Ди къэралышхуэм хыхьэ щIыналъэ псоми мы тхьэмахуэм щагъэлъэпIащ УФ-м и Президентым къыхилъхьа жэрдэмым ипкъ иткIэ махуэгъэпсым къыхыхьа махуэщIыр: ди Хэкум щыпсэу лъэпкъхэм я бзэхэм я махуэр. Къэбэрдей-Балъкъэрми гулъытэншэ щыхъуакъым ар. ЕджапIэхэми, гъэсапIэхэми, щэнхабзэм и IэнатIэхэми щызэхашащ махуэшхуэ зэIущIэхэр.
Анэбзэм апхуэдэ къэрал гулъытэ зэригъуэтым уримыгуфIэнкIэ, уримыгушхуэнкIэ Iэмал иIэкъым, сыту жыпIэмэ зи анэдэлъхубзэм хуэфащэ гулъытэ хуэзыщI лъэпкъым и къэкIуэнур дахэщ. Абы къыщIэувэ щIэблэу анэдэлъхубзэм и къарур, и IэфIыр гурэ псэкIэ зыхэзыщIэм, ар зыгъэшэрыуэфым, зи гупсысэр абыкIэ къэзыIуэтэфым, шэч хэмылъу, и зэхэщIыкIыр нэхъ куу, и акъылыр нэхъ жан, и дуней тетыкIэри нэхъ зэпэщ мэхъу. Уеблэмэ апхуэдэхэр гурэ псэкIэ нэхъ къулейщ, езыхэри нэгъуэщIхэм елъытауэ нэхъ насыпыфIэщ. А псоми къикIращи, анэдэлъхубзэр цIыхум и дуней тетыкIэм, щыIэкIэ-псэукIэм и лъабжьэ быдэу щытщ.
Анэдэлъхубзэм бгъэдэлъ апхуэдэ къарумрэ зэфIэкIхэмрэ студентхэм яхутепсэлъыхьын мурадкIэ, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым мы махуэхэм щыIащ психологие щIэныгъэхэмкIэ доктор, профессор цIэрыIуэ Къэбардэ Мухьэмэд Къанщобий и къуэр. Лъэпкъ еджагъэшхуэр ирагъэблэгъащ КъБКъУ-м адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и кафедрэмрэ университетым и Адыгэ щэнхабзэ центрымрэ къызэрагъэпэща зэIущIэм.
ХьэщIэ лъапIэр зрихьэлIа Iуэху дахэр иригъэкIуэкIащ адыгэбзэмрэ адыгэ литературэмкIэ кафедрэм и унафэщI, филологие щIэныгъэхэмкIэ кандидат, доцент Къардэн Мусэдин. Зэхуэсым и пэщIэдзэу абы къызэхуэсахэм яригъэцIыхуащ къахуеблэгъар: Къэбардэр илъэс куэд щIауэ щопсэу ди къэралым и щыхьэр Москва, Ломоносовым и цIэр зэрихьэу абы дэт МКъУ-р 1973 гъэм ехъулIэныгъэ иIэу къиухащ. 1983, 2001 гъэхэм кандидат, доктор диссертацэхэр утыку ирихьащ, ахэри щытхъушхуэ яIэу пхигъэкIащ. А щIэныгъэ къэхутэныгъэхэр бзэхэмрэ абыхэм ябгъэдэлъ щхьэхуэныгъэмрэ ятещIыхьауэ щытащ. Къэбардэ Мухьэмэд мы зэманым щолажьэ Урысейм егъэджэныгъэмкIэ и академием, абы дифференциальнэ психологиемрэ психофизиологиемкIэ и къудамэм и унафэщIу.
Мухьэмэд и къалэмыпэм къыпыкIащ щIэныгъэ лэжьыгъэу 200-м нэс. Абыхэм пщIэшхуэ щаIэщ щIэныгъэ дунейм, зэлэжь унэтIыныгъэм ирилажьэ IэщIагъэлIхэм, абы хуеджэ студентхэм къагъэсэбэпу. Къэбардэ Мухьэмэд и унафэм щIэту ягъэхьэзыращ икIи ехъулIэныгъэкIэ пхагъэкIащ кандидат диссертацэу пщыкIуз. Зыпэрыт IэнатIэм щиIэ ехъулIэныгъэ лъагэхэм къапэкIуэу Къэбардэр куэдрэ ягъэпэжащ къэрал дамыгъэ лъапIэхэмкIэ, щIыхьыцIэ зэмылIэужьыгъуэхэмкIэ, щIыхь, фIыщIэ тхылъхэмкIэ. Мухьэмэд УФ-м и Президентым и саугъэтым и лауреатщ.
КъБКъУ-м иджы япэу щыхьэщIэ ди лъахэгъум егъэджакIуэхэми студентхэми псалъэмакъ хьэлэмэт ядригъэкIуэкIащ. Абы хуабжьу игъэщIагъуэу икIи и гуапэу къыхигъэщащ еджапIэ нэхъыщхьэм щытепщэ къабзагъэмрэ абы щызекIуэ хабзэ дахэмрэ. Зэман кIыхь хъуауэ Москва щыпсэу, щылажьэ пэтми, Мухьэмэд и адыгэбзэр зыкIи мыбгъунлъауэ дахэт, екIут, зэпэщт. АфIэкIа хэмылъу щIэныгъэлIым занщIэу къыдихьэхащ и псэлъэгъухэр.
Зэхуэсым кърихьэлIа егъэджакIуэхэмрэ студентхэмрэ хьэщIэ лъапIэм хуэгъэза упщIэхэр я куэдт. Анэдэлъхубзэ дахэ зыIурылъ Къэбардэм ахэр еупщIырт и унэ имысу, и лъэпкъ хэмысу и анэбзэр дауэ ихъумэфами. А упщIэхэм я жэуапу Мухьэмэд жиIащ:
- ЦIыхум Iурылъ анэдэлъхубзэр абы и психологием къыгуэхыпIэ имыIэу епхащ. Анэр и ныбэм ихъуа сабийм езым и бзэкIэ епсалъэмэ, цIыкIур дунейм къытехьа нэужь, а анэбзэр зыми химыгъэгъуащэу йокIуэкI. Сэри аращ. СызэрыцIыкIурэ си анэр къызэрызэпсэлъа, курыт школым сызэрыщеджа, дунейм сызэрыхыхьа си анэдэлъхубзэр сIэщIэзыгъэхун, сIэпызыхын къару щыIэкъым, - жиIащ Къэбардэ Мухьэмэд. - Анэдэлъхубзэр щIэныгъэ зэгъэгъуэтыным зэран хуэхъуу къалъытэу ар зи быным езымыгъэдж адэ-анэхэр хуабжьу щоуэ. Уи бзэм къыуит зыужьыныгъэм, къыббгъэдилъхьэ фIыгъуэхэм хуэдэ нэгъуэщI зы къигъэхъуапIи щыбгъуэтынукъым. Фэ, адыгэбзэмрэ литературэмрэ нэхъ куууэ хуеджэ щIалэгъуалэм, фи насып къикIащ абыкIэ: вбгъэдэлъ лъэпкъ зэхэщIыкIымрэ гупсысэмрэ я лъабжьэр нэхъри егъэбыдэ анэдэлъхубзэм, лъэпкъ щэнхабзэм хувиIэ лъагъуныгъэм. Апхуэдэуи абы къару мыкIуэщIрэ гушхуэныгъэ лъэщрэ къыфхелъхьэ. Зи анэдэлъхубзэр фIыуэ зылъагъу дэтхэнэми къыгурыIуэнущ ар. Ар сэри си щхьэкIэ згъэунэхуа Iуэхугъуэщ.
ЩIэныгъэлI цIэрыIуэр студентхэм яхутепсэлъыхьащ бзэм теухуауэ и къалэмыпэм къыпыкIа къэхутэныгъэ лэжьыгъэхэм. Ахэр и щапхъэу, Мухьэмэд гъэщIэгъуэну, дахэу, гурыIуэгъуэу къызэпкърихащ егъэджакIуэхэмрэ студент щIалэгъуалэмрэ я упщIэхэр.
Зэхуэсым и кIэухыу Къэбардэ Мухьэмэд фIыщIэ ищIащ зэIущIэм къызэрырагъэблэгъар. Еджагъэшхуэр КъБКъУ-м адыгэбзэмрэ литературэмкIэ и кафедрэм и лэжьакIуэхэм, Щэнхабзэ центрым и IэщIагъэлIхэм яхуэупсащ иужьрейуэ и къалэмыпэм къыпыкIа щIэныгъэ лэжьыгъэхэмкIэ. Апхуэдэу ар еджакIуэхэм гуапэу ехъуэхъуащ щIэныгъэ куу зрагъэгъуэтыну, я псэу, я дунейуэ щыт я анэдэлъхубзэр зэи IэщIыб ямыщIу заужьыну, я мурадыфIхэр къайхъулIэну.
Iуэхур къызэзыгъэпэщахэми абы хэта щIалэгъуалэми фIыщIэ ин хуащIащ Къэбардэм, зэман къигъуэту къазэрыхуэкIуам, Iуэхугъуэ хьэлэмэт куэдым ахэр щыгъуазэ зэрыхуищIам папщIэ.
