Къэбэрдей-Балъкъэрым Фэтэр куэду зэхэт унэхэр къызыхуэтыншэу зэгъэпэщыжынымкIэ и фондым и къудамэм Бахъсэн къалэм апхуэдэ псэупIэхэм ящыщу 8 мы махуэхэм къыщегъэщIэрэщIэж.
Лэжьыгъэхэр щрагъэкIуэкI икIи унащхьэхэр щызэрахъуэкI Лениным и цIэр зезыхьэ уэрэмым тет унэ №116-м, Угнич и цIэр зезыхьэ уэрамым и унэ №№11, 13, 15-хэм. Абыхэм нэмыщI, Лениным и цIэр зезыхьэ уэрамым тет унэ №№72, 130, 136-хэм жьы хъуа я инженер коммуникацэхэр щахъуэж. Гагариным и цIэр зезыхьэ уэрамым тет унэ №1«а»-м лифтыр къыщагъэщIэрэщIэж.
ЛэжьакIуэхэм зэрыжаIэмкIи, апхуэдэ Iуэхухэм я фIыгъэкIэ, абыхэм щыпсэу цIыху 1000-м щIигъум я псэукIэр ефIэкIуа, тыншыпIэ ягъуэта хъунущ.
Къыхэдгъэщынщи, 2026 гъэм Фондым Бахъсэн къалэм щригъэкIуэкI лэжьыгъэшхуэхэм хуэдэхэр иужьрейуэ щызэфIигъэкIауэ щытар 2022 гъэрщ.
Тэрч щIыналъэм и Тамбовскэ къуажэдэсхэми спорт утыку Iэхуитлъэхуит хуаухуэ мы махуэхэм. Ар щрагъэкIуэкIыр Зэныбжьэгъугъэм и уэрамырщ, жыг хадэ цIыкIум, школым, щIыпIэ администрацэм и хьэщIапIэм япэгъунэгъуу.
Спорт утыкум и лъабжьэр ягъэбыдакIэщ: мывэкIэщхъыр Iуву тракIутэри, асфальтрэ бетонрэ зэхэщIауэ тIуащIэу тралъхьэжащ. Иджы абдеж щагъэувынущ спорт оборудованэу сом мелуани 2 и уасэ. Абы хыхьэнущ хьэфэм къыхэщIыкIа «алэрыбгъу» быдэр, уэрамхэм хуэщIа тренажерхэр, турникхэр, гимнастикэ тетIысхьэпIэхэр, нэгъуэщI Iэмэпсымэхэри. Апхуэдэуи, пхъэбгъу щагъэувынущ ГТО-м и мардэхэр зэратым теухуа хъыбархэр тету.
ЦIыху 2200-м щIигъу зыдэс къуажэм спорт утыкур шэсыпIэ хуэхъунущ физкультурэмрэ спортымрэ а жылэм зыщиужьынымкIэ, щыжаIащ щIыпIэ администрацэм.
Лэжьыгъэхэр ирагъэкIуэкI «Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм Физкультурэмрэ спортымрэ зыщегъэужьын», «Физкультурэмрэ цIыхубэ спортымрэ зегъэужьын» программэхэм япкъ иткIэ къэрал бюджетым къыхэкIа субсидиемкIэ.
Бахъсэн щIыналъэм и ХьэтIохъущыкъуей къуажэм и жыг хадэ цIыкIур къызыхуэтыншэу зэрагъэпэщыжа нэужь, къуажэдэсхэм я псэр щагъэтIылъ щIыпIэ яхуэхъуащ ар. Ар ирагъэкIуэкIащ «ПсэупIэмрэ къуажэ щыIэкIэмрэ» лъэпкъ пэхуэщIэм и фIыгъэкIэ.
Псори зэхэту метр зэбгъузэнатIэу мин 19-м щIигъу зрагъэубыда щIыпIэм иджырей плиткэхэр лъэс лъагъуэхэм щралъхьащ, уэздыгъэхэр щыпадзащ, тетIысхьэпIэ тыншхэр, тренажерхэр щагъэуващ. Псом хуэмыдэу, къуажэдэсхэм фIыуэ ялъэгъуар сабий джэгупIэ зэпэщымрэ топджэгу губгъуэмрэщ.
Апхуэдэуи, жыг хадэ цIыкIум зэIузэпэщ щащIащ футболист цIэрыIуэу щыта Iэпщэ Александр и фэеплъыр.
ЗэрыжаIэу, цIыху мини 6-м щIигъу щыпсэу а къуажэм дэсхэм зыгъэпсэхупIэ, нэгузыужьыпIэ дахэ ягъуэтащ.
«ЩIалэгъуалэмрэ сабийхэмрэ» лъэпкъ пэхуэщIэм ипкъ иткIэ Лэскэн районым и Хьэтуей къуажэм и курыт еджапIэ №1-ри къызыхуэтыншэу зэрагъэпэщыж. Илъэс 15 ипэкIэ яухуа школыр иджырей мардэм кърагъэтIасэ икIи, нобэкIэ, пкъыгъуэжьхэр къыпкърахащ, унащхьэр зэрахъуэкI. Абыхэм къадэкIуэу, пэшхэр къращIыкI, Iэхуитлъэхуит ящI, лъэгухэр зэрагъэзахуэ. ИужькIэ, инженер коммуникацэхэр зэрахъуэкIынущ, щхьэгъубжэщIэхэр хагъэувэнущ, унэ IуплъапIэм теплъэ дахэ иратынущ.
Лэжьыгъэхэр зэрызэфIэкIыу еджапIэ пэшхэм унэлъащIэ, егъэджэныгъэм къыщагъэсэбэп иджырей оборудованэщIэхэр, Iэмэпсымэхэр щIагъэувэнущ.
Тэрч щIыналъэм и Новая Балкария жылэми «ЩIалэгъуалэмрэ сабийхэмрэ» лъэпкъ пэхуэщIэм ипкъ иткIэ курыт еджапIэр щызэрагъэпэщыж. Районым мы гъэм зыхуей хуагъэзэну яубзыхуа школищым языхэзщ ар.
Иджыпсту абы щрагъэкIуэкI лэжьыгъэхэм хыхьэу щхьэгъубжэхэр зэрахъуэкIащ, унащхьэри и кIэм нагъэсащ, инженер коммуникацэхэми яужь ихьащ. Гулъытэ хуащIынущ школым и щIыунэри зыхуей хуэгъэзэным.
Новая Балкарием и курыт еджапIэр еджакIуэ 365-м хуэщIащ икIи ар зэIузэпэщ ящIыжыху цIыкIухэр абы къыбгъурыт сабий садым и пэшхэм щеджэнущ. Лэжьыгъэхэр мы гъэм и шыщхьэуIум зэфIагъэкIын мурад щыIэщ.
Аруан щIыналъэм и Шэрэдж Ипщэ къуажэм щыпсэухэм медицинэ Iуэхутхьэбзэхэр щрагъэгъуэт мы гъэм и пэщIэдзэхэм абы щаухуа амбулаторэщIэм. Ар яIэтащ 1950 гъэм а щIыпIэм щаухуауэ щыта сымаджэщыжьым и пIэкIэ икIи лэжьыгъэхэр ирагъэкIуэкIащ «ГъащIэ кIыхь икIи купщIафIэ» лъэпкъ пэхуэщIэм ипкъ иткIэ.
АмбулаторэщIэм зы лэжьэгъуэ зэманым къриубыдэу цIыху 50-м Iуэхутхьэбзэ зэхуэмыдэхэр нобэ яхуещIэ икIи сыт и лъэныкъуэкIи езыр зэпэщщ. Абы хэтщ дохутыр щхьэхуэхэм я пэшхэр, хущхъуэ щыхалъхьэ, щеIэзэ кабинетхэр, махуэ стационархэр, нэгъуэщIхэри.
Япэ медицинэ-санитар дэIэпыкъуныгъэхэр иджырей сымаджэщым щагъуэтынущ къуажэдэс мини 3-м щIигъум, сабийхэри яхэту.
Нарткъалэ къалэм и район библиотекэ нэхъыщхьэм зэхъуэкIыныгъэшхуэхэр щекIуэкIынущ мы гъэм икIи иджырей мардэм ар хуагъэкIуэнущ. 1988 гъэм яухуауэ щыта ухуэныгъэр къагъэщIэрэщIэжынущ «Унагъуэ» лъэпкъ пэхуэщIэм ипкъ иткIэ.
Абы елэжьынущ щхьэхуэу хузэхагъэува дизайн-проектым тету икIи унэлъащIэ, тхылъ телъхьэпIэ, компьютер техникэр нэсу щIагъэувэнущ, еджапIэ пэшхэм интернет псынщIэр щIэтынущ. Къэрал бюджетым къыхэкIыу лэжьыгъэхэм сом мелуан 15,5-рэ трагъэкIуэдэнущ.
НобэкIэ тхылъеджэу библиотекэм щытхар цIыху 10000-м щIегъу, тхылъу иIэр 46500-м щIигъу мэхъу.
