Къэбэрдей-Балъкъэрым зэIузэпэщыныгъэ лэжьыгъэхэр щрагъэкIуэкI и щIыналъэ псоми икIи, зэрыжаIэу, зы махуэ щагъэувыIэркъым.
ЖыпIэнурамэ, иджыблагъэ къызыхуэтыншэу зэрагъэпэщыжащ Налшык къалэм и Александровкэ хьэблэм Къэбэрдей, Калининым и цIэр зезыхьэ уэрамхэр зэпызыщIэ Калининградскэ уэрамыр. Республикэм и транспорт IэнатIэм дежкIэ мыхьэнэ ин зиIэ а щIыпIэр куэд щIауэ зыхуей хуагъэзэн хуейуэ щытащ. Мис иджы ар иджырей мардэм къитIасэ хъуащ.
Лэжьыгъэхэр щрагъэкIуэкIа, километритI зи кIыхьагъ уэрамым, асфальтыщIэ тралъхьащ, гъуэгубгъур мывэхэмкIэ кърагъэбыдэкIащ, псы жапIэхэр хуащIащ, лъэс лъагъуэхэр щыпхашащ, гъуэгу дамыгъэхэр щагъэуващ, зэхыхьэпIэ-зэхэкIыпIэхэр къыщыхагъэщхьэхукIащ, автобус къэувыIэпIэхэри щыхуащIащ.
«Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и егъэджэныгъэ IэнатIэм зегъэужьын» къэрал программэм ипкъ иткIэ Налшык и курыт еджапIэ №9-ри къызыхуэтыншэу зэрагъэпэщыж мы махуэхэм.
Мыбдежым псы къабзэ, хуабэ зэрыкIуэ, къагъэсэбэпар зэрыIуаш бжьамийхэр щызэрахъуэкIащ, еджапIэ пэшхэр нэхъ бгъуэ, Iэхуитлъэхуит щащIащ, иджы ахэр къращIыкI, сантехникэхэр щIагъэувэ. ДызыхуэкIуэ гъэ еджэгъуэщIэм и щIэдзэжыгъуэм ирихьэлIэу еджакIуэ цIыкIухэм и бжэр къахузэIуихыжынущ.
КъищынэмыщIауэ, «ГъащIэм хуэщIа инфраструктурэ» къэрал пэхуэщIэм ипкъ иткIэ Бахъсэн къалэм псы къабзэ зэрыкIуэ, зэрызэбгратыкI и бжьамийхэм ящыщу метр мини 5,5-м щIигъу къыщагъэщIэрэщIэжынущ. Иджыпсту лэжьакIуэхэм ахэр зыдалъхьэну щIыр датIыкI, псыкъуийхэр ягъэув.
Иджырей лэжьыгъэм и ещанэ Iыхьэм хиубыдэнущ Победэ (ПащIэм и цIэр зезыхьэ уэрамым деж щегъэжьауэ Бгъэжьнокъуэм и цIэр зезыхьэ уэрамым нэсыху), Шэрджэс (Лазо и цIэр зезыхьэ уэрамым деж щегъэжьауэ Свободэ уэрамым нэсыху), Хъураным и цIэр зезыхьэ (Ломоносовым и цIэр зезыхьэ уэрамым деж щегъэжьауэ Хьэжмэтым и цIэр зезыхьэм нэсыху), Шапсыгъ (ПащIэм и цIэр зезыхьэ уэрамым деж щегъэжьауэ Конечнэ уэрамым нэсыху) уэрамхэр. Абыхэм псоми зэхэту километри 5,5-м нэблагъэ я кIыхьагъщ.
Лэжьыгъэхэр и кIэм нагъэса нэужь цIыху мини 2,3-м нэблагъэм псы къабзэ зэпымыууэ яIэнущ. Фигу къэдгъэкIыжынщи, 2025 гъэм Дыгулыбгъуей къуажэм псы къабзэ зэрыкIуэ и бжьамийуэ километри 4,2-м щIигъу щызэрахъуэкIащ къэрал программэм ипкъ иткIэ.
Апхуэдэ щIыкIэкIэ, 2025 - 2026 гъэхэм къриубыдэу Бахъсэн къалэм бжьамийуэ километри 9,8-м щIигъу щызэрахъуэкIынущ.
Бахъсэн щIыналъэм хыхьэ Ислъэмей къуажэм и курыт еджапIэ №I-р щаухуауэ щытар 1958 гъэрщ икIи абы лъандэрэ иджыпсту школым щекIуэкI лэжьыгъэ инхэм хуэдэ зэи щызэхаублакъым. Ахэр зэфIагъэкIыу щытмэ, еджакIуэрэ егъэджакIуэу 700-м щIигъум я къалэнхэр зэфIэхыныр куэдкIэ нэхъ тынш ищIынущ.
«Егъэджэныгъэм и школ IэнатIэр егъэфIэкIуэн» программэм ипкъ иткIэ школым и унащхьэр, инженер коммуникацэхэр, мафIэсым зэрыпэщIэт Iэмэпсымэхэр зэрахъуэкIынущ е къагъэщIэрэщIэжынущ, унэ IуплъапIэр зыхуей хуагъэзэнущ. ЛэжьакIуэхэм пкъыгъуэжьхэр абы къыпкърахащ икIи и щIыби, и кIуэцIи къращIыкIын щIадзащ. Абыхэм къадэкIуэу, иджырей егъэджэныгъэ техникэхэмрэ обрудованэхэмрэ къащэхунущ, сыт и лъэныкъуэкIи зэпэщ ар ящIынущ.
Лэжьыгъэхэр дызэрыт илъэсым и кIэхэм зэфIагъэкIын мурад щыIэщ.
Бахъсэн районым и Жанхъуэтекъуэ къуажэми и сабий садыр къызыхуэтыншэу зэрагъэпэщыж мы махуэхэм. НобэкIэ лэжьакIуэхэм лэжьыгъэ нэхъыщхьэхэр зэфIагъэкIащ: унэ лъэгухэр къращIыкIащ, унащхьэр яхъуэжащ. Иджыпсту пэш кIуэцIхэр зыхуей хуагъазэ, IуплъапIэм теплъэ дахэ ират. Лэжьыгъэхэр зыхуагъэувыжа пIалъэм тету ирагъэкIуэкI.
Къыхэдгъэщынщи, сабий садыр 1986 гъэм яухуащ икIи абы лъандэрэ мыпхуэдэ лэжьыгъэшхуэ абы лъандэрэ мыбыи щрагъэкIуэкIакъым.
«Псоми я зэхуэдэ Iэмал» къэрал пэхуэщIэм ипкъ иткIэ Нарткъалэ унагъуэхэмрэ сабийхэмрэ социальнэ дэIэпыкъуныгъэ ягъэгъуэтынымкIэ и республикэ центрым и ещанэ корпусыр къызыхуэтыншэу зэрагъэпэщыж мы махуэхэм. Япэм ар сабий саду щытащ, псори зэхэту метр зэбгъузэнатIэу 1500-рэ еубыд.
НобэкIэ, лэжьакIуэхэм унэ IуплъапIэр къагъэщIэрэщIэжащ, пэш кIуэцIхэри къращIыкIын щIадзащ: абыхэм языныкъуэхэр зэхагъэхьэж, нэхъ Iэхуитлъэхуит хъун папщIэ. Апхуэдэуи, инженер коммуникацэхэр зэрызэрахъуэкIынум хуагъэхьэзыр.
Лэжьыгъэхэм сом мелуан 84-рэ трагъэкIуэдэнущ икIи ахэр и кIэм нагъэса нэужь, Iэмал щыIэнущ жэщми махуэми сабий 60 абы щаIыгъыну, социальнэ дэIэпыкъуныгъэхэр щратыну, зи Iэпкълъэпкъым сэкъат иIэ цIыкIухэри яхэту. Центрыр къызэIуахынущ мы гъэм и кIэхэм ирихьэлIэу.
Дызэрыт илъэсым и кIэм ирихьэлIэу Прохладнэ къалэм къыщызэIуахынущ щIалэгъуалэм я иджырей центр. Абы и хэщIапIэу щытыну ухуэныгъэр къызыхуэтыншэу зэрагъэпэщыж мы махуэхэм. Лэжьыгъэхэр ирагъэкIуэкI «ЩIалэгъуалэмрэ сабийхэмрэ» лъэпкъ пэхуэщIэм ипкъ иткIэ.
НобэкIэ унащхьэр зэрахъуэкIащ, щхьэгъубжэщIэхэр хагъэуващ, иджы пэшхэр къращIыкI, унэ IуплъапIэр зыхуей хуагъазэ. IэщIагъэлIхэм зэрыжаIэмкIэ, центрым хыхьэнущ щэнхабзэ, хэкупсэ, творчествэ, нэгъуэщI унэтIыныгъэхэм хуэгъэпса плIанэпэхэр.
«Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и транспорт IэнатIэм зэуIуу зегъэужьын» программэм ипкъ иткIэ Шэрэдж щIыналъэм щыщ Къэщкъэтау къуажэм и гъуэгухэмрэ уэрамхэмрэ ирагъэфIакIуэ. Псалъэм къыдэкIуэу, Кадыровым и цIэр зезыхьэ щыIэ уэрамым асфальтыщIэ тралъхьэ, мывэхэмкIэ кърагъэбыдэкI, псы жапIэхэр хуащI. Лэжьыгъэр щекIуэкI езы щIыпIэм километри 3,2-рэ и кIыхьащ.
Абы къыдэкIуэу, къуажэм и нэхъ ин, Черкесовым и цIэр зезыхьэ уэрамыр къагъэщIэрэщIэж, лэжьыгъэхэри зэхуагъэувыжа пIалъэм тету ирагъэкIуэкI.
