Узэда мэскъалхэм я фIыгъэкIэ

Электросвязымрэ хъыбарегъащIэ IэнатIэхэм я зэгухьэныгъэхэмрэ я дунейпсо махуэр илъэс къэс накъыгъэм и 17-м къэрал куэдым щагъэлъапIэ. Ар кърикIуащ ООН-м и Ассамблее Нэхъыщхьэм 2006 гъэм накъыгъэм и 27-м къищта унафэм.

1844 гъэм накъыгъэм и 24-р ди планетэм щыпсэухэр япэ дыдэу телеграфкIэ щызэрыщIа, хъыбар зэмылIэужьыгъуэхэр щызыIэпаха махуэщ. Абы щыгъуэщ США-м и къалэхэу Вашингтонрэ Балтиморрэ щыпсэухэр, зэпэIэщIэрэ зэтемыплъэххэу, а IэмалымкIэ щызэрыщIар.

Ауэрэ здекIуэкIым, илъэс 21-рэ дэкIри, мазитIрэ ныкъуэкIэ зыхэта псалъэмакъ гугъухэм яужькIэ, къэрал 22-м я унафэщIхэм 1865 гъэм накъыгъэм и 17-м Париж Iэ щытрадзащ япэ дунейпсо телеграф зэухылIэныгъэм. Абы щыгъуэщ къыщыунэхуар Къэрал зэхуаку телеграф зэгурыIуэныгъэу иужькIэ, 1932 гъэм къыщегъэжьауэ, Телеграф жылагъуэкIэ зэджэу къаублар.

ИлъэситI дэкIри, 1934 гъэм, Iэ щIадзащ Электро-зэпыщIэныгъэхэмкIэ къэралхэм я зэухылIэныгъэм. КIэлъыкIуэу физикэр зи тегъэщIапIэ щIэныгъэлI-IэщIагъэлIхэм радиори телефонри къагупсысащ, я зэхэлъыкIэхэми тIэкIу-тIэкIуурэ зрагъэужьащ.

Абы иужькIэ, тхыдэ мыжыжьэм къызэрыхэщыжымкIэ, теле-зэпыщIэныгъэхэм я Iэмалхэр ЩIы Хъурейм и щIыпIэ куэдым къыщагъэсэбэпи хэгъэгухэр тыншу иризэлъэIэси хъуащ.

Физикэм ирилажьэхэри щIэныгъэм нэхъ пэIэщIэхэри щыхьэт зэрытехъуэмкIэ, электро-зэпыщIэныгъэхэр IэмалыфIщ цIыхухэр тыншу зэпсэлъэнымкIи хъыбар зэмылIэужьыгъуэхэр зэIэпахынымкIи.

ЩIэныгъэлIхэм къызэрахутауэ, цIыхухэр напIэзыпIэу зэрыщIэнымкIэ сэбэп хъур узэда, нэрымылъагъу мэскъалхэр хысыдж щIыкIэу хьэуа «зэхуэмыщIакIи» кIапсэ укъуэдиякIи зэрыщызелъатэрщ. Ар и тегъэщIапIэщ IэмэпсымэщIэрэ IэмалыщIэу къежьахэм ящыщ телефонми, телеграфми, иужьрей илъэсхэм дэнэкIи нэс Интернетми.

Электро-зэпыщIэныгъэхэмкIэ дунейпсо зэгухьэныгъэр ООН-м хэт IуэхущIапIэщ. Абы и къалэн нэхъыщхьэхэм язщ къэралхэр зэрызэдэлажьэ-зэрызэрыщIэм IэмалыщIэхэр къыхуэгупсысыныр, къэунэхуагъащIэхэм зегъэужьыныр, зэлъэгъэIэсыкIэщIэхэм яхуэунэтIа Iэмал псори егъэфIэкIуэныр.

БгъэдыхьэкIэщIэхэр я щIэгъэкъуэну, Интернетым къыщыхалъхьэ унэтIыныгъэщIэхэмкIи зэхуэдэу къагъэсэбэп телефон зэпыщIэныгъэхэмкIи Къэбэрдей-Балъкъэрыр нэхъ къызэзыгъэпэщыр «Урысейм и телеком» ОАО-м и республикэ къудамэм хъыбарегъащIэ-коммуникацэ IуэхутхьэбзэхэмкIэ и операторырщ. ЩIыпIэ жыжьэхэм дазэрылъэIэсыфын IэмалхэмкIи абы телажьэ Iэмэпсымэ зэмылIэужьыгъуэхэмкIи Къэбэрдей-Балъкъэрыр зыхуей-зыхуэныкъуэхэмкIэ къызэгъэпэщащ. Иужьрей илъэсхэм ди цIыхухэм куэду къагъэсэбэпхэм ящыщщ «Билайн», «Мегафон», «МТС», «Вымпелком» IуэхущIапIэхэм я Iуэхутхьэбзэхэр.