Ди студентхэр пашэщ

Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым ПравэмкIэ, экономикэмрэ финансхэмкIэ и институтым щеджэ Шыбзыхъуэ Алисэ и щIэныгъэ лэжьыгъэр «МыкIуэдыжын хэлъхьэныгъэхэр» саугъэтым и V зэпеуэм и лонг-листым (кIэух Iыхьэм нэсахэм) хэхуащ. Ар щыжаIащ Санкт-Петербург щекIуэкIа «МыкIуэдыжын хэлъхьэныгъэхэр» ассамблеем и зэIущIэм. Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм и еджапIэ нэхъыщхьэр иджы япэу хэхуэу аращ абы, зэрыщыIэ илъэситхум къриубыдэу.

«МыкIуэдыжын хэлъхьэныгъэхэр» зэпеуэр илъэс къэс IэщIагъэлIхэр, псапащIэ фондхэм я унафэщIхэр, академическэ зэгухьэныгъэр зэзышалIэ Iуэхугъуэ нэхъыщхьэщ. А саугъэтыр 2020 гъэ лъандэрэ иригъэкIуэкI къэхутэныгъэ зэпеуэ телъыджэщ.

Шыбзыхъуэ Алисэ и лэжьыгъэр теухуащ 1813 гъэм къыщыщIэдзауэ 1917 гъэ пщIондэ Хэкур зыхъумахэм  социальнэу защIэгъэкъуэнымкIэ псапащIэ фондхэм я институциональнэ зыужьыныгъэмрэ сэбэпынагъымрэ. Къэхутэныгъэр иригъэкIуэкIащ КъБКъУ-м Экономикэмрэ учет-аналитикэ хъыбарегъащIэ системэхэмкIэ и кафедрэм и доцент Шыбзыхъуэ Ренатэ и нэIэм щIэту. Авторри щIэныгъэ унафэщIри хэтащ Ассамблеем и лэжьыгъэм.

«Ди лэжьыгъэм курых хуэхъуар революцэм и пэ къихуэ лъэхъэнэм зыгуэрым папщIэ ягъэтIылъ мылъкуу «мыкIуэдыжын хэлъхьэныгъэкIэ» зэджэу щытам и зэхэлъыкIэрщ. Апхуэдэу зэхуахьэса мылъкур занщIэу зыгуэрым трагъэкIуадэртэкъым, атIэ процент техуэу ятырти, абы къыпэкIуэр стипендиеу ятырт, сымаджэщхэм, екIуэлIапIэншэхэр щызэхуэс щIыпIэхэм ирагъэхьырт, уIэгъэ хъуа зауэлIхэм ядэIэпыкъуным хухахырт.

«МыкIуэдыжын хэлъхьэныгъэ» саугъэтыр хуэгъэпсащ а хабзэр щIэныгъэ, жылагъуэ гъащIэм къыщегъэжьэжыным, ар къухьэпIэм къатетха щапхъэу зэрыщымытыр, атIэ ди къэралым къыщагъэсэбэп Iуэху бгъэдыхьэкIэу зэрыщытар наIуэ къэщIыжыным», - къыхигъэщащ Шыбзыхъуэм. 

Темэр езы университетыр а Iуэху щIэкIэм зэрыхуэкIуам поджэж: 202I гъэм КъБКъУ-м къыщызэрагъэпэщащ икIи ехъулIэныгъэ иIэу щолажьэ Мылъкум и фондыр. Къэхутэныгъэм щызэпхащ революцэм и пэ къихуэ лъэхъэнэм псапэ щIэныр къызэрыщекIуэкIыу щытамрэ еджапIэ нэхъыщхьэм и иджырей къалэнхэмрэ. «Лауреат цIэр пщIэшхуэщ апхуэдэ зэпеуэм къыщыблэжыну: урысей еджапIэ нэхъыщхьи I38-м къикIа лэжьыгъи I00-м щIигъум къыхахар 8 къудейщ. Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэм щыщу нэгъуэщI зыри хэхуакъым. Уеблэмэ, илъэситхукIэ узэIэбэкIыжми, Кавказ Ищхъэрэм и еджапIэ нэхъыщхьэхэр щытекIуакъым мы зэхьэзэхуэм. Мы гъэм щыщIэдзауэ зэпеуэм и географием зиубгъуащ, Кавказ Ищхъэрэм къэсащ - ди лэжьыгъэр япэ хъуащ», - къыхигъэщащ Шыбзыхъуэ Ренатэ.

IэщIагъэлI пажэхэр щызэхуэса «Вечные вклады» Ассамблеем хэтыныр къэхутэныгъэм и фIагъыр къэлъытэным и мызакъуэу, КъБКъУ-р урысейм зи лэжьыгъэр фейдэ къегъэщIыным пымыщIа IуэхущIапIэм и мылъку зэхэлъ - щэнхабзэ къыщызэзыгъэпэщ профессиональнэ зэгухьэныгъэм хэгъэхьэным и лъэбакъуэ хъуащ.

* * *

Медицинэ академием и студент гупым иджыблагъэ ещанэ увыпIэр къыщихьащ Алмазовым и цIэкIэ зэхаша VIII щIалэгъуалэ медицинэ форумым. Ар щекIуэкIащ Алмазовым и цIэр зэрихьэу Санкт-Петербург дэт Лъэпкъ медицинэмкIэ къэхутэныгъэ центрым.

Зэхыхьэр медицинэ IэнатIэм щекIуэкI дунейпсо щIэныгъэ-егъэджэныгъэ Iуэхугъуэ нэхъыщхьэхэм ящыщщ. 2026 гъэм абы щызэхуэсащ Урысеймрэ хамэ къэралхэмрэ щыщ студентхэр, аспирантхэр, щIэныгъэлI ныбжьыщIэхэр я зэфIэкIхэмкIэ зэхъуэжэну, IэнатIэм щIэуэ къыхыхьахэр утыку кърахьэну.

«Медицинэ психологие» секцэм КъБКъУ-м и гупым щигъэлъэгъуащ  «Распространенность киберхондрии среди молодежи и ее детерминанты» къэхутэныгъэ лэжьыгъэр икIи III нагъыщэ зиIэ диплом къыхуагъэфэщащ. Абы елэжьащ Хьэщыкъуей Илонэ, Мамий Iэминэ, Эттеевэ Салимэ, Бер Дианэ сымэ, пщащэхэм я щIэныгъэ унафэщIу щытар медицинэ щIэныгъэхэмкIэ кандидат, доцент Тхьэбысым Иринэщ.

Студентхэм яджащ киберхондрием (гузэвэх егъэлеям) и купщIэр - къеуэлIа узыфэм теухуа медицинэ хъыбарыр гузэвэгъуэр ятелъу Интернетым къыщызылъыхъуэ щIалэгъуалэм я бжыгъэр нэхъыбэ зэрыхъуар. Лэжьыгъэр къэпщытакIуэхэм къыхагъэщащ икIи жаIащ мыхьэнэшхуэ зэриIэр.

Пашэныгъэ къызэрахьам къыдэкIуэу, КъБКъУ-м и студентхэр жыджэру хэлэжьыхьащ форумым. Гугъуэтыж Мухьэмэдрэ Мизиев Темырланрэ мастер-классхэм, щIэныгъэ зэпсэлъэныгъэхэм, олимпиадэхэм хэтащ. КъБКъУ-м икIа гупым зэпыщIэныгъэхэм зрагъэубгъуащ икIи къэхутэныгъэхэр дунейпсо утыкум ирахьэнымкIэ хэкIыпIэхэр зрагъэщIащ. 

* * *

ДизайнымкIэ колледжыр хэтащ дунейпсо зэхыхьэ цIэрыIуэм – Китайм щекIуэкIа Модэм и тхьэмахуэм. Абы щызэхуэсат китай еджапIэ 59-м къикIа, мы гъэм къэзыуха цIыху 3000-м щIигъу, апхуэдэуи ирагъэблэгъащ Урысейм, Корее Ипщэм, Италием, Инджылызым я дизайнер школ пашэхэр. Программэм хыхьэрт модэхэр утыку къихьэныр, гъэлъэгъуэныгъэхэр, мастер-классхэр, IэнатIэм епха жармыкIэхэр, автор ныбжьыщIэхэм я зэфIэкIхэр щагъэлъагъуэ Iыхьэхэр, нэгъуэщIхэри.

КъБКъУ-м ДизайнымкIэ и колледжым дежкIэ форумым хэтыныр  Iэмал гъуэзэджэт, университетым и шыфэлIыфэр дунейпсо утыку ирихьэнути. Программэм ипкъ иткIэ, Урысейм ираха видеотеплъэгъуитI ягъэлъэгъуащ, абы щыщу зыр ДизайнымкIэ колледжым игъэхьэзыраращ. Онлайн-презентацэм щагъэлъэгъуащ нэхъапэм «Стильный акцент» урысейпсо зэпеуэм бжьыпэр щызыубыда студентхэм я IэдакъэщIэкIыу плIы: «Арабеск» лъэпкъ тхыпхъэщIыпхъэхэр къызытещ иджырей щIалэгъуалэ щыгъынхэр (Ушар Яли Хъусам), Чаусская Маргаритэ и IэдакъэщIэкI, хип-хоп щIыкIэм тет коллекцэр, Таноянц Николь игъэхьэзыра сценэм зэрит цIыхубз щыгъынхэр, Къэрэшей Данэ и «DENELLA» коллекцэр.

КъБКъУ-м и студентхэм я лэжьыгъэхэм дунейпсо къэпщытакIуэхэм гулъытэ хэха къыхуащIащ. А ехъулIэныгъэр щыхьэт тохъуэ колледжым и егъэджэныгъэ программэхэм я лэжьэкIэмрэ дунейпсо fashion-утыкум шэч къытрамыхьэу зыкъыщызыгъэлъэгъуэну хьэзыр IэщIагъэлIхэр зэрагъэхьэзырымрэ.

«Ди лэжьыгъэхэр Китайм зэрыщагъэлъэгъуар дызыпэмыплъа Iуэхугъуэ гуапэ тщыхъуащ, дигъэгушхуащ, гукъыдэжу къыдитар  псалъэкIэ къэпIуэтэну гугъущ. Зэпеуэм Iэмал гъуэзэджэ къыдитащ ди творчествэр дуней псом щыдгъэлъэгъуэну. ДизайнымкIэ колледжым фIыщIэ хузощI къыдат Iэмалхэмрэ къыдбгъэдалъхьэ щIэныгъэмрэ папщIэ», - къыхигъэщащ Ушар Яли Хъусам.

Китайм щекIуэкIа Модэм и тхьэмахуэм ДизайнымкIэ колледжыр зэрыхэтам IэмалыщIэ куэд къаритынущ. Абыхэм зрагъэлъэгъуа дунейпсо зэфIэкIымрэ IэщIагъэ и лъэныкъуэкIэ зэпыщIэныгъэхэм зэрызрагъэубгъуамрэ колледжым и Iулыджыр яIэтынущ, дизайнымрэ модэмкIэ егъэджэныгъэ IуэхущIапIэ пажэхэм ящыщ зы хъуфынущ.

* * *

Оренбург щыщ хьэрычэтыщIэ ныбжьыщIэ, «Росмолодежь. Бизнес» проектым и федеральнэ эксперт Туребаевэ Алсу Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым и колледжхэм щIэс студентхэм папщIэ иригъэкIуэкIащ финанс щIэныгъэмкIэ лекцэ.

ОКъУ-м и Архитектурэ-ухуэныгъэ факультетыр къэзыуха, илъэс 23-рэ зи ныбжь пщащэр проект, ухуэныгъэ лэжьыгъэхэмкIэ компание иным и унафэщIщ икIи мэкъумэш продукцэр Урысей псом езыгъашэ хьэрычэтыщIэ лъэрызехьэщ. КъищынэмыщIауэ, дыщэхэкI бизнеси иIэщ. Езым и щхьэ Iуэхур зехьэнымрэ щIалэгъуалэ хьэрычэт Iуэхум епха жылагъуэ, эксперт лэжьыгъэмрэ ехъулIэныгъэхэр иIэу зэдехьыф.

Ар хьэрычэт Iуэхум щIэзыдзагъащIэхэм я гъэсакIуэщ икIи стартапхэр дэIыгъыным хуэунэтIа егъэджэныгъэ проектхэм зригъэужькIэрэ, грант дэIэпыкъуныгъэмрэ финанс хуэIухуэщIэхэмрэ ятеухуа щIэныгъэхэмкIэ утыку зэмылIэужьыгъуэхэм щIалэгъуалэм щадогуашэ, иджы Кавказ Ищхъэрэ федеральнэ щIыналъэми къэсащ.

ХьэрычэтыщIэ пщащэм КъБКъУ-м и студентхэм яжриIащ егъэджэныгъэ проектхэр фейдэ къызыпэкIуэн бизнес жэрдэм зэрыпхуэщIынур, щхьэж и Iуэху къызэрызэIуихыну грантхэр къызэрыпIэрыхьэну щIыкIэр ягуригъэIуащ, бюджетыр купщIафIэу убзыхунымкIэ, экономикэм хэлъ шынагъуэхэр къэхутэнымкIэ практикэ чэнджэщхэри яритащ.

ЗэIущIэр щытыкIэ пыухыкIахэр щызэпкърах зэпсэлъэныгъэ купщIафIэ хъуат. ХьэрычэтыщIэм щIалэгъуалэр къыхуриджащ езыхэм я Iуэху ирагъэжьэным щымышынэну, проект цIыкIухэмкIэ къыщIадзэми, ехъулIэныгъэ зэраIэнур къыхигъэщу.

«Сэ соцIыху илъэс I8 фIэкIа ямыныбжьу ехъулIэныгъэ зиIэ хьэрычэтыщIэ хъуа щIалэгъуалэр. Псалъэм папщIэ, си ныбжьэгъу пщащэр шхыныр зэрагъэIэфI удзхэр (микрозелень) гъэкIынымкIэ  къыщIидзащ. Нобэ абы и продукцэр зэрыIыгъыу тыкуэнышхуэхэм яхуешэ.

Си щхьэкIэ сом мин 200-300 фIэкIа къызыпэмыкIуэ тендер цIыкIухэмкIэ къыщIэздзащ, иджыпсту къэралым и къалэ зэмылIэужьыгъуэхэм дэт еджапIэхэмрэ гъэсапIэхэмрэ мэкъумэш продукцэр зэуIуу яхузошэ.

 ДызыхэпсэукI зэманым хьэрычэт Iуэхум зегъэужьынымкIэ Iэмал куэд къызэрагъэпэщ, псом хуэмыдэу щIалэгъуалэм я дежкIэ щхьэпэщ а псор. Къэралым хьэрычэтыщIэ ныбжьыщIэхэм жыджэру защIегъакъуэ, грантхэмрэ нэгъуэщI дэIэпыкъуныгъэхэмрэ ярет. Нэхъыщхьэр мурад пыухыкIа уиIэнырщ, ерыщу ущытынырщ, утегушхуэнырщ», – къыхигъэщащ Туребаевэ Алсу.

Пщащэм и лэжьыгъэр и щапхъэщ гуащIэдэкIымрэ гъащIэ Iуэху еплъыкIэ жыджэрымрэ лъагапIэ инхэм унэсынымкIэ сэбэп зэрыхъум.

Финанс щIэныгъэмрэ кибершынагъуэншагъэмкIэ лекцэр екIуэкIащ КъБР-м ЩIалэгъуалэм я IуэхухэмкIэ и министерствэмрэ Май муниципальнэ щIыналъэм и администрацэмрэ я жэрдэмкIэ.

Дарий Дахэнур.