Гъуэгу насыпыншагъэхэм хохъуэж

КъБР-м и Парламентым иджыблагъэ щытепсэлъыхьащ Къэбэрдей-Балъкъэрым и гъуэгухэм шынагъуэншагъэр къызэрыщызэгъэпэщамрэ транспорт зэжьэхэуэхэм я бжыгъэр гъэмэщIэ­нымкIэ къагъэсэбэп Iэмалхэмрэ. 

ЗэIущIэр иригъэкIуэкIащ республикэм и хабзэубзыху IуэхущIапIэм и УнафэщI Егоровэ Татьянэ. Абы хэтащ КъБР-м и Правительствэм и УнафэщIым и япэ ­къуэдзэ Къуныжь МуIэед, УФ-м и Президентым и полномоченнэ лIыкIуэм и ап­парату КИФЩI-м щыIэм и федеральнэ инспектор КъуэщIысокъуэ Тимур, депу­татхэр, министерствэхэм я лэжьакIуэхэр. 
Егоровэ Татьянэ зэIущIэр къыщызэIуихым къыхигъэщащ иужьрей илъэсхэм республикэм и хабзэубзыху IуэхущIа­пIэм щIэх-щIэхыурэ къызэрыщаIэтыр гъуэгу шынагъуэншагъэм епха Iуэхухэмрэ  гу­гъуехьхэмрэ.
- Гъуэгум къыщыхъу насыпыншагъэр зэрыхъукIэ зэрытхуэгъэмащIэм елъытауэ щытынущ цIыхухэм я гъащIэмрэ узыншагъэмрэ. Ди жагъуэ зэрыхъунщи, гъуэгум шынагъуэншэу ущызекIуэным и щытыкIэм иджыри уегъэпIейтей. 2025 гъэм гъуэгум къыщыхъу насыпыншагъэ­хэм хэкIуадэм я бжыгъэр процент 30-м нэблагъэкIэ ехати, абы гугъэфIхэр дигъэщIат. Ауэ 2026 гъэм и япэ мазищым къызэрагъэлъэгъуамкIэ, абы аргуэру ­процент 70-м нэблагъэкIэ хэхъуэжащ. Мыбдеж куэд елъытащ водителхэм жэ-уаплыныгъэ яхэлъу машинэр зэрызэрахуэм, хабзэхэр зэрагъэзащIэм, езы гъуэгухэмрэ транспортымрэ я щытыкIэм, шы­нагъуэ зыпылъ щIыпIэхэм хуэсакъы­ным, - жиIащ Егоровэм икIи къыхигъэщащ «Гъуэгу шына­гъуэншэхэр» лъэпкъ Iуэхумрэ «ГъащIэм и инфраструктурэ» жы­хуиIэмрэ зэрагъэзащIэм депутатхэр зэрыкIэлъыплъыр. - УФ-м и Президент ­Путин Владимир ­къищта унафэмкIэ ­гъуэгу-транспорт къэхъукъащIэхэм хэкIуадэхэм я бжыгъэр  2030 гъэм ирихьэлIэу хуэдэ 1,5-кIэ (2023 гъэм елъытауэ), 2036 гъэм - хуэдитIкIэ гъэмэщIэн хуейщ. Къыхэгъэщыпхъэщ, ­гъуэгу шынагъуэншагъэр къызэгъэпэ­-щы­ным епха Iуэхухэр федеральнэ, щIына­лъэ хабзэхэм зэрыщыщIэгъэбыдар. Ауэ, зэрытщIэщи, хабзэхэр уиIэкIэ зэфIэкIыркъым, нэхъ гугъу ды­дэр - ахэр гъэзэ­щIэ­нымрэ кIэлъып­лъы­ным­­рэщ. ЗэIущIэр екIуэ­­кIыным ипэ къихуэу къытIэрагъэхьа тхыгъэхэм къызэрагъэлъагъуэмкIи, щы­щIэныгъэшхуэхэр ­ди­Iэщи,   абыхэм   куууэ  датепсэлъыхьыпхъэщ. 
Егоровэ Татьянэ гулъытэ хэха зыхуэ­щIыпхъэу Iуэхугъуэ зыбжанэ къигъэлъэ­гъуащ. Абыхэм ящыщщ гъуэгухэм я зэIузэ­пэщыныгъэр, цIыхухэр къешэкIыныр къызэрызэрагъэпэщыр, водителхэр зэ­рагъэхьэзыр щIыкIэр, Iэщхэр гъуэгум къызэрытехьэм гугъуехьхэр къызэришэр, къуэдыхэр къыхэхыныр, сабийхэр фэбжьхэм щыхъумэныр, медицинэ дэIэпы­къуныгъэр егъэфIэкIуэныр, нэгъуэщIхэри. «А Iуэхухэр зэфIэхынымкIэ мыхьэнэш-      хуэ иIэщ щIыналъэ унафэщIхэри жыла­гъуэри псоми ди зэхуэдэ къалэным зэ­гъусэу делэжьыным», - дыщIигъуащ Егоровэм. 
КъаIэта Iуэхум теухуауэ зэIущIэм къы­щыпсэлъащ КъБР-м къэрал кIуэцI Iуэ­хухэмкIэ и министерствэм Гъуэгум шынагъуэншэу щызекIуэнымкIэ и къэрал инспекцэм и унафэщI полицэм и полков-       ник Бэджыдэ Юрэрэ республикэм транспортымрэ гъуэгу IэнатIэмкIэ и ми­нистрым и къуэдзэ ТIыгу Индаррэ. 
Бэджыдэм жиIащ гъуэгум транспорт зэжьэхэуэ къыщIэхъу щхьэусыгъуэхэм я нэхъыбэр водителхэм хабзэхэр тэмэму зэрамыгъэзащIэм зэрепхар. «2025 гъэм гъуэгум къыщыхъуа транспорт зэжьэ­хэуэхэр процент 14,7-кIэ, хэкIуадэхэр процент 28,6-кIэ, фэбжь хэзыхахэр проценти 9,8-кIэ нэхъ мащIэ хъуами, хабзэхэр зэ­рагъэзащIэм щыщIэныгъэшхуэ иIэщ. ДТП-хэр проценти 4,8-кIэ нэхъ мащIэ ­хъуауэ гу лъыттами, хэкIуадэм и бжыгъэр зэуэ процент 68,8-кIэ хэхъуащ, - жиIащ къэпсэлъам. - Къэбгъэлъагъуэмэ, 2026 гъэм и япэ мазитхум ди IуэхущIапIэм и лэжьакIуэхэм гъуэгу хабзэр къыщызэпауда Iуэхугъуэ мин 740-м щIигъу ятхащ. Псалъэм папщIэ, проценти 9-кIэ нэхъыбэщ чэфу машинэ зезыхуэу къагъэувыIахэм я бжыгъэр (ар цIыху 1134-рэ мэхъу), процент 32-кIэ хэхъуащ дэфтэрхэр ямыIэу е кърахуэкIыну хуимыту зыхуагъэувауэ маши-нэм дэсхэр (2763-рэ), процент 13,4-кIэ нэхъыбэщ машинэ къажэм и гъуэгум те­хьауэ къыщIагъэщахэр (мини 4-м нэблагъэ)». 
Хабзэм кIэлъыплъынымкIэ дэIэпыкъуэгъушхуэщ сурэтрэ видеорэ тезых Iэмэп­сы­мэхэр. Абыхэм я фIыгъэкIэ мазитхум ­къриубыдэу хабзэншагъэу мин 651-м ­щIигъу къахутащ. Квадроциклхэм я гугъу щищIым, Бэджыдэм къызэхуэсахэм ягу къигъэкIыжащ шынагъуэншагъэм къигъэувхэм емызэгъ Iуэхутхьэбзэхэр зэры­хуащIэм къыхэкIыу, Iуащхьэмахуэ райо­ным къыщыхъуа гуауэр, абы хуэгъэзауэ уголовнэ Iуэху къызэраIэтар.
Дызэрыт илъэсым щIышылэм къы­щы­щIэдзауэ накъыгъэ пщIондэ республикэм и гъуэгухэм къыщыхъуа насыпыншагъэ­хэм цIыху 33-рэ хэкIуэдащ. ЗэIущIэм къызэрыщыхагъэщамкIэ, гъуэгу-транспорт зэжьэхэуэхэр къэзыгъэхъуахэм я ­нэхъыбэм машинэм дэсыну яIэ хуиты­ныгъэхэр гъунэгъу республикэм къыщыдахащ. Абы къыхэкIыу къыхалъхьащ ­машинэ кърахуэкIыну хуитыныгъэ къе- зыт тхылъхэр япэу къыдэзыххэм е фа­дэмрэ афиянымрэ я зэранкIэ апхуэдэ дэфтэрхэр къызытрахахэм щIэрыщIэу ар щызэрагъэпэщыжкIэ, экзаменхэр ­езы­хэр щыпсэу щIыпIэм къыщыIахыу зэ­рыщIыпхъэр. КъищынэмыщIауэ, машинэ щхьэгъубжэхэм упхымыплъу зыщIхэм ирагъэхь жэуапыр ягъэткIииныр яфIэ­къабылщ. Илъэсыр зэрыщIидзэрэ, гъуэгу хабзэхэр къызэрызэпаудам теухуауэ сом мелуан 500-м щIигъу къуэдыуэ хуатхащ, къыхахыжар сом мелуан 433-рэ мэхъу (процент 87,6-рэ).
Бэджыдэ Юрэ щхьэхуэу тепсэлъыхьащ нэгъуэщI зы гугъуехьми - ар ягъэхъу Iэщыр гъуэгум къызэрытехьэрщ. «Апхуэдэ гугъуе­хьым мы зэманым нэхъыбэу дыщ­рохьэлIэ Шэджэм, Шэрэдж, Бахъсэн щIыналъэхэм. Абы и хэкIыпIэр Iуэхэр къызэгъэпэщынымрэ току зрикIуэ кIапсэхэр ­гъуэгу Iуфэм щышэщIынымрэщ», - къыхигъэщащ къэпсэлъам. 
ТIыгу Индар къыщыпсалъэм къызэщIикъуэжащ 2019 гъэм щыщIэдзауэ министерствэм республикэм и автомобиль ­гъуэгухэр зэгъэпэщыжынымкIэ хузэ­фIэ­кIар. «2019 - 2025 гъэхэм къриубыдэу ­щIыналъэ, щIыпIэ гъуэгуу километр 1200-м щIигъу зыхуей хуэдгъэзащ, мы илъэсым иджыри километри 153-рэ зэ­дгъэпэщыжынущ. Километр 400 уэз­дыгъэкIэ къызэдгъэпэщащ. Апхуэдэуи «Республикэ шынагъуэншэ» АПК-м зегъэужьыным пыдощэ. Накъыгъэ мазэм зэдгъэпэщащ гъуэгум сурэтрэ видеорэ тезых Iэмэпсымэу иджыри 12. Гъуэгум ­хабзэр щызекIуэн щхьэкIэ, ар къызэпызудам тезыр телъхьэным къыщымынэу, жылагъуэр зэпымыууэ щыгъэгъуэзэн ­хуейщ ДТП-м и Iэужьыр зыхуэдэм, жэ-уаплыныгъэ зэрахьым. Водителхэр щра­гъаджэ школхэм щIэныгъэ зэрыратым ­хегъэгъэхъуэн хуейщ», - жиIащ абы.
ЗэIущIэм хэтахэм къыхагъэщащ ку­рыт еджапIэхэр яухуа нэужь, абы екIуалIэ гъуэгухэр намыщIысауэ, сабийхэр шына­гъуэншэу зэрыкIуэнур къамылъытауэ къы­зэрыщIэкIми гу зэрылъытапхъэр.
КъБР-м и прокурорым и къуэдзэ Жу-       ков Денис жиIащ гъуэгу-транспорт зэ­жьэхэуэ къэзыгъэхъухэм машинэ къехуэкIын щIэзыдзагъащIэхэр куэду зэрахэтыр. Къэпсэлъам къызэрыхигъэщамкIэ, гъуэгуфI хъуахэм псынщIэу къыщажы­хьыну хуейхэри зэрымымащIэр. «2025 гъэм бадзэуэгъуэм и 1-м ирихьэлIэу, машинэ къехуэкIын щIэзыдзагъащIэхэр хэту гъуэгум къыщыхъуа насыпыншагъэ 22-м цIыхуитI хэкIуэдащ, 36-м фэбжь хахащ. Водитель 15-м я дэфтэрхэр Шэшэн Республикэм къыщыдахат. 2026 гъэм и мазитхум машинэ къехуэкIын щIэзыдзагъащIэхэм я зэранкIэ къэхъуа насыпыншагъэу 10-м зы цIыху хэкIуэдащ, 12-м фэбжь хахащ. Абы къыхэкIыу дэфтэрхэр къызэ­рыдахым теухуауэ хабзэм зэхъуэкIы­ныгъэхэр хэлъхьэныр тэмэму къыдолъытэ», - жиIащ къэпсэлъам.
Жуковыр тепсэлъыхьащ машинэхэр Iэщым щыжьэхэуэр куэд зэрыхъуам - 2025 гъэм къэхъуа насыпыншагъэ 572-м щыщу 80-р аращ зи зэрану щытар. Абы щыгъуэми, прокурорым и къуэдзэм зэрыжиIэмкIэ, а Iуэхур зэзыгъэзахуэ мардэ гуэр хабзэм къызэрыщымыгъэлъэгъуар, Iэщыр зейр къэбгъуэту хэщIыныгъэр ебгъэпшыныным теухуауэ.
КъБР-м егъэджэныгъэмрэ щIэныгъэмкIэ и министрым и къуэдзэ Мысост ­Ека­теринэ и гугъу ищIащ сабийхэм я ­шы­нагъуэншагъэмрэ ахэр гъуэгу хабзэхэм щыгъэгъуэзэнымрэ ехьэлIауэ ирагъэ­кIуэкI лэжьыгъэм. Апхуэдэ Iуэхухэм нэгъабэ къызэщIрагъэубыдащ щIалэгъуа­лэ 12600-рэ.
Шэрэдж районым и щIыпIэ администрацэм и Iэтащхьэм и къуэдзэ Уянаев ­Азрэт «Кавказ» федеральнэ автомобиль гъуэгухэр» IуэхущIапIэм лъэIукIэ зыхуигъэзащ Балъкъэр Ипщэм зэрыкIуэ гъуэгум и щIыпIэ щхьэхуэхэм гъущI сэрей щыгъэувыным теухуауэ, бгы щыхупIэм екIуэкI гъуэгум мызэ-мытIэу транспорт зэрехуэхам къыхэкIыу. 
ЗэIущIэм къыщыпсэлъащ КИФЩI-м транспорт Iуэхухэм кIэлъыплъынымкIэ и федеральнэ къулыкъущIапIэм КъБР-м автомобиль-гъуэгу кIэлъыплъыныгъэмкIэ и къудамэм и унафэщIым и къуэдзэ Вындыжь Замир, «Кавказ федеральнэ автомобиль гъуэгухэм я IэнатIэ» IуэхущIапIэм и къудамэу Налшык щыIэм и унафэщIым и къуэдзэ Сэхъу Къаплъэн, УФ-м Зыхъу­мэжыныгъэмкIэ, къэхъукъащIэхэмрэ абы­хэм я лъэужьыр гъэкIуэдыжынымкIэ и ­министерствэм и управленэ нэхъыщхьэу КъБР-м щыIэм и унафэщIым и къалэнхэр зыгъэзащIэ полковник Хьэщхъуэжь Елдар, Май районым и щIыпIэ администрацэм и Iэтащхьэ Саенкэ Татьянэ, сымэ.
КъБР-м и Парламентым Жылагъуэ шынагъуэншагъэмрэ Iулъхьэм пэ­щIэтынымкIэ и комитетым и унафэщI Кривко Михаил жиIащ: «Шынагъуэншагъэм ехьэлIауэ Къэрал автоинспекцэм и закъуэкъым ­жэуаплыныгъэ зыхьыр. Мыхьэнэшхуэ иIэщ щIыналъэ уна­фэщIхэр, хабзэубзыху IуэхущIапIэр, жы­лагъуэ зэгухьэныгъэхэр дызэкъуэувэу Iуэхум делэжьыным. Нэхъыщхьэ дыдэр гъуэгум зэрыщызекIуэ хабзэхэм ди сабийхэр хуэдгъэсэнырщ».
ПромышленностымкIэ, транспортымкIэ, связымрэ гъуэгу IэнатIэмкIэ комитетым и унафэщI Къалмыкъ Марат тепсэ­лъы­хьащ депутатхэм ягъэхьэзыр законопроектхэмрэ ахэр зэрагъэзащIэм зэры­кIэлъыплъымрэ. Я нэIэ зытетыпхъэу де­путатым къигъэлъэгъуахэм ящыщщ насыпыншагъэ къыщыхъункIэ хъуну щIы­пIэ шынагъуэхэр и чэзум зыхуей хуа­гъэзэныр, машинэ къезыхуэкIыну хуейхэр егугъуу ирагъэджэныр.
Егоровэ Татьянэ зэIущIэм хэтахэм фIыщIэ яхуищIащ, икIи къыхигъэщащ ­къаIэта Iуэхум адэкIи зэгъусэу елэжьыныр зэрыфIэкъабылыр.

БАГЪЭТЫР Луизэ.