылъымпIэ кIапэр догъэпIий, абы и жэуапу сэлэтхэм я Iэр къытхуагъэдалъэ, апхуэдэ яхэтрэ яхэмытрэ къыдагъащIэу. Абдежым, гъуэгум и адрей лъэныкъуэмкIэ щыт си дэлъху Мусэ щIопхъуэри, машинэхэм я зым долъей. Си гъунэгъуу щыт бзылъхугъэхэр зэрогъэкIий: «Хъыджэбз цIыкIур къэнащ!». Сэри сыщIопхъуэ. БМП-м дэсым гу къыслъитагъэнщ, къоувыIэри, напIэзыпIэм машинэшхуэм сыкъохутэ. Псори пщIыхьэпIэм хуэдэут зэрекIуэкIыр, ауэ зы дакъикъэм IупщIу къызгурыIуащ си дэлъхуитIым сазэрыбгъэдэсыр. Алим къилъагъури, Мусэ машинэм дэлъеят, сэри срагъэтIысхьэжри, ди гуфIэгъуэм кIэ имыIэу IэплIэ зэхуэтщIащ. Сэлэтхэм я гъусэу дынагъэсащ ахэр пIалъэкIэ щаIыгъыну щIыпIэм.
Гъунапкъэм щыдгъэкIуа а махуэхэр сэ зэи сщыгъупщэжынукъым. Зы цIыхубз гуэрым щIалэщIэр и къуэм хигъэхьэзыхьри, зридзат. Сэлэтми, бзылъхугъэр игъэдзыхэну хуейтэкъыми, занщIэу зыкъригъэщIакъым. Зыкъомрэ IэплIэ зэхуащIа нэужь, зэрыутIыпщыжащ - и къуэратэкъым… Ауэ, ди насыпти, абы и къуэри къызэпрыкIыжащ гъунапкъэм.
Гуимыхужщ а теплъэгъуэхэр. Дэтхэнэри пэплъэрт зауэм къикIыж адэм, къуэшым, къуэм. А мафIэ лыгъэм къыхэкIыж щIалэхэр псоми ди зэхуэдэти, дэтхэнэми дыщыгуфIыкIырт.
Нанэ Алим хэкум и пащхьэ щиIэ къалэныр щIыхь пылъу игъэзэщIащ, зауэлIым и щIыхьыр игъэпэжащ. Зэрихьа лIыгъэм, хахуагъэм папщIэ абы къыхуагъэфэщащ командованэм, КъБР-м и дзэ комиссариатым, щIыпIэ администрацэм къабгъэдэкI дамыгъэ лъапIэхэр, щIыхь, фIыщIэ тхылъхэр. Абы къратащ «За боевые заслуги», «Воину-интернационалисту от благодарного афганского народа» медалхэр. Ди унагъуэм дежкIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ мазаем и 14-р. Ар илъэс къэс Iэмал имыIэу догъэлъапIэ.
Алим дзэм щраджам, дауи, Афганистаным зэрагъэкIуэнур тщIэртэкъым. СощIэж ар щыдашым ди адэ Мухьэмэд жри-Iауэ щытар: «Сэ срогушхуэ къэралым къулыкъу хуэпщIэну узэрыкIуэм. Къулыкъур къалэнщ, ар екIуу зэрыбгъэзэщIэнуми шэч къытесхьэркъым. Дыппоплъэ». Ди адэми езым и щIалэгъуэм дзэ къулыкъур ирихьэкIащ. Хэку зауэшхуэм хэтахэщ ди адэ къуэш Нанэ Мухътаррэ ди анэ дэлъху Къуэдз Къэрэшейрэ. Абыхэм яхуэфэщэн лIыуэ гъащIэм лъэ быдэкIэ хэуващ Алими. Афганистаным къикIыжа нэужь, университетыр къиухащ. Иджыпсту Бахъсэн псэупIэ-коммунальнэ IэнатIэм и управляющэ компанием и унафэщIщ, къалэм, Бахъсэн районым, республикэм я жылагъуэ гъащIэм жыджэру хэтщ. Унагъуэ дахэ иIэщ.
«Афганистаным, зауэ зэпэщIэувэныгъэхэм я ветеранхэм я союз» Къэбэрдей-Балъкъэр республикэ жылагъуэ зэгухьэныгъэм и Бахъсэн щIыналъэ къудамэм хэтщ Алим. Ар сыт щыгъуи япыщIащ зауэм щыIахэм, щIалэгъуалэм ущие лэжьыгъэ ядрегъэкIуэкI, курыт еджапIэхэм ирагъэблагъэурэ зауэлI-интернационалистхэм зэрахьа лIыгъэм школакIуэхэм ящыхутопсэлъыхь. Си дэлъхум и къекIуэкIыкIар лIыгъэм, хахуагъэм, фIэщхъуныгъэм, хэкупсагъэм и джэлэсу щызокIуэ ди унагъуэм.
ЗауэлI-интернационалистхэр ди зэманым и лIыхъужьщ жыпIэмэ, ущыуэнукъым. Ахэр къыщалъхуа я Хэкум и къуэ пэжу къыщIэкIащ. Я цIэр къэрал тхыдэм хатхащ. «Иджыри къыздэсым IупщIу сощIэж Афганистаныр щыдбгына махуэр. Псэууэ, лажьэ симыIэу си Iыхьлыхэм сакъыхыхьэжащ. Ар зимыуасэ щыIэкъым, псэзэпылъхьэпIэ ита цIыхум дежкIэ, - жеIэ Нанэ Алим. - Афганистаным зауэр къыщыхъея илъэсхэм сэ сысабийт, пэщIэдзэ классхэм сыщIэсу. Си пщIыхьэпIи къыхэхуакъым, зэгуэр балигъ сыхъуу а къэрал жыжьэм къыщылыда мафIэм сыкъыхэхутэну. Ауэ натIэм къритхам уфIэкIынукъым. Зэманым къыхихар дэ гупрат. Сэ лъэпкъ зэмылIэужьыгъуэхэм къахэкIахэр - къэбэрдейхэр, урысхэр, шэшэнхэр, ингушхэр, ермэлыхэр, куржыхэр - къызбгъурыту сыщыIащ абы. Хэкум къалэн къытщищIар зылI и быну дызэкъуэту дгъэзэщIащ. Абы щыгъуэм илъэс 18 - 20 дыхъуу арат. Иджыпсту, дауи, зытхъуэжащ, ауэ зызымыхъуэжу къэнар зы щIакхъуэ Iыхьэ зэдэдгуэшу зауэ губгъуэм дыздита дзэлIхэм ди зэхущытыкIэрщ, ди зэхуаку дэлъ пщIэрщ, блэкIам къытхуигъэна гурыщIэхэрщ».
