ЩIэныгъэлIхэм иджыри къахутакъым бзэ дапщэ цIыхум зригъэщIэфынуми. Ауэ бзэ тIощI е нэхъыбэ зыщIэ цIыхухэр щыIэщ. Полиглот бзылъхугъэхэм я гугъу пщIымэ, бзэ куэд ищIэу щытащ Клеопатрэ. VII (ди эрэм ипэкIэ 69-30) Плутарх зэритхыжамкIэ, ар бзибгъукIэ псэлъэфырт икIи дипломат зэIущIэхэм зэдзэкIакIуэм и Iуэхутхьэбзэхэр къыщыщигъэсэбэпыр зэзэмызэххэт. Пащтыхь гуащэм и анэдэлъхубзэр алыджыбзэрт, ауэ мысырыбзэкIи фIы дыдэу псалъэрт. Ар а зэманым мысыр унафэщIхэм пщIэ зэрыхуащIым и нэщэнэ белджылыуэ къалъытэрт.
Иджырей пащтыхь гуащэ Елизаветэ ЕтIуанэр франджыбзэкIэ хуиту псалъэрт, ауэ пащтыхь гуащэ Елизаветэ Езанэр (I533-I603) бзи I0-м ирипсалъэу щытащ. Абы фIы дыдэу ищIэрт франджыбзэр, латиныбзэр, итальяныбзэр, ауэ испаныбзэкIи, нидерландыбзэкIи, алыджыбзэкIи, уэльскэбзэкIи, корнуолыбзэкIи, шотландыбзэкIи, ирландыбзэкIи псэлъэфынут.
«Тиффани деж пщэдджыжьышхэ» фильмым щигъэзэщIа ролым и фIыгъэкIэ цIэрыIуэ хъуа актрисэ Одри Хепберн (I929-I993) зэрыцIыкIурэ бельгийкэ анэм голландыбзэкIи франджыбзэкIи епсэлъащ, къищынэмыщIауэ, иджыри бзиплI нэгъэсауэ зригъэщIат: итальяныбзэр, инджылызыбзэр, нэмыцэбзэр, испаныбзэр.
Швецием и пащтыхь гуащэ Сильвие Бразилием щыщ и анэмрэ нэмыцэ адэмрэ бзихкIэ псалъэрт, абыхэм ящыщщ португалыбзэр, нэмыцэбзэр, шведыбзэр, франджыбзэр, испаныбзэр, инджылызыбзэр. Абы ищIыIужкIэ Швецием дэгухэм я зэгухьэныгъэм къыщигъэсэбэп тэрмэшыбзэр фIыуэ ищIэрт.
Болливуд вагъуэ Асин Тоттункал и анэм и анэдэлъхубзэр малаяломщ, Индием щыIэ Керала штатым и бзэ хэхащ ар. Малаялом бзэм нэмыщI Асин бзэуэ 8 ещIэ. Ар фIы дыдэу мэпсалъэ тамильскэ, телугэ, санскрит, инджылыз, хинди бзэхэмкIэ, франджыбзэ, итальяныбзэ, маратхи бзэр мащIэу ещIэ.
Китай актрисэ, уэрэджыIакIуэ цIэрыIуэ Мок Карен бзихкIэ мэпсалъэ. Ар Гонконг къыщалъхуащ, инджылызыбзэр, кантоныбзэр, мандариныбзэр, итальяныбзэр, нэмыцэбзэр, франджыбзэр хуиту ещIэ. Карен италие литературэр университетым щиджащ, Флоренцием щыщ нэмыцэ щIалэ дэкIуащ.
Ломб Като венгр зэдзэкIакIуэ, тхакIуэ цIэрыIуэщ. ЖаIэр занщIэу зэзыдзэкIыу дунейм япэ дыдэу лэжьэн щыщIэзыдзахэм ящыщщ ар. Бзэ зэмылIэужьыгъуэхэр гугъу демыхьу псынщIэу зригъэщIэфу зэрыщытарщ ар къэрал куэдым цIэрыIуэ щызыщIар. Хуиту ирипсалъэрт, иреджэрт, иритхэрт урысыбзэм, инджылызыбзэм, франджыбзэм, нэмыцэбзэм. КъыгурыIуэрт икIи зыхуей тIэкIур жиIэфырт итальян, испан, япон, китай, лыхь бзэхэмкIэ. Псалъалъэр къигъэсэбэпурэ еджэфырт болгар, дат, румын, словак, украин, латынь бзэхэмкIэ.
Езыр химикт, ауэ и щIалэгъуэм щIидзэри, бзэхэр иджащ. Като и гукъэкIыжхэр иту къыдэкIа тхылъым къызэрыщыгъэлъэгъуамкIэ, ЕтIуанэ дунейпсо зауэм и лъэхъэнэм урысыбзэр щэхуу зригъэщIат, Гоголь Николай и «Мертвые души» тхыгъэм еджэурэ. Совет Армэм Венгриер хуит къищIыжа нэужь, советыдзэ администрацэм зэдзэкIакIуэу щылэжьащ.
Псэуху бзэщIэ зэрызригъэщIэным иужь итащ бзылъхугъэр. И IэщIагъэм зэрыхуэIэзэм и фIыгъэкIэ къулыкъушхуэхэр иIыгъащ, Венгрием къэрал кIуэцI IуэхухэмкIэ министерствэм зэдзэкIакIуэу щылэжьащ. А IэнатIэр щиIыгъым къэрал куэд къызэхикIухьащ, икIи абыхэм ятехуа тхыгъэ куэд ихуащ Като къыдигъэкIа «ЗэдзэкIакIуэм дунейр къызэрызэхикIухьар» тхылъым.
ГъэщIэгъуэнщ Ломб ищIэу щыта бзэ I6-м я нэхъыбэр егъэджакIуэ имыIэу, езым зэрызригъэщIар, абы папщIэ къигъэсэбэпари тхылъхэмрэ художественнэ тхыгъэхэмрэщ.
Ломб мызэ-мытIэу щыIащ СССР-м икIи и зэфIэкIхэм хуэфащэ пщIэ хуащIащ. Абы бгъэдэлъ зэчийм теухуа тхыгъэхэр къытехуащ «Наука и жизнь», «Огонёк» журналхэм.
Дунейм ехыжыным илъэс зыбжанэ фIэкIа имыIэжу (и ныбжьыр илъэс 90 хъууэ) ивритыр зригъэщIэну етIысылIат, хьэрыпыбзэр иджыну и мурадт.
Ломб Като «Сэ бзэхэр зэрызэзгъащIэр» и тхылъым и пэублэ псалъэм итщ:
«Сэ бзэхэр зэрызджым теухуа псалъэмакъ къэхъея нэужь, псоми упщIищкIэ зыкъысхуагъазэ. Абыхэм сытым дежи естыж жэуапхэр зэщхьщ. Аращи, цIыху псоми яфIэгъэщIэгъуэн упщIэхэм я жэуапхэр щагъуэтын папщIэ згъэхьэзыра тхылъщ мыр.
Япэ упщIэр: ЦIыхум бзэ 16 зригъэщIэфыну?
Жэуап: Хьэуэ. А псори зэхуэдэу тэмэму зэбгъэщIэфынукъым, шэрыуэу урипсэлъэфынукъым. Сэ си анэдэлъхубзэр зыщ зэрыхъур - ар венгр бзэращ. Зэхуэдэу бзитху согъэшэрыуэ, ахэр сэ сщыщу жыпIэ хъунущ – урысыбзэ, инджылызыбзэ, франджыбзэ, нэмыцэбзэ, венгрыбзэ. А бзэхэмкIэ сыт хуэдэ псэлъафэри занщIэу схузодзэкI, тынш дыдэу зэдзэкIакIуэу сролажьэ. Итальян, испан, япон, китай, польскэ бзэхэм срилэжьэн ипэ къихуэу, си Iэрытххэр къэзгъэсэбэпу махуэ ныкъуэкIэ къэспщытэжын хуейщ. Адрей бзэхэм художественнэ литературэ хэхахэр иризэздзэкIыу аращ.
ЕтIуанэ упщIэр: Бзэхэр щхьэ иумыгъэджрэ?
Жэуап: Сэ сыегъэджакIуэкъым. ЦIыхухэр бзэхэм хуебгъэджэн папщIэ бзэ куэд пщIэн хуейуэ аракъым. Ебгъэджэныр къалэн хэхащ, жэуаплыныгъэшхуэ зыпылъщ. Операцэ зэ ящIа цIыхум нэгъуэщI зыгуэр операцэ ищIыну ебгъэувалIэ хъурэ? Сэ апхуэдэм скальпелыр IэщIэслъхьэнутэкъым.
Ещанэ упщIэр: Апхуэдиз бзэ пщIэн щхьэкIэ ямылей зэфIэкI гуэр ббгъэдэлъын хуей?
Жэуап: Хьэуэ. Сэ сызэрегупсысымкIэ, гъуазджэм къищынэмыщIа, цIыхум сыт хуэдэ Iуэху ищIэфынуми зэлъытар езым абы хуиIэ жэрдэмырщ, егугъуныгъэрщ, жыджэрагъырщ. Псалъэр фIыуэ зылъагъухэм, езым и гупсысэмрэ нэгъуэщIым жиIахэмрэ къызэриIуэтэж бзэм и шэрыуагъым, беягъым мыхьэнэ гуэр езытхэм яхузэфIэкIынущ ар. Сэ ар згъэунэхуащ си Iуэху бгъэдыхьэкIэкIэ, цIыхухэм сепсалъэкIэрэ. Илъэс плIыщIкIэ сыкIэлъыплъащ абы».
