ЩIалэгъуэ

Ди хэкумрэ хабзэмрэ хуэдэ щыIэкъым

Къулъкъужын къуажэм къыщыхъуа, щеджа адыгэ пщащэ щIыкIафIэ Къуэдз Аксанэ щызэзгъэцIыхуар Германиеращ. Илъэс зыбжанэ ипэкIэ абы къыщызэрагъэпэща, Адыгэ щэнхабзэм и дунейпсо фестивалым щыщ зы пшыхьыр езыгъэкIуэкIар Аксанэт. Хэкум икIахэр дыдихьэхат абы Iурылъ адыгэбзэм и къабзагъымрэ лъэпкъ Iуэхум хуэнэхъуеиншэу хамэ хэку зэрисымрэ. Ар илъэс 20-м нэблэгъауэ Германием щопсэу, щолажьэ. Унагъуэщ, пхъуитI иIэщ. Нэмыцэ къэралыгъуэм къыщаIэт сыт хуэдэ адыгэ Iуэхуми жыджэру хэтщ, щIэблэм адыгэбзэр егъэщIэным и гуащIэ хелъхьэ.

Алисэ и университет хъыбархэр

 ФокIадэм хэIущIыIу хъуауэ щытащ илъэсий фIэкIа мыхъу Тепляковэ Алисэ Мэзкуу дэт къэрал университетым зэрыщIэхуар. «Вундеркинд» зыхужаIэ, и ныбжьым зыужьыныгъэкIэ щхьэпрыкIауэ къалъытэ сабий зэрыщыIэр щэхукъым, ауэ апхуэдэ дыдэу пасэу университетым щIэтIысхьаи къэзухаи щыIауэ къахуэщIэжакъым.

Испанием щеджауэ къегъэзэж

ЩIэныгъэ­хэмкIэ Дунейпсо Адыгэ академием иригъэ­кIуэкI егъ­э­джэ­ны­гъэ программэм ипкъ иткIэ, хьэ­рычэтыщIэхэр щра­гъаджэу Испанием щыIэ школ лъэрызехьэ къэ­зыухахэм ящыщщ Гуэщокъуэ Марианнэ. 

Кафе-тхылъ хъумапIэ

«Хъыбар гуапэхэр» фIэщыгъэм щIэту илъэс зыбжанэ ипэ Налшык къыщызэIуаха кафе-библиотекэр къалэ­дэс­хэм фIыуэ ялъэгъуа зыгъэп­сэхупIэ-зэIущIапIэхэм ящыщщ. Апхуэдэ IуэхущIапIэ гъэ­щIэгъуэныр зи гукъэкI ди лъэпкъэгъу пщащэ Хъурей Санэ нэхъ гъунэгъуу зэдгъэцIыхумэ ди гуапэу, упщIэ зыбжанэкIэ зыхуэдгъэзащ. 

Гъэсэныгъэр сабийхэм я нэкIэ

КъБР-м и Парламентым и депутатхэр яIущIащ «ДыгъафIэ къалэ» Сабий академием и гъэсэнхэм.

ПщIэгъуалэр шым я лейщ

Къэхъуа

Мэртазэ и къуэр зекIуэ къикIыжу Къуэгъулъкъуей къыдыхьащ. Уэрамым къыздрикIуэм сабий гуп джэгуу ирохьэлIэ икIи мурад ещI зы щIалэ цIыкIу къидыгъуу къану ипIыну. Сабийхэм къащыхыхьэм, абы и къамышыр зыIэпигъэхуащ, зы щIалэ цIыкIум ар къыщыхуишиижым, къипхъуатэри ирихьэжьащ. Сабийр Къуэгъулъкъуэхэ яйт.

Унэм къэсыжа иужь щIалэ цIыкIум Мэртазэ и къуэм зыхуигъэзащ:

- Дапщэщ сыбгъэкIуэжыну? -  жиIэри.

- Унэ уиIэмэ, кIуэж, унэншэ хъун, бжесIэмэ, ущхьэхуитщ, - иритыжащ абы жэуап Мэртазэ и къуэм.

Къру гъуабжэ

 

Ар щхъуафэщ. И щхьэ щIыбым IэпапIэ плъыжьхэр хэсщ. И лъакъуэхэр фIыцIэщ. Я нэхъыбэм щIэжьей цIыкIухэр Кавказ ЩIыбым къыщраш, иныкъуэхэми а лъэныкъуэмкIэ щIымахуэр щрах. Кавказ Ищхъэрэм куэду ущрохьэлIэ, и тафэ, бгылъэ щIыпIэхэм гъатхэмрэ бжьыхьэмрэ щагъакIуэ.

ЩIыпIэ зэмылIэужьыгъуэхэм щопсэу, ипщэ, ищхъэрэ щIыналъэ пхыдза дыдэхэм къищынэмыщIа. Европэр зи хэщIапIэхэм щIымахуэр Африкэм и ищхъэрэ тафэ-губгъуалъэхэм щрах.

Жьыубгъу (Джубгэ)

Хы ФIыцIэ Iуфэм дызыщрихьэлIэ щIыпIэцIэхэм яхэтщ ди нобэрей гъащIэм куэдрэ щызэхэтххэр. Апхуэдэхэм ящыщщ Джубгэ (Жьыубгъу) зыфIащари. Абы и къежьэкIэ хъуам ехьэлIауэ Iуэху еплъыкIэ зыбжанэ щыIэщ.
Адыгэ Республикэм щыпсэуа бзэщIэныгъэлI Мерэтыкъуэ Къасым къызэрилъытэмкIэ, «жьыубгъу» псалъэм къикIыр езым къеIуэтэж: «жьым зыщиубгъу щIыпIэ» жыхуиIэщ.

Дыгъэм и тIэу къухьэ

1935 гъэ лъандэрэ Америкэм къыщыдэкI «Аляскэ» журналым иджыблагъэ къытрадза тхыгъэр щыхьэт зэрытехъуэмкIэ, Коцебу къалэм («Полярнэ уэрдыхъум» адэкIэ щыIэм) щыпсэухэм я нэгу щIэкIа телъыджэр къызыхэкIар цIыху къызэрыгуэкIхэми я мызакъуэу, щIэныгъэлIхэми къахуэщIэркъым.
Аляскэ хытIыгу ныкъуэм къухьэпIэмкIэ щыIэ и псыIум зытезыгъэбыдыхьа Коцебу къалэм дэсхэм гу зэрылъатауэ, дыгъэр а лъахэм жэщ-махуэм къриубыдэу тIэу щыкъуэхьащ – япэр шэджагъуэм нэса къудейуэ, сыхьэт I2-рэ дакъикъэ 20-м, къыкIэлъыкIуэр жэщыкум хуэзэу.

ЗэрызэщIэхъаемкIэ къахутащ

США-м Карнеги и цIэр зэрихьэу щыIэ ЩIэныгъэхэмкIэ институтым и IэщIагъэлIхэу  Фенг Фаборэ Батлер Полрэ иджыблагъэ хьэршым къыщахутащ абы къыщызылъэтыхь пкъыгъуэ абрагъуэхэм ящыщу «Нептун щIыIэ» зыфIащамрэ гъащIэ здэщыIэнкIэ хъуну зыхуагъэфащэ планетэу тIурэ

Страницы

Подписка на RSS - ЩIалэгъуэ