Къэрал ныпым и щIыхькIэ

ШыщхьэуIум и 22-м Налшык щагъэлъэпIащ Урысей Федерацэм и Къэрал ныпым и махуэр. «Къэрал ныпыр - щIыхьым и дамыгъэщ» зыфIаща пшыхь-пэкIур Абхъазым и утым къы­щызэригъэпэщат «Къэбэрдей-Балъкъэр» къэрал телерадиокомпанием.

Къэралым и лъэщагъым, и тхыдэмрэ лIыгъэмрэ я дамыгъэу къэплъытэ хъунущ ныпыр. Ар къэралым и щIэныгъэ къэхутэныгъэшхуэхэм, спорт, щэнхабзэ ехъулIэныгъэхэм щыхьэт техъуэу сыт щыгъуи къэгъуэгурыкIуащ. Ди зэманми мыхьэнэ зиIэ зы Iуэхугъуи блэкIыркъым ныпыр къамыIэту: зэгурыIуэныгъэхэр щызэращIылIэм къыщыщIэдзауэ спорт зэхыхьэхэм щыщIэ­кIыжу. 
Плъыфищу зэхэт къэрал ныпым и пщIэр кърагъэлъагъуэу, пшыхьыр зыгъэхьэзырахэм я мурадыр къайхъулIащ. ЩIыналъэ унафэщIхэр, жылагъуэ, дин лэжьакIуэхэр, СВО-м хэтхэр, налшыкдэсхэр, республикэм и къалэхэмрэ къуажэхэмрэ къикIахэр утыкум къыщызэхуэсат зэрызэкъуэтыр къагъэлъэгъуэну, хэку­псэ уэрэдхэм едэIуэну.
«Къэбэрдей-Балъкъэр» телерадиокомпанием и унафэщI Къэзанш Людмилэ жиIащ пшыхьыр япэщIыкIэ апхуэдэу ину ирагъэкIуэкIыну зэрамыгугъар, ар­щхьэкIэ а мурадыр КъБР-м и ­Iэтащхьэм къазэрыдиIыгъам къы­хэкIыу, республикэ мыхьэнэ иIэу къызэрызэрагъэпэщар. «Илъэс 30 ипэкIэ УФ-м и Къэрал Думэм дэфтэркIэ щIигъэбыдауэ щытащ Урысейм и гимнымрэ плъыфищу зэхэт ныпымрэ. Абы ипкъ иткIэ ди пшыхьыр зытеухуар къэралым и дамыгъэ нэхъы­щ­хьэхэращ», - къыхигъэщащ абы.
КъБР-м и Iэтащхьэ КIуэкIуэ Казбек махуэшхуэмкIэ республикэм щыпсэухэм зэрехъуэхъу и тхыгъэм къыщыхигъэщащ къэ­рал ныпыр ди лъэпкъ дамыгъэ нэхъыщхьэхэм зэращыщыр, тхыдэшхуэ зиIэ, щэнхабзэ къулей зыбгъэдэлъ Хэкум дызэры­щы­псэур тщимыгъэгъупщэу ар къы­зэрыддэгъуэгурыкIуэр. «Урысейм щыпсэу лъэпкъхэм я зэ­къуэтыныгъэм и дамыгъэщ къэрал ныпыр. Ди хэкуэгъухэм я лIыхъужьыгъэм, къэралым и лъэ­щагъым дригъэпагэу ар щытщ. Ди къэрал ныпыр яIыгъыу, мы зэманым дзэ Iуэху ­хэхам ди щIалэхэри хэтщ. Дэ ди къалэнщ щIэблэм я Хэкур фIыуэ ­ялъагъуу, къэралым и дамыгъэ нэхъыщхьэм пщIэ хуащIу ахэр къэдгъэтэджыну. Си фIэщ мэхъу, Къэрал ныпым иджыри ­ехъулIэныгъэ куэд зыIэрывгъэ­хьэным фызэрытригъэгушхуэнур», - жеIэ республикэм и Iэтащхьэм.
Махуэшхуэр зэрагъэлъапIэм хэ­тыну къызэхуэсахэм захуи­­гъэ­защ КъБР-м и Правительст­вэм и УнафэщIым и къуэдзэ - КъБР-м и министр Къуэшырокъуэ Залым. Абы жиIащ Къэрал ныпым и махуэм Урысейм и тхыдэмрэ ехъу­лIэныгъэхэмрэ ягу къагъэкIыж зэрыхабзэр. «Ар я дамыгъэ нэхъыщхьэщ мы ­зэманым Украи­нэм щекIуэкI дзэ Iуэху хэхам хэт ди щIалэхэм. Мызэ-мытIэу къэ­рал ныпыр къызэраIэтым къегъэлъагъуэ абыхэм я ехъулIэныгъэхэри, - жиIащ Къуэшыро­къуэм. - Иджыпсту Урысейм к­ъыгухьэ­- ну хущIэкъухэм я хъуэп­сапIэр зыщ - я къэкIуэнур мамы­ру, цIыхугъэрэ гущIэгъукIэ гъэн­щIауэ зэрыпсэунырщ. Ди лIы­хъужьхэм дохъуэхъу ТекIуэны­гъэ къытхуахьу, узыншэу дэтхэнэри и унагъуэм къекIуэлIэ­жыну. Ны­шэдибэ нэгъуэщI зы Iуэхугъуи дыхэтащ, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым къыщы­зэрагъэпэщауэ. ЩIа­лэгъуалэм даIущIати, упщIэ къаIэтащ ны­пым къищы­нэ­мыщIа, къэралым и дамыгъэу къэплъытэ хъунум теухуауэ. Нэхъыжьри нэхъы­щIэ­ри зы гуп­сысэм дыхуэкIуащ: ди дамыгъэ нахъыщхьэр - лъэпкъ зэмы­лIэу­жьыгъуэу зэхэс, зи блэ­кIам пщIэ хуэзыщIыж, къэ­кIуэнур пэжагърэ хахуагъэкIэ зыухуэ цIы­хубэращ. Сынывохъуэхъу ма­хуэш­хуэмкIэ, ехъулIэныгъэхэр фиIэну си гуапэщ».

Пшыхьыр езыгъэкIуэкIа Сердюков Станиславрэ Мэкъуауэ Кристинэрэ («Къэбэрдей-Балъкъэр» КъТРК-м и лэжьакIуэ-хэщ) утыкум кърагъэблэгъащ «Тэрч къэзакъхэр» IуэрыIуатэ гупыр. Абы иужь иту, республикэм и уэрэджыIакIуэ щIалэ Кумыщ Атмир «Си къэралым и ныпыр» уэрэдыр жиIащ.
«Пэрытхэм я зэщIэхъееныгъэ» урысейпсо зэгухьэныгъэм и щIыналъэ къудамэм и уна­фэщI Шыпш Аслъэн утыкум игу къыщигъэкIыжащ и сабии­-гъуэм щыщ пычыгъуэ: СССР-м и ­гимныр къеуэу, Олимп джэгу­хэм щытекIуа урысей спорт­сменхэр ягъэлъапIэу телеви­зоркIэ къыщагъэлъэгъуэжам, абы еплъа ныбжьыщIэхэм а Iуэхугъуэр щапхъэ яхуэхъуауэ зэрыщытар, цIы­хубэр абыхэм зэрырипагэм хуэ­дэу езыхэри ­хъуну щIэхъуэпсу, хуэпабгъэу къызэрытэджар. «Сыт щыгъуи ди Хэкум дригуш­хуэу щытащи, дяпэкIи дызэ­къуэтынущ! «Пэ­рытхэм я зэщIэхъееныгъэр» псом япэу зытелажьэр къэкIуэну дахэращ, ди щIэблэращ. Ди сабийхэм Хэкум ехъулIэныгъэ куэд къыхуахьыну си гуапэщ. Шэч къытесхьэркъым къыт­щIэхъуэ щIэблэм ды­зэры­ри­пэгэнум», - жиIащ Шып­шым.
Дунейпсо Адыгэ Хасэм и тхьэмадэ Сэхъурокъуэ Хьэутий жи­Iащ лъэпкъ куэду зэхэт къэралыр ­махуэшхуэм зэрызэкъуигъэувэр. «Лъэпкъ къэс езым и нып иIэжщ, ауэ Урысейм ейр - псоми ди зэ­хуэдэ хъуащ. Урысейм и ныпыр нобэ къыщаIэт ­нэгъуэщI къэралхэм щыпсэу ди лъэпкъэгъухэми. Абы къегъэ­лъагъуэ ныпым пщIэ­шхуэ зэ­риIэр, - къыхигъэщащ Сэхъу­рокъуэм. - ЗэрыфщIэщи, иджы­благъэ УФ-м и Президент Путин Владимир лэжьыгъэ IуэхукIэ ди хьэщIащ, республикэм и IуэхущIапIэхэм зыщиплъыхьащ. Шэч хэмылъу, ди къэралым и ­па­- шэр щыгъуазэщ Къэбэрдей-­Балъкъэрым зыужьыныгъэу ­игъуэтам. УФ-м и Къэрал ны­пым ирипагэу яIыгъщ Хэкур зыхъумэу мы зэманым дзэ Iуэху ­хэхам щыIэхэм. Зыщыдгъэ­гъупщэ хъунукъым Хэку зауэшхуэм ТекIуэ­ныгъэ Иныр къыщахьу, ди къэралри абы и нып­ри тхуэзыхъума ди лIыхъужь­хэри. Мамыру дяпэкIи дыпсэун щхьэкIэ, къэрал ныпым зы ­къарууэ дыщIэувэн, цIыхубэм я зыужьыныгъэм зэран хуэхъу-­хэм дапэщIэтын хуейщ. Сыхуейт дэтхэнэми гурэ псэкIэ зыхи-щIэу, нобэрей махуэшхуэм и мыхьэ­нэр къыгурыIуэну, зэры­зыдужьынум зы гъуэгукIэ дрикIуэну».
Пшыхьым зыкъыщагъэлъэ­гъуащ КъБР-м и Музыкэ теат­рым и солистхэу Езауэ Азэмэт, Саенкэ Евгение, Есин Евгений сымэ, уэрэджыIакIуэ ныбжьы­щIэхэу Быгуэ Таминэ, Налетовэ Дианэ, «Инканто» гупым хэтхэу Апэнэс Беллэрэ Ким Викторрэ, ЗекIуэрей Азэмэт, «Шардан» ансамблым и бэрэбанауэ гупым. КъБР-м и Му­зыкэ театрым и хорым игъэ­зэ­щIащ Урысейм и гимныр. ЦIыху­хэм удз гъэгъахэмкIэ Урысей ­Федерацэм и Къэрал ныпым и теплъэр Аб­хъазым и утыкум щащIащ, пшыхьыр екIуэкIыху.
Дауи, Урысейм и ныпым Пётр Езанэм и зэман лъандэрэ зэ­хъуэкIыныгъэхэр игъуэтурэ къэгъуэгурыкIуащ. Плъыфищыр зи­Iэ ныпыр XVII лIэщIыгъуэм ­сату зыщIэ урыс кхъухьхэм къы­щы­у­нэхуат. Николай ЕтIуанэр и пащ­тыхьыгъуэм щытеувэ ды­дэм ирихьэлIэу, 1896 гъэм, хужь-щIыху-плъыжь ныпыр къэ­рал дамыгъэу ягъэувауэ щытащ. Абы ипэкIэ, фIыцIэ-­гъуэжь-хужь ны­пырщ къэралым зэ­рихьар. 1917 гъэ пщIондэ ­«три­колорыр» къэ­рал ныпу къе­кIуэ­кIащ, иужькIэ Совет влас­тым ар зэрихъуэкIат Бэракъ ПлъыжьымкIэ. Урысейм хужь-щIыху-плъыжьу и къэрал ныпыр щигъэувыжар 1994 гъэм шыщ­хьэуIум и 22-рщ. Нобэ ди къэрал ныпыр хьэршми, Ищхъэрэ, Ип­щэ полюсхэми щыIащ, ЩIы ­хъурейм и лъагапIэ нэхъ ин дыдэхэми ар дахащ. Ди къэрал ныпыр дуней псом къыщацIыху, щхьэусыгъуэ зэмылIэужьы­-гъуэ­хэмкIэ ар мызэ-мытIэу нэ­гъуэщI къэралхэми къыщаIэтащ. Зэ­рытщIэжщи, Урысейм и махуэм и щIыхькIэ, дуней псом щынэхъ ­лъагэ дыдэ «Бурдж ­Халифэ» унэ зэтетым (Дубай ­къалэм) и лъа­гагъкIэ нэгъабэ ди ныпыр три­дзэу ящIауэ щытащ. Апхуэдэуи мы гъэм УФ-м и Президентыр КНДР-м щеблэ­гъами, Пхеньян и уэрамхэм ­Урысейм и Къэрал ныпымрэ Путин Владимир и су­рэтымрэ щып­лъагъуу къызэрагъэпэщащ. Ди къэралым и пашэр Хьэрып Эмират Зэгуэтхэм щыщыIам, Абу-Даби и щхьэ­щыгум кхъухьлъатэхэмкIэ ди ныпым и теплъэр хужь-щIыху-плъыжьу иратхъат.
Урысей Федерацэм и Къэрал ныпыр къыщIэтIэтын ехъулIэ­ныгъэхэр дяпэкIи диIэну Тхьэм жиIэ!

Сурэтыр  Къарей  Элинэ трихащ.