Заурбэч и IэдакъэщIэкI телъыджэхэр

СурэтыщI гъуазджэхэмкIэ музейм, Ткаченкэ Андрей и цIэр зезыхьэм, щагъэлъагъуэ «Древо жизни» зи фIэщыгъэ, КъБР-м и цIыхубэ сурэтыщI, УФ-м и СурэтыщIхэм я зэгу­хьэныгъэм хэт, гъуазджэ­хэм­кIэ Европей академием и ­академик, график цIэрыIуэ Бгъэжь­нокъуэ Заурбэч и лэжьыгъэхэр. Ар къызэрагъэ­пэщащ сурэтыщIым и ныбжьыр нэгъабэ илъэс 80 зэ­ры­рикъуам и щIыхькIэ. 

- Мы гъэлъэгъуэныгъэм ­куэд­рэ дыпэплъащ. Апхуэдэу, мыбы къыпызыщэу сурэты­щIым и IэдакъэщIэкIхэр утыку къыщ­рахьащ Лъэпкъ музей-ми. КъыжыIапхъэщ, Москварэ КъуэкIыпIэ лъэпкъхэм гъуазджэмкIэ я къэрал музей Моск­ва дэтым Мейкъуапэ къалэм щиIэ и къудамэмрэ ехъулIэныгъэхэр щиIэу нэгъабэ Заурбэч          и сурэтхэр зэрыщагъэлъэ­гъуар, - жиIащ СурэтыщI гъуа­зджэмкIэ музейм и къудамэм     и унафэщI Леонтьевэ Нинэ. - Бгъэжьнокъуэ Заурбэч и лэ­жьы­гъэхэм къыщигъэлъэгъуэжащ щэнхабзэм, гъуазджэм, философием я зыужьыны-гъэм хэлъхьэныгъэфI хуэзы­-щIа ди цIыхухэр. Ди жагъуэ зэ­рыхъунщи, 60-70-80 гъэхэм ­абы къы­дэгъуэгурыкIуа сурэтыщI­хэр дунейм ехыжащ. Егъэджа­кIуэ, полиграфист Iэзэм иджы­ри и лэжьыгъэ купщIафIэхэм къы­пещэ, мы IэщIагъэм хуи­гъа­сэхэр и лъагъуэм ирикIуэу, гъуа­зджэм и цIыхухэр игъэгуфIэу. 
- ПщIэ зыхуэсщI ныбжьэгъу­хэ! Си тхылъ пщIы бжыгъэхэр зыгъэдэха Бгъэжьнокъуэ Заурбэч фIыуэ сцIыхуу къысщы­-хъуа щхьэкIэ, мы лэжьыгъэхэм иужькIэ абы шэч къытесхьэ ­хъуащ! Творческэ цIыхухэр къы­зэрыгуэкIхэм къазэрыщ­хьэ­щы­кIыр, политикэм зэрыхуэхамэр, ипэкIэ зэрыплъэр, дунейм нэхъыбэ зэрыщалъагъур икIи зэрыщызыхащIэр, дауи, гуры­Iуэгъуэщ. Заурбэч и Iэдакъэ­щIэкIхэр нэгъуэщIхэм яхэгъуа­щэркъым, - жиIащ тхакIуэ, философ Хъурей Феликс. - Иужьрей илъэсхэм Заурбэчрэ сэрэ дызэхуэзэфатэкъыми, сурэт щIыныр Iэпэдэгъэлэл ищIа­­уэ къысщыхъут, арщхьэ-кIэ мы IэдакъэщIэкIхэмкIэ нэ­рылъагъущ и зэфIэкIым нэхъ-ри зэрыхэхъуар. Зэрытлъа­гъущи, насыпым, дахагъэм, гуфIэгъуэм я дуней къегъэщI. 
УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, КъБР-м и цIы­хубэ артист, КъБР-м и Композиторхэм я зэгухьэныгъэм и правленэм и унафэщI, усакIуэ Хьэ­Iупэ ДжэбрэIил зэхуэсахэм фIы­щIэ яхуищIа нэужь, жиIащ псэ къулей зиIэ, цIыху Iущ, ­философ Заурбэч и гъэлъэ­гъуэныгъэм илъэс куэдкIэ зэ­рыпэплъар, абы и Iэдакъэ-щIэкI­хэр и лъэпкъэгъухэм ягу къы­з­эринэжынур, и щIэинхэр адыгэр дыщыIэху зэры­мы­кIуэдыжынур. ДжэбрэIил и ­гуапэу къыхигъэщащ Заурбэч  и унагъуэр, и щIэблэр зэхы­-хьэм къызэрекIуэлIар икIи ­ехъуэхъуащ и псэр зэрыкъабзэм хуэдэу и бынри къабзэу лъэпкъым хуэпсэуну. 
Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэу- тий и псалъэр гушыIэ дахэкIэ иригъажьэри, щэнхабзэмрэ ­гъуазджэмрэ зыгъэбей, лъэп­къыр зэрыгушхуэ Бгъэжьно­къуэм ехъуэхъуащ дяпэкIи ­ехъулIэныгъэ инхэр иIэну, узыншэну, и щIэблэм ягъэгуфIэну. Абы къыхигъэщащ республикэм и дэтхэнэ тхакIуэми усакIуэми я IэдакъэщIэкIхэр ­Заурбэч игъэдэхэну зэрыщIэ­хъуэпсыр.

Гъэлъэгъуэныгъэм къызэщIрагъэубыдащ Бгъэжьнокъуэм илъэс пщIы бжыгъэкIэрэ и Iэдакъэ къыщIэкIа лэжьыгъэ телъы­джэ­хэр. «Древо жизни» выставкэр нэхъыбэу зытеухуар адыгэ щэнхабзэ щIэинхэр къызыхэщыж адыгэ цIыхубэ уэрэдыжьхэрщ. Абы ха­гъэхьащ графикэ сурэт 70-м нэблагъэ. Абыхэм щыболъагъу щIыуэпсыр, цIыху цIэрыIуэхэм (Лермонтов Михаил, Шинкубэ Бэгърат, ХьэтIохъущокъуэ Мыхьэмэт Iэшэ, Нало Заур, ХьэIупэ Джэб­рэIил, Кулиев Къайсын, Семэн Руслан, Леонтьев Алексей, Арутю­нов Сергей), нэгъуэщIхэми  я сурэтхэр, тхылъхэр зэригъэдэха лэ­жьыгъэхэр. КъинэмыщIауэ, пэш щхьэхуэ хухахащ Заурбэч и щIэблэм я лэжьыгъэхэм. АбыкIэ гурыIуэгъуэщ и лъагъуэм ирикIуэ и бынхэмрэ абыхэм я быныжхэмрэ сурэтыщI гъуэзэджэм, адэм, адэшхуэм и лъэужьыр зэрамыгъэкIуэдыжынур. 

Бгъэжьнокъуэ Заурбэч Краснодар къалэм и пединститутым графикэмкIэ и факультетымрэ Москва и полиграфие институтымрэ къиухащ. 70 гъэхэм щыщIэдзауэ ар жыджэру хэтащ республикэпсо, уры­сейпсо, дунейпсо гъэлъэгъуэныгъэхэм. КъинэмыщIауэ, «Эль­б­рус» тхылъ тедзапIэм и художественнэ редактору щытащ. Къы­зэ­щIэпкъуэжмэ, тхылъ 700-м щIигъу игъэдэхащ. Абыхэм ящыщщ Бгъэжь­нокъуэ Барэсбий, Ацкъан Руслан, Мэржэхъу Мухьэмэд    (Адыгэ Тенджыз), Лермонтов Михаил, Махъсидэ Толэ, ЩоджэнцIыкIу Iэ­дэм, Къэжэр Хьэмид, Пщыгъусэ Аслъэнбэч, Мечиев Кязим, нэ­гъуэщI­хэми я тхылъхэр, IуэрыIуатэм, гъуазджэм щыщ къыдэкIыгъуэ щхьэхуэхэр. ИгъэщIэрэщIа къыдэкIыгъуэхэм я фIагъыр къалъытэурэ, мызэ-мытIэу тхылъ гъуазджэмкIэ урысейпсо зэпеуэхэм я щIыхь тхылъхэр къыхуагъэфэщащ. Ар хуэIэзэщ офорт, литографие, тушь, къэрэндащ жыпIэми, нэгъуэщIхэми. СурэтыщIым нэхъыбэу                              гукъыдэж къезытыр адыгэ лъэпкъым и щэнхабзэрщ. «Нартхэр», «Адыгэ уэрэ­дыжьхэр», «Кавказ зауэм и зэманым къагъэщIа адыгэ уэрэдхэр», «Адыгэ таурыхъхэр», нэгъуэщIхэри зылъэгъуахэм ящIэ зи гугъу тщIым теухуауэ абы и зэфIэкIыр зыхуэдэр. 
- Республикэм ис, щэнхабзэм и лэжьакIуэ куэдым щапхъэ, гъуазэ тхуохъу сурэтыщI цIэрыIуэ къудей мыхъуу, пщIэ зыхуэтщI нэхъыжьыфI, гъуазджэм хуэлажьэ, макъамэр, дахагъэр зи псэм хэлъ Бгъэжьнокъуэ Заурбэч. Абы и IэдакъэщIэкIхэм куууэ щыпхышащ ди лъэпкъ тхыдэр, щэнхабзэр, щIыуэпсым и къулеигъэр. Гу зылъыптэращи, сурэтыщI гъуазджэм и лIэужьыгъуэхэр къызэрымыкIуэу къызэхъулIэ Заур и IэдакъэщIэкIхэр гупсысэ куукIэ гъэнщIащ, - жиIащ         КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министрым и къуэдзэ Тау Ритэ. - Нэхъыщ­хьэращи, абы и лэжьыгъэ­хэм ящIэлъ гуфIэгъуэр, дахагъэр цIыхухэм ди деж къихьэсащ икIи зыхыдощIэ. 
КъБР-м и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм и правленэм и унафэщI Къаныкъуэ Жаннэ зэхуэсахэм къахуеджащ Испанием щыпсэуа, ­КъБР-м и цIыхубэ сурэтыщI КIыщ Мухьэдин и щхьэгъусэ Мосс Жаклин Заурбэч и гъэлъэгъуэныгъэм ирихьэлIэу къигъэхьа хъуэхъу тхыгъэ  гуапэм. Абы къыхэщырт республикэм исхэр зэрыгушхуэ Бгъэжьно-къуэр Мухьэдинрэ Жаклинрэ унагъуэкIэ я ныбжьэгъуфIу къызэ­рекIуэкIар, иджыри къызэрынэжар, Заур и лэжьыгъэхэр УФ-м Мадрид щиIэ щэнхабзэ центрым щыщагъэлъэгъуам испанхэм щIэщыгъуэ ящы­хъуауэ зэрыщытар игу къызэринэжар, зыми хэмыгъуащэ хъэтI зиIэ художникым и IэдакъэщIэкI гъэщIэгъуэнхэм еплъыну Iэмал зиIэхэм зэрехъуапсэр. АдэкIэ Къаныкъуэ Жаннэ къеджащ Санкт-Петербург ХудожествэхэмкIэ и академием, Репин Илья и цIэр зезы-хьэм, и ректор, УФ-м гъуазджэхэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ, ХудожествэхэмкIэ Урысей академием и вице-президент Михайловский Семёнрэ Лъэпкъ­хэм я унэу Москва дэтым и унафэщI Ануфриенкэ Сергейрэ къа­гъэхьа хъуэхъухэм. 
Бгъэжьнокъуэ Заурбэч фIыщIэ яхуищIащ республикэм и Iэтащхьэм, гъэ къэси и махуэм ирихьэлIэу хъуэхъу дахэкIэ зыкъыхуэзыгъа­зэ КъБР-м и Правительствэмрэ Парламентымрэ я лэжьакIуэхэм, и ныб­жьэгъуфIхэм, и унагъуэм, и гъэлъэгъуэныгъэм зыкърезыгъэхьэ­лIахэмрэ ар къызэзыгъэпэщахэмрэ. Абы къыхигъэщащ макъамэмрэ гъуазджэмрэ уахуэхамэу мы гъащIэм дахагъэ къыщыпхуэгъэщIы-ныр зэрыфIэщщIыгъуейр, и IэдакъэщIэкIхэмкIэ и гуапэу цIыхухэм зэрадэгуашэр икIи зэхуэсахэм яригъэцIыхуащ зэрыгушхуэ, адэшхуэм и дэIэпыкъуэгъу, абы и IэщIагъэм къыпызыщэ и къуэрылъху цIыкIур. 
 Зэхыхьэ щхьэпэм зыкърагъэхьэлIащ художникым и лэжьыгъэхэм дахьэххэм, гъуазджэ, щэнхабзэ, жылагъуэ лэжьакIуэхэм, и ныбжьэгъухэм, и лэжьэгъухэм, и благъэхэмрэ Iыхьлыхэмрэ. Гъэлъэгъуэныгъэр шыщхьэуIум и кIэ пщIондэ екIуэкIынущ. 

Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.