Нэрымылъагъу дэIэпыкъуэгъухэр

ЦIыхум и гугъэщ вирусхэр, бактериехэр, Iэгъэбэгухэр зэран къыхуэхъу зэпыту, абыхэм узыфэ зэмылIэужьыгъуэхэр хахыу, уеблэмэ уаукIыу. Ауэ щыIэщ бактерие лIэужьыгъуэхэр, ар Iэпкълъэпкъым хэмытмэ цIыхум и гъащIэр гугъусыгъу хъууэ. Абыхэм ящыщщ бифидобактерие жыхуэтIэхэмрэ лактобактериехэмрэ. 

Бифидобактериехэмрэ лактобактериехэмрэ зыр адрейм зэран хуэмыхъуу, я зэран цIыхуми емыкIыу къогъуэгурыкIуэ. Ахэр япэ дыдэу къыщахутар 1681 гъэрщ. Микроскопыр къэзыгупсысахэм ящыщ Левенгук Антони хуигъэфэщауэ щытащ, а бактериехэм къищынэмыщIауэ, цIыхум и лъатэм нэгъуэщI гуэрхэри ису, ауэ абы щыхьэт техъуэ къэхутэныгъэхэр щрагъэкIуэкIар 1888 гъэрщ. ИужьыIуэкIэ, 1916 гъэм, нэмыцIэ къэхутакIуэ Ниссле Альфред къитIэщIащ а бактерие лIэужьыгъуитIым языхэз Iэпкълъэпкъым къемэщIэкIмэ е зэран хъу бактериехэр куэд къызэрыгъэхъуамэ, дисбактериоз жыхуаIэ узыфэр къызэрыхэкIыр. 
ЦIыхум и Iэпкълъэпкъым бактерие лIэужьыгъуэу хэтым щхьэкIэ микробиотэ жаIэ щIэныгъэлIхэм. Ар цIыхуми, къэкIыгъэхэми, псэущхьэхэми, хьэпщхупщхэми яIэщ. Абы къыдэкIуэу, цIыхум и щIыфэм, кIуэцIым, кIэтIийм, тхьэмбылым, Iэпкълъэпкъым и пкъыгъуэ псоми щхьэж езым и микробиотэ иIэжщ. ГъэщIэгъуэнщ, ауэ цIыхум и Iэпкълъэпкъым бактериеу хэлъым и процент 60-р кIэтIийрщ зыхуэзэр. Бактерие килограмми 2,5-3-рэ исщ цIыху балигъым и лъатэмрэ кIэтIиймрэ.
Сыт хуэдэ къалэн абыхэм ягъэзащIэр? Сыт хуэдэ узыфэхэм епха? Дэнэ ахэр къыздикIыр?
КъызэрыщIэкIымкIэ, бактериехэр шхын гъэткIуным, витамин къэгъэщIыным, узыфэ зэмылIэужьыгъуэхэм ебэныным къыхуигъэщIащ. Псом нэхъыщхьэжращи, ахэращ цIыхум и иммунитетыр къызыхэкIыжри зэлъытари. Алъандэрэ иммунитетыр здэщыIэр фымыщIамэ, зыщывгъэгъуазэ – фи ныбэм! ЗэрыгурыIуэгъуэщи, дисбактериозыр (бактериехэм я бжыгъэр щызэтекIым деж) цIыхум гуащIэу къофыкI. Абы къыхокI кIуэцIым жьы ириубыдэр, ныбажэр, зэкIуэцIынэр, ныбэ узыр, аллергиер, авитаминозыр, губжьыр, къытехьэр. Зэ IуплъэгъуэкIэ, сыткIэ епха мыхэр ныбэм ис бактериехэм?! Ауэ, цIыхур диетэ ткIий тесмэ, хамэ щIыпIэ кIуарэ ар игу иримыхьмэ, къемызэгъмэ, антибиотик, къинэмыщI хущхъуэ гуащIэхэм ефэмэ, операцэ ящIамэ, гузавэреймэ, инфекцэ гуэр къефыкIамэ, эндокринологиемкIэ сэкъат игъуэтамэ, Iэмал имыIэу ар кIуэцIым зэран хуэхъунущ. 

Бифидобактериехэмрэ лактобактериехэмрэ зэпэшэчауэ кIэтIийм зэрисыр гъэщIэгъуэныщэщ. Процент 95-р бифидэм хуозэ, мыдреи 5-р лактобактериещ. Бифидэм цIыхум ишхар яшхыжри, Iэпкълъэпкъыр зыхуэныкъуэ аминокислота, белок, витамин зэмылIэужьыгъуэхэр къыщIегъэкIыж. Абы и закъуэ мыхъуу, сэбэпышхуэ зыпылъ а белокхэр, витаминхэр, минералхэр Iэпкълъэпкъым вэгъзэгъыу изэгъэнымкIэ, жэуап зыхьри ар дыдэрщ. ЕтIуанэр – лактобактериехэр – цIыхум и Iум къыщыщIэдзауэ, и тэмакъми, лъатэми, кIэтIийми, кIэтIий гъумми, куэтэнми, лъхуалъэми, кIэщIу жыпIэмэ, икIыхьагъкIэ Iэпкълъэпкъым исщ. Абыхэм я къалэн нэхъыщхьэр лактозэр (гъэшым хэлъ углевод хьэлъэ лIэужьыгъуэщ) зыгъэткIу фермент къэгъэщIынымрэ зэран хъу бактериехэр укIынымрэщ. 
Дызытепсэлъыхь бактерие лIэужьыгъуитIыр анэ быдзышэм щIыгъуу сабийр къыщалъхуа махуэм Iэрохьэри, псэуху пкърытщ. Абыхэм я бжыгъэм зыгуэркIэ хэщIрэ, я лэжьэкIэр зэтекIамэ, Iэмал имыIэу дэIэпыкъун, гъэнщIыжын хуейщ. Iуэхур зыIутыр къахутэн папщIэ, псом япэ анализ ят, итIанэ цIыхур зыхуэчэм бактерием теухуауэ дохутырым хущхъуэ етх. 
ЩыIэщ Iэпкълъэпкъыр езыр-езыру дисбактериозым щебэныжыф, ар хущхъуэншэу щызэтриухуэжыф. Дисбактериозыр къызыхэкIар гузавэр, губжьыр, ныкъуэкъуэныр, диетэр арамэ, гур гъэсэбырыжын, фIым егупсысын, шхэкIэр зэтеублэжын хуейщ. Хуабжьу сэбэпщ шхур, кхъуейр, шатэр, къабыстэ, нащэ гъэфIэIуар, хадэхэкIхэр, пхъэщхьэмыщхьэхэр, гречкэр, хьэр.