ЩIалэгъуэ

Шыхулъагъуэ (Млечный путь) галактикэм и кум хуэзэу япон щIэныгъэлIхэм иджыблагъэ «къыщалъэгъуащ» алъандэрэ зыщымыгъуазэу къекIуэкIа пкъыгъуэ абрагъуэ. 
Хьэршым а и къуапэм къраутIыпщыкIыу, акъыл зиIэ гуэрхэм ди деж къагъэсынкIэ хъуну радио-хысыджхэр (сигналхэр) къаубыдын мурадыр яIэу, астрономхэр кIэлъыплъащ «цIуугъэнэ» гуэрэн абрагъуэм лъэныкъуэкIэ къыщыт вагъуэ жьэражьэ бжыгъэм. 

Арымбэч (Arimbeg) Айшанур Узуняйлэ къыщыхъуащ. Тыркум Коджаэли щыIэ къэрал университетым (Kocaeli University) промышленнэ инженеру щеджащ. Ар 2020 гъэм къиухащ, и IэщIагъэм иролажьэ. Зэгуэр Хэкум икIыу Тыркур псэупIэ зыхуэхъуауэ щыта адыгэ унагъуэм и щIэблэщ. Иджыблагъэ Айшанур унагъуэ щыхъуащ Истамбыл, Щоджэнхэ я нысэщ. Щоджэн Умаррэ Арымбэч Айшануррэ лъэпкъым зы адыгэ унагъуэу къыхэуващ. 

Адыгэ лъэпкъым къыхожаныкI щIэныгъэ зыбгъэдэлъ, зи гупсысэхэр бзыгъэ, зи мурадхэр дахэ щIалэгъуалэ. Абыхэм уащыкIэлъыплъкIэ, уигу хохъуэ, уогугъэ. Лъэпкъым къуэпс узыншэу къыкъуожыж ахэр. Мырзэкъан Ася абыхэм я зы щапхъэщ. Москва щыхуеджащ хамэ къэралыбзэхэм. Ася унагъуэщ, анэщ. Узыхьэху гупсысэ куухэмкIэ къыддогуашэ ар.

- Ася, уи IэщIагъэмрэ уэрэ сыт фызэзышэлIар?

«Open OS Challenge» зэпеуэм хэтыну программистхэм я лэжьыгъэхэр зэхуахьэс. Илъэс ещанэ хъуауэ къызэрагъэпэщ Iуэхум щагъэнаIуэ икIи щагъэпажэ программэ зэхэгъэувэным теухуауэ зэфIэкI зыбгъэдэлъхэр. «Open OS Challenge - 2025» зэпеуэр траухуащ Lenuks ядром и системэ зэIухахэм хэту ягъэхьэзыра лэжьыгъэхэм, и саугъэт фондыр сом 1 000 000-рэ мэхъу. Зэпеуэм езым и сайти иIэжщ: openscaler.braim.org.

Дызэрыщыгъуазэщи, Дыгъэм къедза планетэхэм цIыхухэр щегъэтIысэха зэрыхъуным щIэныгъэлIхэр куэд щIауэ йогупсыс.  

США-м Аэронавтикэмрэ хьэршыр джынымкIэ и лъэпкъ IуэхущIапIэм (NASA) хъыбар зэрызэбгригъэхамкIэ, а IэнатIэм щагъэхьэзыр ЩIым нэхъ къыпэгъунэгъу уафэщIхэм ящыщ Венерэ нэсыфыну кхъуафэхэр.  

Юпитерыр я плъапIэу

ЩIалэгъуэ лъэхъэнэ дахэр, къызэрымыкIуэр щызу, купщIафIэу езыхьэкIхэм, абы къит IэмалыфIхэмрэ хэкIыпIэхэмрэ нэсу гъащIэм къыщызыгъэсэбэпхэм ящыщ адыгэ щIалэщ Къущхьэ Борис. ЗэфIэкI инхэр къызыкъуэзых щIалэщIэм и мурадхэр Iуащхьэмахуэ хуэдэу лъагэщ, и гуращэхэр абы къыщIэж псынэпсым хуэдэу къабзэщ.

Къэбэрдей-Балъкъэрым иужьрей илъэсхэм лэжьыгъэшхуэ щокIуэкI курыт щIэныгъэ щрагъэгъуэт IуэхущIапIэхэр щыIэ къэрал мардэхэм хуэгъэкIуэным, егъэджэныгъэм и пщалъэхэм тегъэувэным хуэунэтIауэ. Апхуэдэу еджапIэхэр техникэщIэхэмкIэ, нэрылъагъу IэмэпсымэхэмкIэ, зэреджэн тхылъхэмкIэ къызэрызэрагъэпэщым и мызакъуэу, ахэр зыщIэс ухуэныгъэхэри къагъэщIэрэщIэж, щIэуэ къыгуащIыхь. Иужьрей илъэсым Налшык къалэм и «КъухьэпIэ» хьэблэм дэт курыт еджапIэ №12-м иращIылIа ухуэныгъэ лэжьыгъэхэр иджыблагъэ кърахьэлIащ, ар мыгувэу зэраутIыпщыным хуэхьэзырщ

Къэбэрдей-Балъкъэрым щы­зэхуащIыжащ хамэ къэ­ралхэм къикIа ди лъэп­къэгъухэмрэ ди щIыналъэм щыщхэмрэ я лагерыр. Ар къызэрагъэпэщат КъБР-м Лъэпкъ Iуэхухэмрэ жылагъуэ проектхэмкIэ и министерст­вэмрэ Дунейпсо Адыгэ Ха­сэмрэ.

Щоджэн Дианэ КъБКъУ-м дизайнымкIэ и колледжым дэн-бзэным щыхуеджащ, адыгэ фащэхэр, европей фэилъхьэгъуэхэр зыд дэрбзэрщ, «Адыгэ цIыкIу» сабий гъэсапIэм IэпэIэсэнымкIэ и егъэджакIуэщ. Пщащэр Дзэлыкъуэдэс щыщщ.