Анэшхуэ

«Дыщэ зиIэ нэхърэ - нэхъыжь зиIэ» жеIэ адыгэ ­пса­лъэжьым. Нэхъы­жьы­фIым, зи гугъу тщIыр адэш­хуэ-анэшхуэхэрщ, я жьауэ къыщIэтэджыкI сабийхэм гъа­щIэр фIыгъуэшхуэкIэ ­къахуэупсащ. Адэшхуэ-анэш­хуэхэр быным и бы­ныжым зэрыхуэупсэ гуапагъэр, IэфIагъэр, я гъащIэр зэрагъэнщI лъагъуныгъэм куэдкIэ елъытащ абыхэм я дуней лъагъукIэр зэры­щы­тынур. Дадэ-нанэм я гумащIагъэр, абыхэм ятеухуа ­гукъэкIыжхэр дэтхэнэми и гъащIэм и кIыхьагъкIэ ­пхрех. Абы и щыхьэтщ КIуэ­кIуэ Алинэ и анэшхуэ ­КхъуэIуфэ (Къунаш) ФатIимэт теухуауэ къытхуитха тхы­гъэр.

«ИжькIэрэ лъэпкъым къы­­де­кIуэкI хабзэжьыр, цIыху лъа­пIэныгъэхэр, пщIэ-нэ­мы­сыр зыхъумэ, Iущыгъэр щIэб­лэм ялъызыгъэIэс цIыхухэм ящыщт си анэшхуэ КхъуэIу-фэ (Къунаш) ФатIимэт. 
Ар 1943 гъэм, зауэм и гуа­щIэгъуэ дыдэм, Дыгулыб­гъуей (Къызбрун Ещанэ) ­къуа­жэм къыщалъхуащ. Езыр дунейм къытехьэным куэд и­мыIэжу и адэр зауэм дашащ. Зауэр и кIэм щынэблагъэм, Къунаш Аслъэмурзэ, си анэшхуэм и адэр, хэкIуэдащ, и сабий нэхъыщIэр илъагъунуи хунэсакъым.  Нанэ зэ­рыжиIэжымкIэ, ар зауэлI ­хахуэу щытащ, зэрихьа лIыгъэм къыпэкIуэу кърата орденхэмрэ медалхэмрэ къы­хуагъэфэщат. 
Си анэшхуэм, езым нэхърэ зэ­рынэхъыжьышхуэ щы­мы­Iэхэу, дэлъхуиплI иIэт. Абы куэдрэ жиIэжырт щхьэ­гъусэншэу бынитху ипIын ­хуейуэ къызыхуэна и анэр егъэ­леяуэ гугъу зэрехьар. ­Зауэ нэужь зэман хьэлъэми гу­гъуехь псори ягъэващ ­уна­гъуэм: ягъэунэхуащ мэ­-жэ­щIалIагъэри щыгъы­ны­джагъэри.  Бынхэр къыдэ­кIуэ­тейуэрэ анэм дэIэпыкъуэгъу хуэхъун щIадзащ, хуэмури унагъуэм нэхъ зыкъиужьыжащ. 
Си анэшхуэр пасэ дыдэу унагъуэ ихьащ. Си адэш­хуэмрэ абырэ илъэс 43-кIэ ­зэ­дэпсэуащ, зэгурыIуэ, лъагъуныгъэ, гуапагъэ, хабзэ, нэмыс я кум дэлъу. Абыхэм щIалитIрэ хъыджэбзитIрэ ­зэдагъуэтащ. Си адэр абы-хэм я бын нэхъыжьщ. 2003 гъэм си адэшхуэр, 2024 гъэм си анэшхуэр дунейм ехы­жахэщ. Нанэ илъэгъуащ ­къуэрылъху-пхъурылъхуу 13, абы­хэм я щIэблэу 26-рэ.
Си анэшхуэм хъыбар гъэ­щIэгъуэн куэд къытхуиIуэ­тэ­жырт, ахэр псори гъащIэм и дерсхэмкIэ гъэнщIат. И са­биигъуэм, щIалэгъуэм, зауэ нэужь зэман хьэлъэм зэры­хэп­сэукIам куэдрэ къыт­ху­тепсэлъыхьыжырт. Апхуэ­дэуи хабзэ тхэлъу, ди нэмысыр ­тIыгъыжу дызэрыпсэуным сытым дежи дыхуиущийрт. Лъагъуныгъэм, зэныбжьэгъугъэм, гъащIэм теухуауэ абы и чэнджэщ Iущхэр сытым дежи сигу илъщ. Абы сигъасэрт гущIэгъу схэлъу, гуапэу сы­щы­тыну, цIыхухэр фIыуэ слъа­гъуну, гъащIэм и дэтхэнэ дакъикъэмкIи фIыщIэ сщIыуэ сыпсэуну.
Нанэ дунейм щехыжам, ­гуауэр абрэмывэу си гум къытехуат. Ар IэтIыгъуафIэ къыс­щы­­зыщIар анэшхуэр къы­зэ­рысхуэупса лъагъу­ныгъэш­хуэрщ, абы и IэфIагъыу, и гуапагъыу си псэ лъащIэм щысхъумэрщ. Щопсэу нанэ си гум, си гукъэкIыжхэм дахэу хэтщ. И щIэблэ дунейм тетыху анэшхуэм и цIэр Iунущ, абы и хъыбар куэд си бынхэми яхуэсIуэтэнущ».

Зыгъэхьэзырар 
ЩхьэщэмыщI  Изэщ.