Зэманым тIорысэ ищI фэеплъхэр, гъуазджэмрэ щэнхабзэмрэ я щIэинхэр, тхыдэ ухуэныгъэхэмрэ хьэпшыпхэмрэ хъума хъунымкIэ мыхьэнэшхуэ иIэщ ахэр къэгъэщIэрэщIэжыным ехьэлIа лэжьыгъэ егъэкIуэкIыным.
Къапщтэмэ, апхуэдэ IэщIагъэ къызэрежьэрэ куэд щIащ - тхьэнапэхэр ятхыу, сурэтхэмрэ скульптурэхэмрэ ящI зэрыхъурэ. Апхуэдэ хьэпшыпхэр нэхъыбэрэ зекIуэн папщIэ, абыхэм зэрелэжьыпхъэм зыхагъэгъуэзэн щIадзауэ щытащ иджыри ику ит лIэщIыгъуэм, япэ школхэр XVII - XVIII лIэщIыгъуэхэм зэфIэуващ. Италием япэ реставратору иIахэм хабжэ Эдвардс Пьетрэ.
СурэтыщI‑реставраторыр зэлэжьыр IэщIагъэ къудейкъым, атIэ, зэрыжытIауэ, къэралым и тхыдэ фэеплъымрэ щэнхабзэ къулеигъэмрэ хъумэнымкIэ къалэнышхуэщ. Абыхэм я лэжьыгъэм и фIыгъэкIэ, блэкIам и теплъэр нэсу ди пащхьэ къоувэ, къыкIэлъыкIуэ щIэблэхэм яIэрохьэ.
Къутахуэ, ча зиIэ е фэншэ хъуа хьэпшыпхэмрэ фэеплъхэмрэ зэрызэфIагъэувэж, къызэрагъэщIэрэщIэж Iэмалхэмрэ абыхэм адэкIэ я теплъэм зимыхъуэжын папщIэ къагъэсэбэпхэмрэ IэщIагъэлIхэм я куэдщ. Налшык къалэм а Iуэхухэм щыхагъэгъуазэ КъБКъУ-м АрхитектурэмкIэ, ухуэныгъэмрэ дизайнымкIэ и институтым ДизайнымкIэ и колледжым.
Колледжым и унафэщI Къанло Алим зэрыжиIэмкIэ, КъБКъУ-м и унафэщIхэм я жэрдэмкIэ, «Реставрация» IэщIагъэм щыхурагъаджэ къудамэр къызэIуахауэ щытащ 2021 гъэм. «Ар икъукIэ щIыналъэм дежкIэ мыхьэнэшхуэ зиIэ унафэт, сыту жыпIэмэ апхуэдэ IэщIагъэлIхэр щагъэхьэзыр нэхъ ипэкIэ республикэм иIакъым. Кавказ Ищхъэрэм и республикэ псоми щыщу колледжым еджакIуэ къокIуэ цIыху 400-м щIигъу. Хьэпшыпхэр къэгъэщIэрэщIэжыным зыхуэзыгъасэ ди студентхэм ехъулIэныгъэфIхэр къагъэлъагъуэ», - къыхегъэщ абы.
Къанлом зэрыжиIэмкIэ, республикэм и музейхэр хуэныкъуэщ апхуэдэ IэщIагъэлIхэм, псом хуэмыдэу сурэтым, хьэпшыпхэмрэ щэкIхэмрэ елэжьыжхэм. Урысейм и Реставраторхэм я зэгухьэныгъэм Переславль-Залесский къалэм реставрацэмкIэ школ къыщыщызэIуихкIэ, я щIэныгъэм щыхагъэхъуэну колледжым и студентхэри ягъакIуэ.
Сурэтхэм елэжьыжынымрэ пхъэм къыхэщIыкIа хьэпшыпхэр къэгъэщIэрэщIэжынымрэ хэлъ щэхухэм теухуа дерс зэмылIэужьыгъуэхэр ирагъэкIуэкIыну колледжым щIэх-щIэхыурэ кърагъэблагъэ Архитектурэмрэ дизайнымкIэ «26 КАДР» Москва къэрал егъэджэныгъэ IуэхущIапIэм и IэщIагъэлIхэр. Апхуэдэ Iуэхухэм студентхэм я щIэныгъэм зэрыхигъахъуэм шэч хэлъкъым.
КъищынэмыщIауэ, колледжыр ядолажьэ къэралым и егъэджэныгъэ центр пажэхэм, Штиглиц А.Л. и цIэр зезыхьэ Санкт-Петербург къэрал художественно-промышленнэ академием хуэдэхэм. Студентхэм Iэмал яIэщ апхуэдэ еджапIэ нэхъыщхьэхэм я IэщIагъэ-щIэныгъэм щыхагъэхъуэну.
2025 гъэм «Тхыдэм уеIусэурэ» щIэныгъэ-егъэджэныгъэ Iуэхум хыхьэу, Къэрал тхыдэ музейм (Москва) и сурэтыщI-реставратор Владимировэ Иринэ и унафэм щIэту, студентхэр елэжьащ Къэбэрдей-Балъкъэрым СурэтыщI гъуазджэхэмкIэ и музейм и фондым щыщ «Шу» сурэтыр зэгъэпэщыжыным.
Санкт-Петербург реставрацэмрэ дизайнымкIэ и академием и лэжьакIуэ, пхъэм къыхэщIыкIа хьэпшыпхэр зэзыгъэпэщыж Журбенкэ Юрий колледжым и етIуанэ курсым щIэсхэр нэгъабэ хигъэгъуэзащ пасэрей хьэкъущыкъухэр, унэлъащIэ хьэпшыпхэр, нэгъуэщIхэри зэрызэрагъэпэщыжым.
«Пхъэм къыхэщIыкIа IэдакъэщIэкIхэр зэгъэпэщыжыныр щIэныгъэ куурэ художественнэ еплъыкIэрэ уиIэу узэлIэлIэн хуей Iуэхущ икIи жэуаплыныгъэшхуэ зыпылъщ. Ахэр хуэсакъыу гъэкъэбзэн, текIуэдыкIа Iыхьэхэр иригъэкъужын, я плъыфэр хъумэн хуейщ. Хьэпшыпым и япэрей щытыкIэр зэрыхъукIэ хъума хъуныр, ухэмыIэбэныр псом нэхърэ нэхъыщхьэщ», - жеIэ IэщIагъэлIым.
Ещанэ курсым щIэс Сарбашевэ Алинэ жеIэ: «IэщIагъэлI Iэзэхэм я гъусэу Iуэхум дызэрыхагъэгъуазэр ди дежкIэ щхьэпэщ. IэпщIэлъапщIагъэм и щэху куэд апхуэдэ дерсхэм къыщыдощIэ».
Колледжым и егъэджакIуэхэмрэ студентхэмрэ хабзэ хъуауэ хэтщ КъБКъУ-м, КъБР-м и Правительствэм, республикэм и жылагъуэ, творческэ зэгухьэныгъэхэм ирагъэкIуэкI гъэлъэгъуэныгъэхэмрэ зэхыхьэхэмрэ.
Къэзыуххэр щолажьэ Урысейм и щIыналъэ, СНГ-м хыхьэ къэралхэм, Сирием, Иорданием, Тыркум, США-м. Куэдым езыхэм я IуэхущIапIэ къызэIуахыж, языныкъуэхэм уеблэмэ Урысейм и еджапIэ нэхъыщхьэхэм е КъБКъУ-м лэжьэн щыщIадзэ.
